Кіріспе

Трансатлантикалық саяси зерттеу орталығы Генри Джексон қоғамы (HJS) – Ұлыбританияда орналасқан трансатлантикалық сыртқы саясат және ұлттық қауіпсіздік саясатын зерттейтін орталық. Өзін партиялық емес деп мәлімдегенімен, оның көзқарастары әртүрлі бағалаулар бойынша "оңшыл", неолибералдық және неоконсервативтік деп сипатталған. Қоғам демократия мен либералдық құндылықтарды жаһандық деңгейде таратуға бағытталған "алға бағытталған стратегиямен" өзін байланыстырады. Қазіргі таңда Қытай мен Ресей тарапынан туындаған қауіптерге қарсы жаһандық демократияны қолдауға ерекше назар аударуда. Сондай-ақ, Қоғам исламистік және оңшыл экстремизмге қатысты зерттемелерімен де белгілі.

Тарих

Қоғам 2005 жылдың 11 наурызында Кембридж университетінің академиктері мен студенттері – Брендан Симмс, Алан Мендоза, Гидеон Мейлер, Джеймс Роджерс және Мэтью Джеймисон құрған. Ол 1976 жылы АҚШ президенттік сайлауына түсуге тырысқан американдық сенатор (Демократиялық партиясы) Генри М. Джексонның атымен аталады. Джексон ел ішінде «Жаңа мәміле» сияқты саясатты қолдады және шетелде күшті антикоммунистік саясатты жақтады. Ол Кеңес Одағымен қарым-қатынасты жақсартуға қарсы болды. Джексон республикашылдар тарапынан жоғары бағаланды, сондықтан ол екі партиялық келісімнің символы болды. Пол Вольфовиц сияқты республикашылдар неоконсервативтерді атаудың орнына өзін «Джексон республикашылы» деп атауды жөн көреді. Қоғам Төменгі палата спикерлерімен кездесулер ұйымдастырады. 2017 жылы қоғам демократия мен адам құқықтарын қорғау мақсатымен интервенционистік сыртқы саясатты қолдайтыны айтылды. 2006 жылы Қоғам Иран үкіметі тарапынан қысымға ұшырап отыр деген мәлімдеме жасаған Иранның әхуази арабтарының мәселесін көтеріп, олардың беделін арттыруға жұмыстанды. 2011 жылы HJS кейбір бақылаушылардың пікірінше, мұсылмандарға қарсы көзқарастарға ие болған Әлеуметтік ынтымақтастық орталығымен (CSC) бірікті. Дуглас Мюррей де 2011 жылы HJS-ке қосылды. Бірігуге және Мюррейдің көзқарастарына кейбір HJS мүшелері, мысалы Марко Аттила Хоаре қарсы болды. Хоаре Мюррейдің мұсылмандарға және иммиграцияға қарсы көзқарастарына наразылық білдіріп, 2012 жылы HJS-тен кетті. Бірігуден кейін CSC-ге қайырымдылық жасаған адамдар HJS үшін маңызды қаржы көзіне айналды. 2013 жылы HJS президенті Ұлыбритания Парламентіне Ұлыбританияның қақтығыстарға ерте әскери араласуды қарастыруы керектігін (соңғы шара ретінде емес) және мұндай араласу «біздің міндетіміз бен біз кім екенімізді көрсетеді» деп мәлімдеді. 2014 жылы оңшыл жаңалықтар агенттігі Breitbart Ұлыбританияға кеңейген кезде, оның бас редакторы Генри Джексон қоғамының мүшесі Рахим Кассам болды. 2015 жылы американдық саясаткер Бобби Джиндал HJS шарасында сөйлеген сөзінде мұсылмандар шариғат заңын енгізетін «заңсыз аймақтарды» құрғандарын айыптады. (Толық ақпарат алу үшін Бобби Джиндал#Заңсыз аймақтар бөлімін қараңыз).

Кембридж университетінде құрылған ұйым кейіннен Лондонға көшірілді. 2017 жылы қоғамның ғылыми қызметкері Ханна Стюарт «Исламшыл терроризм: Ұлыбританиядағы қылмыстар мен шабуылдарды талдау (1998–2015)» атты еңбегін жариялады, онда 1998 мен 2015 жылдар аралығында исламшыл байланысы бар терроризм заңын бұзған әрбір адам туралы мәліметтер келтірілген. 2020 жылдың маусым айында Ұлыбритания премьер-министрі Борис Джонсон Ұлыбританияның Халықаралық даму департаментін Сыртқы істер және Ұлттар Достастығы министрлігімен біріктіретінін жариялады. Бұл жоспар алғаш рет 2019 жылы Генри Джексон қоғамы жариялаған есепте ұсынылған, ал оның алғы сөзін Джонсон жазған.

