Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
раввин Яһуда Лейб Гордон (יהודה לייב גורדון, ; 7 желтоқсан 1830 – 16 қыркүйек 1892), сондай-ақ Леон Гордон деп белгілі, Хаскала дәуірінің ең ірі еврей ақындарының бірі болды.
the rabbi
Judah Leib Gordon (יהודה לייב גורדון, ; December 7, 1830 – September 16, 1892), also known as Leon Gordon, was among the most important Hebrew poets of the Haskalah.
Өмірбаян
Гордон Вильнюстегі қонақ үйі бар еврей ата-анасының отбасында дүниеге келді. Бала кезінде ол қаланың көрнекті раввиндерінен Тораны оқыды. Көп ұзамай ол өте қабілетті оқушы екенін көрсетті. Он бір жасқа келгенде ол Киелі кітапты толық меңгерді, ал Талмудтың жүздеген бетін еркін оқи алды. Бірақ Гордон он төрт жасқа толғанда, жағдай күрт өзгерді – әкесі банкротқа ұшырады. Ұлының білімін қаржыландыру мүмкіндігі болмағандықтан, жас Гордон қаладағы көптеген оқу залдарының бірінде өздігінен оқуға кірісті. Үш жылдың ішінде ол Талмудтың көбін және ондаған басқа да діни мәтіндерді үйренді. Алайда, сол кезде ол қаланың әр жерінен естілетін ағартушылық идеяларына да қызығушылық танытты. Ол діни емес әдебиеттер оқып, шетел тілдерін үйренді, және сол заманғы Хаскаланың жетекші өкілдерімен, соның ішінде Кальман Шульманмен, ақын Абрахам Доб Бэр Лебенсонмен және оның ұлы Мика Иосиф Лебенсонмен дос болып кетті. Үйдегі қаржылық жағдай нашарлағандықтан, жиырма екі жасар Гордон мансапты таңдауға бел буды. Ол жергілікті раввиндік колледжден оқытушы куәлігін алып, Понивеж және Телц сияқты үлкен иешивалар орналасқан кішкентай қалалардағы мектептерде мұғалім болып жұмыс істеді. Мұғалімдік қызмет еткен жиырма жыл ішінде ол ақын және жазушы ретінде ең маңызды туындыларын жазды. 1871 жылдың соңында Гордонды Санкт-Петербург қауымы қауым мен Ресейдегі еврейлер арасында ағартушылықты тарату қоғамының хатшысы болып жұмыс істеуге шақырды. Бірнеше ай келіссөздерден кейін ол 1872 жылдың маусымынан бастап үш айлық сынақ мерзіміне екі лауазымды қабылдады. Ресейдің көпұлтты астанасына көшуге қуанған Гордон, қауым мен қоғам атынан атқаратын жұмыстарының еврей өмірін жаңғыртуға деген ұмтылысына сай келетінін түсінді. Ол өзінің лауазымында тез арада қажетті маман болды, және қауым оған тұрақты келісімшарт ұсынды, ол оны қабылдады. Ол осы лауазымда шамамен жеті жыл үздіксіз жұмыс істеді. 1879 жылдың мамырында ол патшаға қарсы қызметтері үшін тұтқындалып, бірнеше айға Олонец облысының Пудож қаласына жер аударылды, бірақ 1880 жылы айыптардан босатылды. Бірақ Санкт-Петербург қауымының оралғаннан кейін оны лауазымына қайта алмағаны Гордонға ауыр соққы болды.
