Кіріспе

Орта Еуропа тайпасы

Вистуландар немесе Вистулалықтар (Wiślanie) – қазіргі Кіші Польшаның батыс бөлігін мекендеген ерте ортағасырлық лехит тайпасы.

Этимология

Олардың атауы Висла өзенінің гидронимінен шыққан, яғни "Висланың тұрғындары"; аймақ Бавариялық Географтың еңбектерінде Uuislane, "Vita Methodii"-де v Vislè және v Vislèh деп, ал 9 ғасырда Ұлы Альфред Вислеленд деп атаған.

Сәйкестендіру

Кейбір тарихшылар, мысалы, Пржемислав Урбанецк вистулалықтар болмаған деп мәлімдесе де, 9 ғасырдағы үш құжат бар, олар осы тайпаға байланысты болуы мүмкін. Біріншісі – «Vita Methodii» немесе «Pannonian Legend» (Әулие Мефодийдің өмірі), екіншісі – «Бавария географы», ал үшіншісі – Альфред Ұлының «Germania» еңбегі. Бірақ басқа ғалымдар оған келіспейді. Леонтий Войтович вистулалықтардың осы аумақты басып алған силезиялық және лехиттік тайпалардың арасындағы ең ірі тайпа болғанын, хорват жерлерін шығыс және батыс бөліктерге бөлгенін айтады. Любор Нидерленің вистулалықтардың бір кезде күшті хорват тайпаларының одағының қалдықтары болғаны туралы тезисіне сүйене отырып, Тадеуш Лер Сплавинский вистулалықтардың аты тек батыс славян және неміс тілдерінде белгілі болғанын, ал шығыста, византиялық және араб деректерінде сол аумақ үшін хорваттардың ескі аты сақталғанын атап өтті. «Widsith» англосаксондық поэмасындағы «Висла орманында» (Ymb Wistlawudu) деген сілтемеге жасалған мұндай түсіндіру, поэма 5 ғасырдағы оқиғалар туралы емес, 6 ғасырдағы оқиғалар туралы айтқысы келгенін көрсетеді, бұл оқиғалар Ломбард патшасы Альбоинмен бір уақытта болды. Бұл кезде 568-595 жылдар аралығында Баян І басшылығындағы паннониялық аварлар (Аттиланың халықтары) Паннония алқабына кеңейіп, ықпалын жоғарғы Висла өзені бойындағы славяндарға (вистулалықтар, хорваттар) таратып, Польшаның орталық-батысындағы Гнезноға дейін жеткен археологиялық іздерінен көрінеді. Сонымен қатар, олардың діни ғұрыптары және тайпаның крещение алған күні туралы көп мәлімет жоқ. Бұл шамамен 874 жылы Моравия патшасы Сватоплюк І-ге бағынып, вистулалық герцог крещение қабылдауға мәжбүр болған кезде болған болуы мүмкін.

Аумағы

Вистулалықтар қоныстанған аймақ, оңтүстікте Карпат тауларының етегінен басталып, солтүстікте Пилица және Варта өзендерінің бастауына дейін созылған болуы мүмкін. Шығыс жағынан Дунайке, ал батыс жағынан Скаваға дейін жеткен. Бірінші славян бекіністері мұнда 8 ғасырдың ортасына дейін салынбаған, демек вистулалықтар жиі көшіп-қонып, орналасқан жерлерін ауыстырған. 8 ғасырдан бастап вистулалықтар кең аумақты бекіністер салуға кірісті, олардың көлемі көбінесе 10 гектардан асып кеткен. Көптеген бекіністер сақина тәрізді болып, төбелерде орналасқан. Ірі бекіністердің қатарында Краков, Страдов, Демблин, Нащшовице, Подгеродзие, Стави, Трзциница, Вислица және Ядовникидегі Бохенец төбесіндегі бекіністер болды. Вистулалықтардың астанасы Краковта орналасқан болуы мүмкін, бұл жергілікті бекіністің аумағымен, Вавель төбесіндегі нығайтылған қамалмен расталады. Сонымен қатар, вистулалықтар Кракус төбесі сияқты бірнеше төбелер салған болуы мүмкін, бірақ тарихшылар олардың ертерек, кельт тектес болу мүмкіндігін жоққа шығармайды. 9 ғасырда олар Краков, Вислица, Сандомирж және Страдов қалаларындағы ірі орталықтары бар тайпалық мемлекет құрды. Шамамен 874 жылы олар император Арнульфтің замандасы болған Моравия патшасы I Светоплюкқа бағындырылды. Кейінгі чех үстемдігінен кейін вистулалықтардың жерлері 10 ғасырдың соңында поляктардың бақылауына өтті және Польша құрамына енді.