Бастапқы идеологиясы

Генри Джексон қоғамы Ұлыбританияның әлемдік аренада белсендірек және ықпалды рөл атқаруы керек деген сеніммен құрылды. Ол Клинтон әкімшілігін, HJS пікірінше, басқалардың мінез-құлқына өзгеріс енгізу үшін әскери және экономикалық күштерін пайдаланбағаны үшін сынады. HJS "тек қазіргі заманғы либералды демократиялық мемлекеттер ғана толыққанды заңды" деп есептегендіктен, БҰҰ және басқа көпұлтты ұйымдарға қазіргі заманғы либералды демократиялық емес елдерге мүшелікке рұқсат беруіне сын көзбен қарады. HJS Еуропалық Одақ әскери операциялар жүргізетін болса, ол НАТО құрамында болуы керек деп санды, себебі бұл АҚШ-қа вето құқығын береді, ал таза Еуропалық Одақ күштерінде мұндай құқық болмас еді. HJS-тің алғашқы мүшелері мен қолдаушыларының арасында Брендан Симмс, консерватор парламент депутаттары Майкл Гоув және Эд Вайзи болды. Симмс британ үкіметінің Босниядағы саясатын қатаң сынаған болатын. Майкл Гоув Израильді қолдайтын құжаттар жазып, Израильдің араб территорияларын басып алуы заңды екенін дәлелдеді. Сонымен қатар, Гоув Ұлыбританияның Иракқа шабуыл жасау үшін БҰҰ-ның мақұлдауына мұқтаж емес деп есептеді, себебі Ұлыбритания демократиялық мемлекет, ал БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі демократиялық емес елдерге вето құқығын береді.

Құрылымы мен жобалары

Қоғам көптеген зерттеу еңбектері мен мақалалар жариялаған, соңғы кезде COVID-19 пандемиясының азаматтық бостандықтарға тигізген әсері, батыс демократияларындағы оңшыл экстремизмге сын, сондай-ақ Қытайдың COVID-19 жағдайына қатысты құқықтық жауап шараларына қатысты зерттеулер жүргізілуде. Зерттеулер қатарында ислам экстремизмі мен исламшыл терроризм, адам құқықтары мен демократияға жасалған шабуылдар, сонымен қатар сыртқы саясат және қорғаныс саласының әртүрлі аспектілері де қарастырылады. Қазіргі жұмыс бағыттары:

Азия зерттеулер орталығы. Бұл орталық Азияның өрлеуін сипаттайтын дәстүрлі экономикалық және әлеуметтік өсіммен қатар, құрылымдық өзгерістерді, аймақтық күрделіліктерді және тарихи шиеленістерді тереңінен түсінуге бағытталған. Жариялымдарға Солтүстік Кореямен келіссөздердің мүмкін нәтижелері және Қытайдың ықпалынан туындаған осалдықтардан Батыс елдерінің маңызды ұлттық инфрақұрылымын қорғау қажеттігі туралы мақалалар кіреді. "Глобалды Британия" бағдарламасы. Бұл бағдарлама "Ұлыбританияның ХХІ ғасырда ашық, сенімді және кеңейтілген геостратегиялық саясатының қажеттілігіне" назар аударады, ол Ұлыбританияның либерализм мен ұлттық демократияны қолдаушы, сонымен қатар еуропалық және халықаралық тәртіпті сақтаушы ретіндегі ерекше күш-қуатына сүйенеді. Бағдарлама Еуропалық Одақтың Ұлыбританияға "борышы" бар екендігі туралы мақалалар жариялады және НАТО мүшелерінің әскери шығындарын арттыруды ұсынды. Ресей және Еуразия зерттеулер орталығы. Ресей мен бұрынғы кеңестік мемлекеттердегі ішкі және сыртқы саясат мәселелерін зерттейді. 2018 жылы консервативті депутат Боб Сили осы орталық арқылы "Қазіргі заманғы Ресей қақтығысын" анықтауға тырысқан және Владимир Путин үкіметін КГБ стиліндегі тактика қолдануда айыптаған еңбек жариялады. Жаңа Таяу Шығыс орталығы. Араб көктемінен кейін құрылған бұл орталық "Таяу Шығыс аймағындағы саяси, идеологиялық, әскери және қауіпсіздік саласындағы дамуды бақылауға және олардың кең ауқымды салдарына сараланған баға беруге" арналған. Орталық Иранға қатысты сынды пікірлер білдірген есептерді жариялады. Радикалдық және терроризм орталығы. Ұлыбритания және басқа елдерге исламшыл терроризмнің төнген қауіп-қатеріне назар аударады. Есептерде Ұлыбританияның қайырымдылық секторын талдаудан бастап қылмыскерлердің қараңғы желілерді пайдалануына дейін зерттеулер жүргізілді. Студенттік құқықтар. 2009 жылы "саяси экстремизмнің күшеюіне және университеттердегі осал студенттердің шеттетуіне реакция ретінде" құрылған. Бұл жоба британ университеттерінің кампустарында "экстремалды" спикерлерді анықтады. Нафиз Ахмед бұл жобаны фашистік Британ Ұлттық партиясын қорғағаннан кейін оңшыл экстремизммен байланысты деп айыптады. Сыншылар "Студенттік құқықтар" жалған мәлімдемелер арқылы университеттердегі мұсылман ұйымдарын беделсіз етуге тырысқандығын айтады. Әлеуметтік және саяси тәуекелдер орталығы. 2018 жылдың қыркүйегінде Қоғам "либералды Батыс демократияларындағы басқаруға төнген қауіптерді анықтау, диагностикалау және оларға шешімдер ұсыну" үшін жаңа орталық құрылғанын жариялады, бұл орталық әлеуметтік тұтастық пен интеграцияға, сөз бостандығы мен саяси дұрыстыққа, демографиялық өзгерістерге және басқа да мәселелерге бағытталған. "Хенри Джексонның инклюзивті капитализм жөніндегі бастамасы". 2012 жылы Қоғам өсіп келе жатқан табыс теңсіздігі және олардың капиталистік жүйеге төнген қауіп-қатері туралы трансатлантикалық диалогты бастады. Ой-сана ұйымының соңғы жобаларының бірі Ұлыбританияда исламшыл экстремистер мен оңшыл қылмыскерлерге тағайындалған түрме жазаларының арасындағы айырмашылықты зерттеу болды. Радикалдық және терроризмге қарсы орталық директоры исламшыл экстремистерге "орташа есеппен 73,4 ай, ал оңшыл экстремистерге 24,5 ай" жаза тағайындалатынын анықтады, үкімет екі түрлі экстремизмді де бірдей қарауға ниеттенгеніне қарамастан.

Сын

The Herald ақыл-ойындар ұйымын оңшыл және неоконсервативті бағыттармен сипаттады, бірақ ол өзін партиялық емес деп санайды. Австралияның Financial Review журналы оны неолибералды деп сипаттады. Таяу Шығыс және ислам тақырыбындағы ой-пікірлер тобының талқылаулары кейбір БАҚ ұйымдарының Қоғамды мұсылманға қарсы бағытталған деп сынауына әкелді. Бұрынғы аға мүшесі Марко Аттила Хоар ақыл-ойындар ұйымынан кету себептерін айтты, ал 2015 жылы Шотландияның Еңбек партиясының жетекшісі Джим Мерфи Қоғаммен байланысын үзуге шақырылды. Кордова Қорының 2015 жылғы баяндамасында «оңшыл саясат Генри Джексон Қоғамының идеяларында ғана емес, оның қаржыландырушыларын зерттеуде де анық көрінеді» делінген. 2017 жылы Ұлыбритания мұсылман кеңесі Қоғамды «мұсылмандарға қатысты әдеттегі айыптауларға тікелей сілтеме жасағаны үшін» сынады: мұсылмандар интеграцияланбайды, британдық қоғамның бөлігі емес және демек, террорист болуы мүмкін. YouGov-тың негізін қалаушы Мэтью Джеймисон 2017 жылы осы ұйыммен байланысы үшін ұялып қалғанын, Генри Джексон Қоғамының «басқа мәдениеттерді, діндерді және этникалық топтарды жамандау үшін алыс оңшыл, мұсылманға қарсы нәсілшілдік пропаганда құралына айналатынын» ешқашан елестетпегенін жазды. Ол «HJS көптеген жылдар бойы мұсылмандар мен исламды қастандықпен бейнелегенін» мәлімдеді. 2020 жылы Қоғам Ұлыбританияның мұсылмандық білім беру арнасы Huda Television Ltd-ге өтемақы төледі, оны 2018 жылы Мысырдың ұқсас Huda TV арнасымен шатастырды, оны «радикалды күн тәртібі» және ислами экстремистік контент таратқандығы үшін айыптады. Facebook компаниясы Қоғаммен серіктестік құрып, осы туралы жария түрде айтты. Олардың өкілі: «Генри Джексон Қоғамы сияқты ұйымдармен жұмыс істеу осы маңызды мәселелерді түсінуге және алға жылжуға көмектесу үшін маңызды. Осындай ынтымақтастықтар арқылы үкіметтермен, ғалымдармен және басқа компаниялармен, терроризмге қарсы жаһандық интернет форумы арқылы біз террористер мен экстремистердің цифрлық платформаларды пайдалануына жол бермеу үшін біздің бірлескен мүмкіндіктерімізді жақсартамыз». Саясатты зерттеу және дамыту институтының атқарушы директоры доктор Нафиз Ахмед бұл ұйымды Таяу Шығыстағы режимдерді өзгертуді және соғыс тудыруды ынталандыруы және «АҚШ-тың ішкі терроризмін» күшейте беруі үшін сынады. The Guardian газетінде ол Қоғамның халықаралық демеушілер тізімі американдық оңшылдардың «кімнің кім екенін» білу тізімін оқығандай екенін жазды және бұл ақыл-ойындар ұйымы араб әлеміндегі англо-американдық қаржылық, қауіпсіздік және табиғи отын мүдделеріне қызмет ететін Торидің сыртқы саясатын қолдайды деп мәлімдеді.

