Жамбудвипа: Ежелгі Үндістанның географиялық атауы

Кіріспе

Үнді субконтинентінің санскрит атауы, Үнді діндеріндегі философиялық аймақ.

Джамбудипа (санскрит; Джамбудипа) – ежелгі үнді деректерінде Үлкен Үндістан аумағын сипаттау үшін жиі қолданылатын атау. Бұл термин ежелгі үнді космогониясында "арал" немесе "континент" деген мағынаны білдіретін двипа түсінігіне негізделген. Ашока б.з.д. III ғасырында өзінің мемлекетін көрсету үшін Джамбудипа терминін қолданған. Осы термин кейінгі мәтіндерде де қолданылды, мысалы, X ғасырдағы каннада жазуларында бұл аймақ, болжам бойынша ежелгі Үндістан, Джамбудипа деп сипатталған. Джамбудипа сөзі тікелей "жамбу ағаштарының елі" дегенді білдіреді, мұнда джамбу санскрит тілінде Syzygium cumini түрін білдіреді.

Пурандағы сипаттама

Пураниялық космографияға сәйкес, әлем жеті концентрлі арал құрлықтарына (sapta dvipa vasumati) бөлінеді, оларды жеті айналма мұхиттары бөліп тұрады, олардың әрқайсысы алдыңғысынан екі есе үлкен (ішкі жағынан сыртқа қарай). Пураналардағы жеті құрлық: Жамбудвипа, Плаксадвипа, Салмалидвипа, Кусадвипа, Кроунчадвипа, Сакадвипа және Пушкарадвипа. Жеті аралық мұхиттың құрамы – тұзды су, қант құрамы, шарап, май, йогурт, сүт және су. "Дүние емес дүние" деген мағына беретін Локалока тау тізбегі осы соңғы теңіз арқылы созылып, белгілі әлемді қараңғы кеңістіктен ажыратады. Жамбудвипа, сондай-ақ Сударшанадвипа деп те аталады, жоғарыда аталған схемадағы ең ішкі концентрлі аралды құрайды. Оның аты джамбу ағашынан, яғни Syzygium cumini түрінен шыққан деседі. Вишну Пуранасында (2-тарау) джамбу ағашының жемісі Азия пілдерінің мөлшерінде болады, ал олар шіріп, таудың басына құлағанда, олардан шырыны ағып өзен пайда болады. Осылай пайда болған өзен Джамбунади, яғни "Джамбу өзені" деп аталады және Жамбудвипа арқылы ағып, оның халқы оның суын ішеді. Арал құрлық Жамбудвипа тоғыз варшадан (аймақтардан) және сегіз маңызды парватадан (таулардан) тұрады. Маркандея Пурана Жамбудвипаның оңтүстігі мен солтүстігінде төмендеп, ортасында биік және кең болып бейнелейді. Биік жатқан аймақ Ила Врта немесе Меруварша деп аталатын варшаны құрайды. Ила Вртаның ортасында таулардың патшасы – алтын тау Меру орналасқан. Меру тауының шаңырағында Брахманың қаласы, яғни Брахмапури орналасқан. Брахмапуриді айналасында сегіз қала орналасқан – Индраның және тағы жеті Дэватаның қалалары. Маркандея Пурана мен Брахманда Пурана Жамбудвипаны лотостың төрт жапырағындай төрт кең аймаққа бөледі, ал олардың ортасында Меру тауы перикарп сияқты орналасқан. Брахмапури қаласының айналасын Акаша Ганга өзені қоршап тұрады. Акаша Ганга Вишнудың табанынан басталып, ай аймағын шайып, содан кейін "аспан арқылы" төгіліп, Брахмапуриді айналып өтіп, "төрт күшті ағысқа" бөлінеді, олар Меру тауының ландшафтынан төрт қарама-қарсы бағытта ағып, Жамбудвипаның кең-салысты жерлерін суарып тұрады. Двипалардың жалпы атаулары, әр варшада тау мен өзені бар варшалары (Жамбудвипа үшін 9, басқа дипалар үшін 7) бірнеше Пураналарда келтірілген. Дегенмен, басқа Пураналарда да атаулардың ерекше жиынтығы бар. Географияның ең толық сипаттамасы Ваю Пуранасында келтірілген.

