Кіріспе
Академиялық мағынадағы бағалау рубрикалары үшін балл беру нұсқаулығы. АҚШ білім беру жүйесінде, Джеймс Попхэмнің айтуынша, рубрика – "оқушылардың жазбаша жұмыстарының сапасын бағалауға арналған баллдық кесте". Тұжырымдама бойынша, бұл тапсырмаларды бағалау критерийлері жиынтығы болып табылады. Әдетте кесте түрінде ұсынылатын рубрикалар бағалау шарттарын, әртүрлі деңгейдегі жетістіктерге сәйкес сапа сипаттамаларын және балл қою стратегиясын қамтиды.
rubrics in academic sense
In the realm of US education, a rubric is a "scoring guide used to evaluate the quality of students' constructed responses" according to James Popham. In simpler terms, it serves as a set of criteria for grading assignments. Typically presented in table format, rubrics contain evaluative criteria, quality definitions for various levels of achievement, and a scoring strategy.
Түрлері
Рубрикалар тұтастай, талдамалық немесе дамуға бағытталған болып жіктелуі мүмкін. Тұтастай рубрикалар жұмыстың барлық аспектілерін ескере отырып, жалпы бағасын береді. Талдамалық рубрикалар түрлі өлшемдерді немесе компоненттерді жеке-жеке бағалайды. Дамуға бағытталған рубрикалар, талдамалық рубрикалардың бір бөлігі ретінде, дамудың сатылары арқылы бағалауды, оқу-әдістемелік жобалауды және трансформациялық оқытуды жеңілдетеді.
Нысанды рубрикаларды қашан қолдану керек
Бағалау өлшемдері жеке бағалаулар, жобалар және дипломдық жобаларда қолданылады. Егер бағалауды бірнеше сарапшы жүргізсе, маңызды ерекшеліктерге назар аудару үшін бұл өлшемдер аса тиімді. Жобаларды бағалау үшін өлшемдер өте ыңғайлы, себебі олар әртүрлі бөлімдерге қатысты талаптарды анықтайды.
Даму бағыттары
Даму рубрикалары, аналитикалық рубрикалардың бір түрі, бағалау, оқу жоспарын құру және трансформациялық оқыту үшін даму сатыларының бірнеше өлшемдерін қолданады. Олар сарапшылар қауымдастығындағы тәжірибе нысандарын анықтайды және динамикалық даму арқылы трансформациялық оқытуды көрсетеді.
Даму бағыттарын анықтау
Даму рубрикалары – тәжірибелік тәсілдердің матрицасын көрсетеді. Тәжірибелер сарапшылар қауымдастығына жатады. Әр тәжірибе түрі бір өлшемдегі бірнеше басқа тәжірибелермен бәсекелеседі. Тәсілдер бірінен соң бірі пайда болады, себебі олардың жиілігі төрт параметрмен анықталады: эндемикалық таралу, орындалу қарқыны, міндеттеме күші және қабылдану деңгейі. Трансформативтік оқыту бір тәсілден екіншісіне өтуге әкеледі. Типтік даму тәсілдерін шамамен бастау, зерттеу, дамыту және шабыттандыру деп атауға болады. Төрт деңгейдің уақыты әр өлшемге тән, сондықтан бір өлшемде бастау немесе зерттеу тәсілдері, екінші өлшемде дамыту немесе шабыттандыру тәсілдерімен бірге кездесуі мүмкін. Көбінесе өлшемдегі тәсілдерге, типтік атауынан өзге, жеке атаулар беріледі. Осының нәтижесінде, даму рубрикалары төрт қасиетке ие: олар – мінез-құлық мысалдарының сипаттамалары. Олар бірнеше өлшемді қамтиды, олардың әрқайсысы бір өлшемдегі басқа тәсілдермен бірдей уақытта қолданыла алмайтын бірнеше тәжірибелік тәсілдерден тұрады. Бір өлшемдегі тәжірибелік тәсілдер деңгейлердің динамикалық тізбегін көрсетеді. Оларды өте әртүрлі уақыт және кеңістік масштабтары үшін жасауға болады.
They are descriptions of examples of behaviors. They contain multiple dimensions each consisting of a few modes of practice that cannot be used simultaneously with other modes in the dimension. The modes of practice within a dimension show a dynamic succession of levels. They can be created for extremely diverse scales of times & places.
Даму бағыттарын құру
Практикалар қоғамдастыққа жататындықтан, алғашқы қадам – өз саласының сарапшылары және оқушылармен тәжірибелі тәжірибешілердің тобын анықтау. Содан кейін әрбір тәжірибеші өз тәжірибесін ең жақсы бейнелейтін матрицаны жасау үшін тәжірибелі даму сұхбаттасушысымен жұмыс істейді. Бірнеше сұхбат аяқталғаннан кейін, оларды жеке немесе компьютерлік мәтіндік талдау арқылы қоғамдастық үшін даму өлшемдерінің жиынтығында біріктіруге болады. Үшіншіден, сарапшылар қауымдастығы оқушылардың жұмыстарын бағалайды, содан кейін бірдей жұмыстардың бағаларын салыстыру үшін жиналады және әртүрлі түсіндірулер анықталған жағдайда анықтамаларды қайта қарастырады. Төртіншіден, нақты курстардың оқытушылары студенттермен даму өлшемдерін бөліседі және курстың мақсатты практика түрлерін анықтайды. Әдетте, курс қоғамдастықтың даму өлшемдерінің бір бөлігін ғана және әрбір мақсатты өлшем ішінде тек бір практика түрін қамтиды. Соңында, өлшемдер студенттердің дамуын ынталандыру үшін нақты уақытта қолданылады, көбінесе бір өлшемге назар аударып, келесі практика деңгейінде орындау мүмкіндіктерін талқылайды.
Этимологиясы мен тарихы
"Рубрика" термині дәстүрлі түрде емтихан бойынша нұсқауларға немесе құжаттың тақырыбына сілтеме жасады. Қазіргі білім беруде ол оқу мақсаттарымен байланыстырылған бағалау құралы ретінде қалыптасты. Медицинадан білім беру саласына көшу 1970 жылдардың ортасында "Стандартталған даму бағалауларының" құрылуы арқылы жүзеге асты, кейіннен жазуды бағалау үшін бейімделді.
Техникалық аспектілер
Бағалау өлшемдері бағалаудың дұрыстығын арттырады және педагогтарға сенімді бағалау құралын ұсынады. Рубриканы пайдаланғанда бағалау үлгерімі біркелкі болады, оқушылар мен түрлі мұғалімдер арасындағы айырмашылықтар төмендейді.