Кіріспе

Джордж Трамбулл Лэдд (George Trumbull Ladd; 19 қаңтар 1842 - 8 тамыз 1921) – американдық философ, педагог және психолог.

Ерте өмір және ата-бабалары

Лэдд 1842 жылдың 19 қаңтарында Огайо штатының Пейнесвилл қаласында Силас Трумбулл Лэдд пен Элизабет Уильямстың ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Огайо штатының Лейк округіндегі Мэдисон қаласының алғашқы қоныс салушыларының бірі болған Джесси Лэдд пен Руби Брюстердің немересі еді. Руби – ақын және жазушы, Американың алғашқы әдеби тұлғаларының бірі Оливер Брюстер мен Марта Уодсворт Брюстердің қызы. Ол Плимут колониясының пилигримдердің басшысы және рухани ақсақалы, «Мейфлауэр» кемесінің жолаушысы болған және Плимут колониясының губернаторы Уильям Брэдфордтың (1590–1657) сондай-ақ «Мейфлауэр» кемесінің жолаушысы болған ұрпағы. Ол сонымен қатар Дэниел Лэддтің (1613–1693) жетінші буын тікелей ұрпағы еді.

Білім

Ол өмір бойы сақтап келген оқуға құштарлығын ерте көрсетті. Сегіз жасында алғаш рет жинаған екі долларын Иосиф Флавий мен Плутархтың кітаптарын алуға жұмсады, ал он сегіз жасында Канттың «Таза сананың сыны» еңбегін оқыды. Колледжге дайындық жұмысының көп бөлігін өзі атқарды, тек уақытының бір бөлігін ғана Пейнсвилл орта мектебінің және Огайо штаты, Пейнсвилл қаласындағы пастор Брейтон мырзаның колледжге дайындық мектебінің оқу бағдарламасына арнады. Ол 1864 жылы Батыс резерв колледжін, ал 1869 жылы Андовер теологиялық семинариясын бітірді. 1870 жылдың 26 мамырында қауымдық дін қызметкері болып тағайындалды. 1879 жылы Батыс резерв колледжі оған Діни ғылым докторы (D.D. немесе DD, Divinitatis Doctor) дәрежесін берді; Йель университеті 1881 жылы магистр дәрежесін, Батыс резерв колледжі 1895 жылы құқық ғылымдарының докторы (LL.D.) дәрежесін, ал Принстон университеті 1896 жылы құқық ғылымдарының докторы (LL.D.) дәрежесін берді.

Мансап

Мектепті бітірген соң, ол әкесімен бірге бизнеспен айналысты. Дегенмен, оның үздіксіз оқуы оны жоғары оқу орнына батуға итермеледі. 1866 жылы ол Андвер теологиялық семинариясына түсті. 1869 жылы Огайо штатының Портж округіндегі Эдинбург қауымдық шіркеуінің пасторы болып тағайындалды және 1871 жылға дейін қызмет етті. 1871 жылы Милуокидегі Спринг-стрит қауымдық шіркеуінде уағыздай бастады, Милуоки округі, Висконсин штаты, және 1879 жылы кетіп қалды. 1879-1881 жылдары Боудин колледжінде интеллектуалдық және моральдық философиядан профессор, ал 1881 жылдан 1901 жылға дейін Йель университетінде метафизика және моральдық философиядан профессор (бұл профессорлық лауазым әлі де сақталып келеді) болды. Лэдд 1905 жылы профессор-эмиритус атағын алды және 1906 жылы зейнетке шықты. 1879-1882 жылдары Андвер теологиялық семинариясында теологиядан дәріс берді, ал 1883 жылы Гарвард университетінде, 1895-1896 жылдары этика бойынша аспирантура семинарын өткізді. 1892-1899 жылдары Жапония үкіметінің шақыруымен дипломатиялық кеңесші болып жұмыс істеді және премьер-министр Хиробуми Итоның (1841-1909) кабинетіне Жапония мен АҚШ арасындағы өзара түсіністікті дамытуға көмектесті. Ол 1892 және 1899 жылдары Жапониядағы Император университетінде дәріс оқыды (сол кезде ол Калькутта, Бомбей және Бенарес қалаларындағы Үндістан университеттеріне де сапар шекті) және 1906 жылдан 1907 жылға дейін қайтадан дәріс берді. Жапонияда оқыған лекциялары оның білім беру жүйесін өзгертіп жіберді. 1899 жылы император Мэйдзи оған «Көктемгі күннің сәулесі, алтын жарқырауы және мойын таспасы» орденін табыс етті, бұл орденнің сегіз класындағы үшінші деңгейді білдіреді. Трамбулл 1907 жылы тағы да марапатталды, бұл жолы сегіз кластағы екінші деңгей – «Көктемгі күн, алтын және күміс жұлдыз» орденімен. Ол осы класта марапатталған алғашқы шетелдік азамат болды. Ол Коннектикут өнер және ғылым академиясының мүшесі болды. Трамбулл Кореяны жапон отарлауына қарсы болды. Жапония 1919 жылғы 1-наурыз қозғалысының бейбіт наразылықтарын күшпен басып тастағаннан кейін, Трамбулл бірқатар мақалалар жариялады, онда Кореядағы құпия қоғамдарды, радикалдарды және христиан миссионерлерін наразылықты бастады деп айыптады. Ол наразылық білдірушілердің жаңылысқандықтан әрекет еткенін, корейлердің өркениетсіз және өздерін-өздері басқаруға қабілетсіз екенін, ал Жапония оларға көмектесіп жатқанын мәлімдеді. Ол неміс философы Герман Лотцеге көп ықпал етті, оның «Философияның негіздері» атты еңбегін аударды (6 томдық, 1877) және Америкаға эксперименталды психологияны зерттеуді алғаш енгізгендердің бірі болды (1879); Йель психологиялық зертханасын осы ол құрды. 1887 жылы ол «Физиологиялық психология элементтері» атты еңбегін жариялады, бұл пәннің жаңа тәжірибелік түрі туралы маңызды ақпаратты қамтиған алғашқы американдық оқулық болды.

Өлім

Лэдд 1921 жылғы 8 тамызда Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласында қайтыс болды. Көмекейден өткізілгеннен кейін, оның күлінің жартысы Жапонияның Йокогама қаласы, Цуруми ауданы, Содзи-джи ғимаратына жерленді және оған ескерткіш орнатылды. Қалған күлі Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласындағы Гроув-стрит зиратында, күн шығысының ескерткіші астына жерленді.