Кіріспе

Алтамура адамы – 1993 жылы Италияның Алтамура қаласының жанындағы Ламангалу үңгіріндегі карст шұңқырында табылған *Homo* туысына жататын қазба қалдық. Өте жақсы сақталған, бірақ үңгірдегі құмшекерге ұқсас пішіндегі қалың кальцит қабатымен жабылғандықтан, зақымданудан сақтау үшін ол табылған жерінде қалдырылды. Келесі жиырма жыл бойындағы зерттеулер негізінен орындағы бақылауларға негізделді. Осы себепті сарапшылар оның нақты жасын анықтауға асықпады және оның қай түрге жататыны туралы да бір пікірге келе алмады. Тек оң жақ иық сүйегінің (жауырын) бір бөлігі алынғаннан кейін ғана оның шамамен жасын анықтау, морфологиялық ерекшеліктерін талдау және диагностикалау, сондай-ақ алғашқы палеогенетикалық сипаттамасын жасау мүмкін болды. 2015 жылы *Journal of Human Evolution* журналында жарияланған мақалада бұл қазбаның неандерталь екені хабарланды. Кальциттің жасын анықтау нәтижесінде сүйектердің жасы 128 000 мен 187 000 жыл аралығында екені анықталды. Алтамура адамы – Еуропада табылған палеолит дәуірінің ең толық сақталған қаңқаларының бірі, себебі "мұрын ішіндегі сүйектер де әлі де бар". 2016 жылғы мәліметтер бойынша, ол сәтті тізбектелген ең көне неандерталь ДНК үлгісін білдіреді.

Ашылу

Бұл бас сүйегі 1993 жылдың қазан айында CARS (Centro Altamurano Ricerche Speleologiche) спелеологтары Италияның Алтамура қаласындағы Ламангалу үңгірінде табылған. Үңгірді зерттеу барысында, зерттеушілер ағын судың әсерінен әк таста қалыптасқан терең карст шұңқырына кез болып, одан шамамен ұзын туннельге тапты. Туннельде олар Альтамура адамын үңгір қабырғаларынан тамшылап түскен судың әсерінен пайда болған кальций карбонаты түзілімдеріне енген күйде тапты. Осы жайт туралы Бари университетінің зерттеушілеріне хабар берілді.

Қалдықтардың морфологиясы және орнынан қалғаны

35 жастағы ересек ер адамның тасбақа бас сүйегі 170,000 және 130,000 жылдар аралығында Орта жоғарғы плейстоцен дәуірінде өмір сүрген Homo neanderthalensis-тің антропологиялық белгілерін көрсетеді. Бірақ, маңдай жоталарының пішіні, мастоид сүйектерінің салыстырмалы мөлшері және бас сүйегінің жалпы құрылысы сияқты бірқатар ерекшеліктер бар. Римдегі Сапиенца университетінің зерттеу тобының мәлімдемесінше, бұл ерекшеліктер түр пайда болу хронологиясын қолдайды. "Ол архаикалық қасиеттерді көрсетеді, Алтамура адамын Homo heidelbergensis және неандертальдықтар сияқты бұрынғы адам түрлері арасындағы морфологиялық байланысқа айналдырады". Мария Элизабетта Бранка мен Марио Вольтаджио (Римдегі ИГАГ – Экологиялық геология және геоинженерлік институты және CNR – Италия Ұлттық зерттеулер кеңесі) 2010 жылы жариялаған уран-ториймен жасалған Ламангалу үңгірінен алынған 20 жануар қалдығының хронологиялық зерттеулері, олардың шамамен 45,000 және 17,000 жыл бұрын жиналғанын көрсетті, көптеген қалдықтар 45,000 және 30,000 жыл бұрынғы кезеңге жатады. Үңгірдегі шөгінділердің жиналуы шамамен 170,000 жыл бұрын басталып, 17,000 жыл бұрын аяқталғаны анықталды.

Қалдықтарды зерттеу

Бари университетінің зерттеушілері табылған жерді лазерлік сканерлеу арқылы сандық карталар, модельдер және үш өлшемді бейнелер алды. Скапуладан алынған ДНҚ үлгісін зерттеу нәтижелері, ол "Оңтүстік Еуропа неандертальдықтарының" генетикалық айырмашылығына жататынын көрсетті. 1998-2000 жылдар аралығында Digamma Research Consortium "Sarastro" жобасын жүзеге асырды, бұл жоба сайтқа қашықтан қол жеткізуге және оны бақылауға мүмкіндік беретін интеграцияланған телебасқару жүйелерін пайдаланды. 2009 жылы басталған және уран-ториймен мерзімдеуге негізделген соңғы зерттеулер кальциттің 172 000 мен 130 000 жыл бұрын, соңғы төртінші мұз дәуірінде пайда болғанын анықтады.

Орында қалдырылған

Алтамуралық адам осы күнге дейін әк тасты матрицаның ішінде қалып отыр. Сондықтан, сарапшылар арасында осы қазбаны зақымсыз алып шығудың жолын табу үнемі туындап отырады. Қалған қаңқа өте жақсы сақталған, ауа райының әсеріне және қаңқаның бөлініп кетуіне (жойылғандықтан шашырап кеткен қаңқа құрылымына) ұшырамаған. Кальцит сүйектерді сақтап қана қоймай, оларды көп бөлігімен жапқан. Қалдықтарды қазу оларға қайта ортуға келмейтін зақым келтіретіні ойылды, сондықтан сүйектер жаңадан табылғаннан бері ондаған жылдар бойы өз орнында қалды.