According to Puranic cosmography, the world is divided into seven concentric island continents (sapta dvipa vasumati) separated by the seven encircling oceans, each double the size of the preceding one (going out from within). The seven continents of the Puranas are stated as Jambudvipa, Plaksadvipa, Salmalidvipa, Kusadvipa, Krouncadvipa, Sakadvipa, and Pushkaradvipa. Seven intermediate oceans consist of salt water, sugarcane juice, wine, ghee, yogurt, milk and water respectively. The mountain range called Lokaloka, meaning "world no world", stretches across this final sea, delineating the known world from the dark void. Jambudvipa, also known as Sudarśanadvīpa, forms the innermost concentric island in the above scheme. Its name is said to derive from the jambu tree, Syzygium cumini. The fruits of the jambu tree are said, in the Viṣṇupurāṇa (ch.2), to be as large as Asian elephants, and when they become rotten and fall upon the crest of the mountains, a river of juice is formed from their expressed juice. The river so formed is called the Jambunadi "Jambu River" and flows through Jambudvipa, whose inhabitants drink its waters. Insular continent Jambudvipa is said to comprise nine varshas (zones) and eight significant parvatas (mountains). The Markandeya Purana portrays Jambudvipa as being depressed on its south and north and elevated and broad in the middle. The elevated region forms the varsha named Ila vrta or Meruvarsha. At the center of Ila vrta lies the golden Mount Meru, the king of mountains. On the summit of Mount Meru, is the vast city of Brahma, known as Brahmapuri. Surrounding Brahmapuri are eight cities – the one of Indra and of seven other Devatas. Markandeya Purana and Brahmanda Purana divide Jambudvipa into four vast regions shaped like four petals of a lotus with Mount Meru being located at the center like a pericarp. The city of Brahmapuri is said to be enclosed by a river, known as Akasha Ganga. Akasha Ganga is said to issue forth from the foot of Vishnu and after washing the lunar region falls "through the skies" and after encircling the Brahmapuri "splits up into four mighty streams", which are said to flow in four opposite directions from the landscape of Mount Meru and irrigate the vast lands of Jambudvipa. The common names of the dvīpas, having their varṣas (9 for Jambu dvīpa, 7 for the other dvīpas) with a mountain and a river in each varṣa, is given in several Purāṇas. There is a distinct set of names provides, however, in other Purāṇas. The most detailed geography is that described in the Vāyu Purāṇa.

Буддизмде

Буддистік космология бумандаланы (жердің шеңберін) үш бөлек деңгейге бөледі: Камадхату (Тілектер әлемі), Рупадхату (Тұлғалар әлемі) және Арупьядхату (Тұлғасыз әлемі). Камадхатуда Меру тауы (Сумеру) орналасқан, оны төрт арал құрлығы қоршап тұр деп айтылады. Ең оңтүстік арал – Джамбудвипа. Сумеру төңірегіндегі буддалық есептердегі басқа үш құрлық Джамбудвипадан адамдарға қолжетімсіз. Джамбудвипа үшбұрыш тәрізді, оның ұшы оңтүстікке қарай бұрылған, Үндістан субконтинентіне ұқсас. Оның ортасында – осы құрлықтың атын алған алып Джамбу ағашы, «Джамбу аралы» деген мағынаны білдіреді. Джамбудвипа – төрт Махадипаның (үлкен құрлықтардың) бірі, олар Какравала «ғарыш» құрамына кіреді және Цакравартин билейді. Олар Сумеру тауының төңірегіне жиналған. Джамбудвипада сексен мың төбесі, көлдері, тау жоталары бар Химава орналасқан. Бұл құрлық өзінің атын онда өсетін Джамбу ағашынан (сонымен қатар Нага деп те аталады) алады, оның діңінің көлемі он бес йоджана, таралған бұтақтарының ұзындығы елу йоджана, көлеңкесі жүз йоджана, ал биіктігі жүз йоджана (Vin. i.30; SNA. ii.443; Vsm. i.205f; Sp. i.119, т.б.). Осы ағаштан аталғандықтан, Джамбудвипаны Жамбусанда (SN. vs.552; SNA. i.121) деп те атайды. Құрлықтың аумағы он мың йоджана; осы он мыңның төртеуі мұхитпен, үшеуі Гималай тауларымен, ал үшеуі адамдармен мекенделген (SNA. ii.437; UdA.300). Джамбудвипа – адамдардың мекендейтін аймағы және адам ретінде туғанда ғана ағартуға жете алатын жалғыз орын. Джамбудвипада Дхарма сыйына ие болып, Төрт асыл шындықты, Төрт дұрыс жолды түсініп, өмір мен өлімнің айналымынан құтылуға болады. Тағы бір сілтеме – буддалық мәтін, Махавамса, онда император Ашоканың ұлы Махинда өзін Анурадхапура патшасы Деванампия Тиссаға Джамбудвипадан деп таныстырады, бұл қазіргі Үндістан субконтинентіне сілтеме жасайды. Бұл Махаяна буддизміне жататын Кситигарбха Бодхисаттва Пурвапранидхана Сутрасында сипатталған.

