Кіріспе

Африкадағы мангуст түрлері

Сары мангуст (Cynictis penicillata), кейде қызыл сурикат деп те аталады, мангуст тұқымдасына жатады. Оның орташа салмағы шамамен және ұзындығы шамамен. Ол Ангола, Ботсвана, Оңтүстік Африка, Намибия және Зимбабве елдерінің ашық даласында, жартылай шөлді бұталы жерлерінде және шөптесін алқаптарында тіршілік етеді. Бұл Cynictis туысының жалғыз түрі.

Таксономия

Herpestes penicillatus – 1829 жылы Жорж Кювье Каптан алынған мангуст үлгісіне берген ғылыми атау. Уильям Огилби 1833 жылы Кафрарияда жиналған үлгіге Cynictis деген туыс атауын ұсынды. Cynictis penicillata – бұл туыстың жалғыз өкілі, бірақ сары мангусттың он екі түршесі сипатталған.

Сипаттамалары

Жалпы алғанда, сары мангусттың қарны мен жауырында ашық реңдері болады, құйрығы қалың, және жыныстық ерекшеліктері мүлдем байқалмайды. Оңтүстік сары мангустары ірілеу, сары немесе қызғылт түсті теріге, ұзын түкке және ерекше ақ ұшты ұзын құйрыққа ие. Солтүстік түрлері көбінесе кішірек, сұр түсті, құйрығының ұшы сұр немесе қою сұр, ал түктері ыстық климатқа лайықты қысқа болады.

Мінез-құлық және экология

Сары мангуст негізінен күндіз белсенді, бірақ түнгі белсенділігі де байқалған. 20-ға дейін жеке басқа ие тұрақты қуыстар кешенінде топтасып өмір сүретін сары мангуст, көбінесе Кейп жерсіндерімен немесе суырғыштармен бірге тіршілік етеді және қажет болған жағдайда жаңа туннельдер мен қуыстар қазып, орамды күтіп-ұстауды бөліседі. Туннель жүйесінде көптеген кіреберіс тесіктері бар, олардың жанында сары мангуст зәуіттерін жасайды. Сары мангуст – етқоректі жануар, негізінен қоңыздар, термиттер, шегірткелер, шырықтар, сіркешкілер мен құмырсқалармен қоректенеді, сондай-ақ кеміргіштер, ұсақ құстар, бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер, өлексе, жұмыртқа, шөп және тұқымдарды да жейді. Оңтүстік Африканың қалалық аймақтарында адамдар тастаған тамақ қалдықтарын іздеп жейді.

Әлеуметтік құрылым

Сары мангусттың әлеуметтік құрылымы иерархиялық болып келеді, негізінде орталық жұптасқан мангуст және олардың соңғы балалары тұрады. Сонымен қатар, орталық жұптың жас ересектер, қарттары немесе туысқандары да болады. Аталық мангусттардың аумақтары бір-бірімен қабаттасады, ал басқа қоныстардағы аналық мангусттардың аумақтары бірімен-бірі жанасқан, бірақ үстіне шықпайтын болады. Әр күні альфа-еркек өз тобының мүшелерін анальды бездерінен шығатын секрециямен, ал өзінің аумағын бет және анальды бездерінен шығатын секрециямен, сондай-ақ несеппен белгілейді. Альфа-еркек сонымен қатар көтеріңкі нысандарға арқасын тигізіп, аумақтың көзге көрінетін белгісі ретінде шашын қалдырады. Топтың басқа мүшелері өз қоныстарын жақ секрециясымен белгілейді. Бір колонияда 20-40 мангуст болуы мүмкін.

Жыртқыш жануарлар

Сары мангусттың жыртқыштары – жыртқыш құстар, жыландар және шақалдар. Қорқығанда сары мангуст ырылдап, қонысқан бездерінен иіс шығарады. Ол сондай-ақ айқайлап, қабақтап, мырмылдауы мүмкін, бірақ бұл сирек кездеседі, себебі сары мангуст көбінесе үнсіз болады және көңіл-күйі мен статусын құйрық қозғалыстары арқылы көрсетеді.

Көбею

Сары мангусттың көбейту маусымы шілде мен қыркүйек аралығында болады, ал қазан мен желтоқсан аралығында жер астында, қандай да бір төсеніш материалсыз, қуыстың таза бөлігінде туады. Әдетте, бір жүктілікте екі бала туады, олар 10 аптада емшектен айырылады және 10 айдан кейін ересектердің мөлшеріне жетеді.

Жүрек ауруы

Сары мангусттың құтырудың табиғи резервуары ретіндегі рөліне қатысты алаңдаушылықтар бар. Африка жабайы жануарларының көпшілігі құтырумен зарасқаннан кейін бірнеше апта ішінде өледі, бірақ сары мангусттың белгілі бір генетикалық түрлері оны көрінбейтін, бірақ жұқпалы түрде жылдар бойы тасымалдай алады.