Қаржыландыру

Генри Джексон қоғамы Англия мен Уэльсте тіркелген қайырымдылық ұйымы болып табылады және оның жұмысын қолдайтын жеке тұлғалардан түсетін қаржылық көмектер мен гранттар есебінен қаржыландырылады. Қоғамның кірісі 2009 жылдан 2014 жылға дейін айтарлықтай өсті, жылына 98 000 фунт стерлингтен 1,6 миллион фунт стерлингке дейін жетті. Зейнеткерлік жастағы балалар күтімі кәсіпкері Эдвард Аткин 2011 және 2013 жылдар аралығында өзінің қайырымдылық қоры арқылы 375 000 фунт стерлинг көлемінде қайырымдылық жасады. 2017 жылы Жапония елшілігі оларға ай сайын 10 000 фунт стерлинг төлегенінен кейін, қоғам Қытайға қарсы үгіт науқаны жүргізді деген айып тағылды. Бұл науқанның мақсаты – Жапонияның Қытайға қатысты алаңдаушылықтарын британдық газеттерге сіңіру болды. Ұлыбританияның Ішкі істер министрлігі 2015 және 2017 жылдар аралығында қоғамға 83 000 фунт стерлингтен астам төлем жасады, бұл ақша Ұлыбританияның ислами терроризммен байланыстары туралы есеп дайындауға жұмсалды. 2009 жылы қоғам екі көппартиялық парламенттік топтың (APPG) хатшылығы қызметін атқарды: Гизела Стюарт төрағалық ететін Трансатлантикалық және халықаралық қауіпсіздік тобы және Бернард Дженкин төрағалық ететін Отандық қауіпсіздік тобы. Сол кездегі талап бойынша, хатшылық қызметін атқаратын коммерциялық емес ұйымдар ұйымға 5000 фунт стерлинг немесе одан көп сомада қаржы салған корпоративтік демеушілерді ашуға міндетті болды. 2014 жылы қоғам сұраныс бойынша осы ақпаратты жариялаудан бас тартып, ережелерге сәйкес келу үшін лауазымынан бас тартты. Парламенттік стандарттар жөніндегі комиссар Кэтрин Хадсон осы APPG-ларға қатысты шағымды қабылдады, бірақ қоғамның бұрыннан-ақ отставкаға кеткенін және хатшылық қызметтерін тоқтатқанын атап өтті, сондықтан ережеде көзделгендей, оның хатшылық қызметтерін ұсынбауы "қолданысқа енген" делінді. Іс қосымша шараларсыз жабылды, ал APPG-лар 2015 жылдың наурызында Парламент таратылған кезде таратылды. Кейіннен APPG ережелері өзгертілді, соның салдарынан тек APPG-ларға 12 500 фунт стерлингтен астам құнды қызметтер көрсететін коммерциялық емес ұйымдар корпоративтік демеушілерді жариялауға міндетті болды.