Кіріспе
Анголалық әнші Хосе Аделино Барсело де Карвалхо (5 қыркүйек 1942 жылы туған), көбінесе Бонга деп танылады, анголалық халық және семба әнші-құрастырушы. Ол 1942 жылы Луандадағы Кипириде дүниеге келген.
José Adelino Barceló de Carvalho (born 5 September 1942), better known as Bonga, is an Angolan folk and semba singer songwriter. He was born in Kipiri in Luanda in 1942.
Жастық шағы мен спорттық мансабы
Жозе Аделино Барсело де Карвалхо Бенго провинциясында дүниеге келді және 23 жасында Анголадан Португалияға жеңіл атлетикамен айналысу үшін кетіп, 400 метр қашықтыққа жүгіруде португалдық рекордты жасады (сол кезде Ангола Португалияның бес африкалық колониясының бірі болған). Ол әншілік карьерасын 15 жасында бастаған.
Колониялық кезең
Карвальо 1972 жылы жеңіл атлетиканы тастап, музыкаға толыққандай көңіл бөлді және туған Анголасында, сондай-ақ Португалияда бірден танымал болды. 1974 жылғы сәуірдегі "Гвоздика революциясынан" кейін ол бұрынғы португалдық колониялардан келген иммигранттардың және африкалық және еуропалық текті португалдардың арасында сүйікті музыкантқа айналды. Ол 30-дан астам альбом шығарды, португал және дәстүрлі ангола тілдерінде ән шырқады. Ангола португалдық колония болып қалып жатқан кезде, Бонга тәуелсіздікті жақтады. Осының салдарынан ол 1970-ші жылдардың басында Анголадан қуылды. Сол кезде Португалияда Салазар құрған авторитарлық және консервативті "Жаңа мемлекет" (Estado Novo) режимі билікте болды. Барсело де Карвалхоның португалдық спортшы ретіндегі мәртебесі оған сирек кездесетін қозғалыс еркіндігін берді, ол оны – Бонга Куэнда деген атпен – тәуелсіздік үшін күресіп жатқан қуылған африкалық белсенділер мен Анголадағы отандастары арасында хабар алмасу үшін пайдаланды. Португалия үкіметі мен оның саяси полициясы (P.I.D.E.) Бонга Куэнда мен Барсело де Карвалхоның бір адам екенін білгеннен кейін, Бонга Роттердамға жер аударылды, онда 1972 жылы ол Бонга есімін қабылдап, өзінің алғашқы "Ангола 72" тақтасын жазды. Оның "Mona Ki Ngi Xica" атты әйгілі шығармасы, Седрик Клапиштің 1996 жылғы "Мысық кеткенде" (Chacun cherche son chat) фильмінің саундтрегінде пайда болды. Альбомның бүлікшіл мәтіндері үшін Анголада оны тұтқындауға ордер берілді, ол Анголаның 1975 жылы Португалиядан тәуелсіздік алғанға дейін Германия, Бельгия және Франция арасында көшпелі өмір сүрді, бұл Гвоздика революциясының нәтижесінде болды. Еуропада жүргенде Бонга португал тілінде сөйлейтін музыканттармен танысып, самбаның үнін өзінің әртүрлі музыкалық стиліне бейімдеді.
Тәуелсіз Ангола
Тәуелсіздік алғаннан кейін Анголаның жаңа үкіметі Анголаның ең үздік жеке орындаушыларын жинап, "Semba Tropical" деп аталатын оркестр құрып, оны қолдады. Мақсаты – жоғалған музыка индустриясын қайта жаңғырту болды, бұл туралы 1980 жылдардың ортасында Ангола Халық Республикасының министрлік өкілі Еуропаға гастрольдік сапарда былай деп түсіндірді: "Тәуелсіздік үшін болған соғыс салдарынан біз үлкен қиындықтарға тап болдық. Португалдар кеткен кезде, олар негізгі құрылымның бір бөлігін бұзып, жабдықтарды талқандап, саботаж жасады, сондықтан біз бастауды нөлден жасауымыз керек еді. Тәуелсіздік алғаннан кейін мүлдем оркестрлер болған жоқ. Құрылғандар да аспаптары болмағандықтан, активті емес еді". Португалияның отаршылдық билігі тұсында болғандай, анголалықтардың аз ғана бөлігіне (1%) білім алу мүмкіндігі берілді. Осылайша, салыстырмалы түрде жақсы инфрақұрылымы мен мол табиғи ресурстары бар жаңа тәуелсіз мемлекет шын мәнінде дұрыс басқарылмады және Португалиядан тәуелсіздік алғаннан кейін ондаған жылдар бойы жемқорлық пен тиімсіз орталық жоспарлаумен күресті. Ангола тәуелсіздік алғаннан кейін Бонга біраз уақыт Парижде және Анголада тұрды, содан кейін Лиссабонда тұрақты мекендеді. Анголадағы отаршылдықтан кейінгі өмір жемқорлыққа, төмендеуге, қатыгездікке және соңы аяқталмайтын, қанды азаматтық соғысқа ұласып кеткен кезде, Бонга барлық тараптан келген саяси лидерлерді сынады. Бонганың бейбітшілік пен ар-ождан дауысы оны қайда болса да Ангола халқының батыры етіп танытады. Ол зорлық-зомбылыққа қарсы тұру қағидасына берілгендігін айтады: "Біз басқаларға зиян келтірмей өмір сүруіміз керек". 74 жасқа толған ол 2016 жылы өзінің отызыншы бірінші альбомын – "Recados de Fora" (Басқа жерден келген хабарлар) шығарды. Оған "Tonokenu" сияқты 9 жаңа ән, сондай-ақ Мария Бетания немесе Назаре Перейра орындаған Зé до Norte-нің "Sodade Meu Bem Sodade" шығармасы және Кейп-Верделік жазушы Б. Леза жазған, ал 1990 жылы Cesaria Evora-ның "Distino di Belita" альбомында танымал болған "Odji Maguado" әні енді.
"We had great problems because of the war for independence. When the Portuguese left they dismantled some of the basic structure by smashing and sabotaging equipment and we had to start from scratch. After independence there were no bands at all. Those which were formed were not active because they had no instruments." As it was the case under Portugal's colonial rule, only a tiny minority of Angolans (1%) were allowed to get an education. Thus, the newly independent country, with relatively good infrastructure, and blessed with rich natural resources, was in fact badly mismanaged and plagued by corruption and failed central planning for several decades after independence from Portugal. After Angola's independence Bonga lived for some time in Paris and Angola, before establishing his main residence in Lisbon. As post colonial life in Angola disintegrated into corruption, squalor, brutality, and an interminable and bloody civil war, Bonga remained critical of the political leaders on all sides. Bonga's voice of peace and conscience continues to make him a hero to the people of Angola no matter where he resides. He remains fiercely dedicated to the ideal of nonviolence, he states simply: "We must live without harming others." Aged 74, he published in 2016 his thirty first album Recados de Fora (Messages from Elsewhere). This included 9 new songs including Tonokenu, plus the covers of Sodade Meu Bem Sodade, a composition of Zé do Norte already sung by Maria Bethânia or Nazaré Pereira, and Odji Maguado composed by the Capeverdean writer B. Leza and popularised by Cesaria Evora in her 1990 album, Distino di Belita.
Марапаттар
Бонга француз үкіметінен "Өнер және әдебиет орденінің рыцары" атағын алды. Франция Мәдениет министрлігі бұл құрметті марапатты 2014 жылдың 10 желтоқсанында Анголада өткен салтанатты шарада тапсырды.