Кіріспе

Шығыс Еуропадағы темір дәуірі мәдениеті Зарубинцы, Зарубинцы немесе Зарубинец мәдениеті б.з.б. 3 ғасырдан бастап б.з.б. 1 ғасырға дейін Қара теңіздің солтүстігіндегі жоғары және орта Днепр және Припять өзендері бойымен, батысқа қарай Оңтүстік Буг өзеніне қарай созылған аймақта гүлденген мәдениет болды. Зарубинцилер әсіресе Десна мен Рос өзендерінің арасында және Припять өзенінің бойында көп кездесті. Оны 1899 жылы чех украиналық археолог Викентий Хвойка анықтады және қазір 500-ге жуық сайттар растады. Мәдениеттің атауы Днепрдегі Зарубинці ауылында (урочище) табылған кремацияланған қалдықтардың есімімен берілген. Зарубинци мәдениеті ертедегі славяндардың (протославяндардың) славяндық ата-бабаларымен байланысты болуы мүмкін, Днепр алабындағы халықтармен байланысты болуы мүмкін. Мәдениетке Ла Тене мәдениеті мен дала көшпелілері (скифтер мен сарматтар) әсер етті. Скифтер мен сарматтардың ықпалы әсіресе қыш құмыраларында, қару-жарақтарында, үйдегі және жеке заттарында айқын көрінеді. Мәдениеттің иелері егіншілікпен айналысқан, бұл көптеген серпа табылған. Побол мәдениеттің swidden-тен ("кесіп, өртеп") арақ түріндегі егіске өтуін ұсынды. Сонымен қатар, олар мал баққан. Қалғандары қой, ешкі, ірі қара, жылқы және шошқалар еді. Сонымен қатар, олардың Қара теңіздегі қалалармен жабайы жануарлардың терісін саудаласқаны дәлелденген. Кейбір жерлерді арықтар мен жағалар қорғады, бұл құрылыстар даладан көшіп-қонып келген тайпалардан қорғану үшін салынған деп есептеледі. Тұрғын үйлер жер үстіне немесе жартылай жер астына салынған, қабырғаларына тіректер, ортасында отшатыр және жақын маңдағы үлкен конус тәрізді шұңқырлар салынған.

Жерлеу

Тұрғындар кремациямен айналысты. Жіібектелген қалдықтар үлкен, қолмен жасалған қыш ыдыстарға орналастырылды немесе үлкен шұңқырға орналастырылды және айналасында азық-түлік пен әшекейлер, мысалы спиральді білезіктер мен орта және соңғы Ла Тене типті фибулалар болды.

Құлдырау

Зарубинци мәдениетінің ыдырауы оның халқының бірнеше бағыттағы көшіп кетуімен байланысты. Орталық аймақтағы қоныстардың тығыздығы төмендейді, өйткені зарубинцидің соңғы топтары радиалды түрде, әсіресе оңтүстікке қарай Днепрдің ортаңғы, Десна және оңтүстік Донец өзендерінің орманды далалық аймақтарына қарай пайда болады. Шығыс Карпат / Подолия аймағындағы жергілікті мәдениеттерге әсер ету, сондай-ақ, аздап, солтүстікке орман аймағына әсер ету де айқын. Зарубинци топтарының қозғалысы қарқынды құрғақ климатпен байланысты, бұл тұрғындар биік үстірттердегі төбе бекіністерін тастап, оңтүстікке қарай өзен аңғарларына көшіп кетті. Бұл көбінесе оңтүстік қозғалысы оларды батысқа қарай жылжыған сармат топтарына (Дон аймағынан) және тракиялық кельт элементтеріне жақындатты. Біздің заманымыздың 3-ші ғасырына қарай орталық зарубинцидтер Киев мәдениетіне "ұйымдастырылды", ал батыс аймақтар Вильбарк мәдениетіне біріктірілді.