The Buddhist cosmology divides the bhūmaṇḍala (circle of the earth) into three separate levels: Kāmadhātu (Desire realm), Rūpadhātu (Form realm), and Ārūpyadhātu (Formless realm). In the Kāmadhātu is located Mount Meru (Sumeru), which is said to be surrounded by four island continents. The southernmost island is called Jambudvīpa. The other three continents of Buddhist accounts around Sumeru are not accessible to humans from Jambudvīpa. Jambudvīpa is shaped like a triangle with a blunted point facing south, somewhat like the Indian subcontinent. In its center is a gigantic Jambu tree from which the continent takes its name, meaning "Jambu Island". Jambudipa, one of the four Mahādīpas, or great continents, which are included in the Cakravāla "cosmos" and are ruled by a cakravartin. They are grouped round Mount Sumeru. In Jambudvīpa is Himavā with its eighty four thousand peaks, its lakes, mountain ranges, etc. This continent derives its name from the Jambu tree (also called Naga) which grows there, its trunk fifteen yojanas in girth, its outspreading branches fifty yojanas in length, its shade one hundred yojanas in extent and its height one hundred yojanas (Vin. i.30; SNA. ii.443; Vsm. i.205f; Sp. i.119, etc.) On account of this tree, Jambudīpa is also known as Jambusanda (SN. vs.552; SNA. i.121). The continent is ten thousand yojanas in extent; of these ten thousand, four thousand are covered by the ocean, three thousand by the Himālaya mountains, while three thousand are inhabited by men (SNA. ii.437; UdA.300). Jambudvīpa is the region where the humans live and is the only place where a being may become enlightened by being born as a human being. It is in Jambudvīpa that one may receive the gift of Dharma and come to understand the Four Noble Truths, the Noble Eightfold Path and ultimately realize the liberation from the cycle of life and death. Another reference is from the Buddhist text, the Mahāvaṃsa, where the emperor Ashoka's son Mahinda introduces himself to King Devanampiya Tissa of Anuradhapura as from Jambudvipa, referring to what is now the Indian subcontinent. This is described in the Kṣitigarbha Bodhisattva Pūrvapraṇidhāna Sūtra in Mahayana Buddhism.

Сәулет

Гьянмати Матаджиның қадағалауымен Хастинапурда салынған Джамбудвип джайнистік тиртхасы, джайнистік космология бойынша Джамбудвипаның суреті болып табылады.

Джамбудвипа геосаяси мағынада

Джамбудвипа термині Ашока б.з.д. 3 ғасырда өзінің мемлекетін көрсету үшін қолданған, ал осы терминология кейінгі жазбаларда да қайталанады, мысалы, 10-шы ғасырдағы Майсур жазуында да осы аймақ, шамамен Үндістан, Джамбудвипа деп сипатталған. "Құнтала елі (Майсурдың солтүстік-батыс және Бомбей президенттігінің оңтүстік бөліктерін қамтыған) нава-Нанда, Гупта-кула, Маурья патшаларымен басқарылды; одан кейін Ратталар биледі: олардан кейін Чалукиялар; содан кейін Калачурия әулеті; ал олардан кейін (Хойсала) Баллалалар. "Кубатурдағы тағы бір жазба Чандра Гуптаның Джамбудвипаның Бхарата кшетрасының оңтүстігіндегі Нага кхандасын билегенін нақты айтады: бұл Нагара кхандасы. Жүзден астам жазбаның арасында Банданикке (Шимогадағы Бандаликке) ең маңызды қала болған сияқты. Сонымен қатар, төмендегі жазбада Қадамба патшасының қыздары Гупталарға үйленгені айтылған."