Кіріспе

Молюск түрлері. Жұмсақ қабықты ұлулар (американдық ағылшын тілінде) немесе құмдық қақпақ (британдық ағылшын тілінде/Еуропа), ғылыми атауы Mya arenaria, халық арасында "буға пісірілетін", "жұмсақ қабықты", "писс ұлулары", "Ипсвич ұлулары" немесе "Эссекс ұлулары" деп аталады. Бұл – теңізде тіршілік ететін, жеуге жарамды тұзды су ұлуы, Myidae тұқымдасына жататын екі қабықты моллюск.

Тіршілік ету ортасы және таралуы

Бұл моллюскалар таяз судың шөгіндісіне көміліп өмір сүреді. Олар көбінесе лайлы аймақтарда кездеседі, бірақ олардың "arenaria" деген атауы құмды білдіреді және олар құм мен лайдың қосындысын ұнатады. Олар Батыс Атлант мұхитындағы Жаңа Англия жағалауында тағам ретінде кеңінен танымал; алайда, олардың ареалы Канадаға дейін солтүстікке және оңтүстік штаттарға дейін созылады. Олар Атлант мұхитының шығысында да кездеседі, мысалы, Ұлыбританияда, сондай-ақ Солтүстік теңіздің Вадден теңізінде (онда олар басым ірі моллюска болып табылады). Бұл түр Солтүстік Американың Тынық мұхит жағалауында, Аляска, Канада және Құрама Штаттарды қоса, инвазивті түрге айналды. Дегенмен, M. arenaria Миоцен дәуірінде Тынық мұхитында пайда болған. Ол Плиоценнің басында Атлант мұхитына, соның ішінде Еуропа суларына тарады. Тынық мұхиты мен Еуропадағы популяциялары Плейстоценнің басында жойылып, тек Солтүстік-Батыс Атлант мұхитындағы популяциясы қалды, ол кейіннен адамдар арқылы қазіргі таралу аймағына жетті. Бұл түр Жерорта теңізінде де кездеседі.

Физиологиясы

Мия аренарияның кальций карбонаты қабығы жұқа және оңай сынған, сондықтан оны "жұқа қабықтылар" деп атайды (кейбір аймақтарда жағажайда тіршілік ететін, қалың қабықты квахогтан өзгеше). Бұл моллюск, әдетте, лайдың астында, шамамен бетіне жақын тіршілік етеді. Ол жұптасқан сифондарын бетке дейін созады, олар арқылы теңіз суын сорып алып, тамақтан сүзіп, қайта шығарады. Судың төмендеген кезде суды сорып алу және шығару үшін лайдағы тесіктерді көруге болады. Қоршаған лайға қысым жасағанда сифон ұштарынан су көзге көрінетіндей етіп шығарылуы мүмкін. Бұл адамдарға шұңғыр қазғанда осы моллюскіні табуды жеңілдетеді.

Жыртқыш жануарлар

Адамдар жейтінінен басқа, жұмсақ қабықшалы моллюсканы Тынық мұхитының шығысындағы теңіз суырықтары да қатты ұнатады, онда бұл моллюска инвазивті түр болып саналады. Жаңа Англияда жұмсақ қабықшалы моллюскалар солтүстік ай шаяндары мен инвазивті жасыл қабылдақтардың жемтігі болып табылады. Олар сондай-ақ теңіз шаяндарының сүйікті тағамы, олар моллюсканы құмнан тартып алып, шамамен биіктікке көтеріліп, кейін оны қатты бетке тастап қабығын жарып алады. Содан соң олар басқалары жемес бұрын, моллюсканың жұмсақ бөліктерін жеп қояды.

Дастархан дайындау

Жұмсақ қабықты моллюскалар жеуге жарамды және оларды әртүрлі тағамдарда қолдануға болады. Пісіру алдында, моллюскалардың ас қорыту жолдарынан құмды шығаруды жеңілдету үшін, оларды бірнеше сағат тұзды суда сақтау ұсынылады. Кейбіреулер суға жүгері ұнын қосып, моллюскаларға сүзуге нәрсе беруді ұсынады. Жұмсақ қабықты моллюскаларды буда, қуырып немесе моллюска шорпасында жеуге болады. "Буланғандар" (буланған жұмсақ қабықты моллюскалар) Жаңа Англиядағы моллюска пісіру рәсімінің ажырамас бөлігі болып табылады, онда олар қабықшада буланған күйінде толығымен беріледі, содан кейін үстелде қабықшадан тартылып, мойын терісі алынады, және сосын мойнынан ұстап, моллюсканы алдымен пісірілген шорпаға малып, қалған құмды шайып, еритілген майға қысқа ғана уақытқа батырады.

Ғылыми әдебиет

Галлант, Д., А. Пулин және Э. Тремблэй (2006). Канаданың Кучибугуак ұлттық саябағындағы құмша қабықшаның (Mya arenaria) мониторинг бағдарламасын статистикалық бағалау және оңтайландыру. Parcs Canada – Экожүйе ғылымдары бойынша техникалық есептер, 045, ix + 67 б. (француз тілінде, ағылшын тіліндегі тұжырымдамасымен; ISSN 1200 3298)