Gordon was born to well to do Jewish parents who owned a hotel in Vilnius. As a privileged child, he was able to study Torah with some of the great educators of the city, and soon proved to be an exceptional student. He had already mastered the entire Bible by the age of eleven, and was fluent in hundreds of pages of Talmud. Matters took a sharp turn when Gordon was fourteen, and his father went bankrupt. Unable to finance his son's education any longer, the younger Gordon began a course of independent study at one of the many study halls in the city. In just three years, he had mastered almost the entire Talmud and dozens of other religious texts. By that time, however, he was also drawn by the spirit of the Enlightenment that was sweeping across the city. He began reading secular literature and learning foreign languages, and he befriended some of the leading Haskalah figures of the time, including Kalman Schulman, the poet Abraham Dob Bär Lebensohn and his son Micah Joseph Lebensohn. With the financial situation deteriorating at home, Gordon, then twenty two, decided it was time for him to pursue a career. He received a teaching certificate from the local rabbinical college, and became a school teacher in some of the smaller towns that housed major yeshivas, including Ponivezh and Telz. During the twenty years he spent as a teacher, he produced his most important work as a poet and author. In late 1871 Gordon was invited by the Jewish community of Saint Petersburg to serve as secretary of both the community and the Society for the Spread of Enlightenment among the Jews of Russia; after several months of negotiations, he accepted the dual position for a three month trial period, beginning in June 1872. Welcoming the move to the cosmopolitan Russian capital, and finding his activities on behalf of the community and the society well suited to his aspirations to contribute to the modernization of Jewish life, he quickly made himself indispensable in his post, and the community offered him a permanent contract, which he accepted. He continued in this position continuously for nearly seven years. In May 1879 he was arrested for purported anti czarist activities, and exiled for some months to Pudozh, in the Olonets district, before finally being cleared of the charges in 1880; it was a blow to him that the Saint Petersburg community chose not to reinstate him in his post upon his return.
Әдеби шығармашылық
Гордон еврей тілі мен мәдениетінің қайта жаңғыруына жетекші рөл атқарды. Оның сатиралары орыс еврейлерін өмірдің шындығына жаңаша сезінуге жетеледі, ал Гордон геттолардағы ағартушылықтың жаршысы болды. Оның поэзиясының көп бөлігі Киелі кітаптар мен тарихи тақырыптарға арналған. Олардың ішінде «Дәуіт пен Михалдың махаббаты» (1857), «Түрмедегі Седекиях патшасы» (1879), «Иуданың нақылдары» (1859), «Дәуіт пен Барзилай», «Потифераның қызы Осенат», «Арыстанның аузынан» және «Теңіздің түбінен» кітаптары бар. Оның еңбектері ағартушылық құндылықтарды таратуға бағытталған және еврей өміріне терең әсер етті. Гордон аңыздар жинағын да жариялады, олардың көпшілігі аударма болды. «Үлкен балаларға арналған кішкентай аңыздар» сияқты шығармаларында ол ағартушылық құндылықтарды қабылдауды қолдай берді, сондай-ақ өмірінің соңғы жылында жарық көрген естеліктерінде де осыны жалғастырды. Оның әлеуметтік мәселелерге арналған басқа да жазбаларының ішінде әйелдер құқығын қарастыратын «Йодтың жоғарғы нүктесі» (Kotzo shel yud) атты туындысы бар. Ол бұл өлеңді еврейші Мириам Маркель Мосесонға арнап, ажырасу қағазын (гет) формальды себеппен жарамсыз деп танып, әйелдің бақытқа ие болу мүмкіндігін жоққа шығаратын шектеулі ойлы раввиннің бейнесін суреттейді. Оның өлеңдері төрт томдық «Кол Шире Иегуда» (Санкт-Петербург, 1883–1884) жинағында, ал романдары «Кол Китбе Иегуда» (Гордонның жинақталған жазбалары, Одесса, 1889) жинағында басылды.
Gordon took a leading part in the modern revival of the Hebrew language and culture. His satires did much to rouse the Russian Jews to a new sense of the reality of life, and Gordon was the apostle of enlightenment in the ghettos. Much of his poetry revolves around biblical and historical themes. These include The Love of David and Michal (1857), King Zedekiah in Prison (1879), Judah's Parables (1859), David and Barzilai, Osenath, Daughter of Potiphera, From between the Lion's Teeth, and From the Depths of the Sea. His works were intended to disseminate Enlightenment values and had a profound impact on Jewish life. Gordon also published collections of fables, most of them translated. In works such as "Little Fables for Big Children", he continues to advocate for the adoption of Enlightenment values, as he does in his memoirs, published in the last year of his life. Among his other writing on social issues is "The Point on Top of the Yodh" (Kotzo shel yud), dealing with the rights of women. The poem, which he dedicated to his friend the Hebraist Miriam Markel Mosessohn, describes a narrow minded rabbi who destroys a woman's chance for happiness by invalidating her get (divorce document) – due to a trifling spelling mistake. His poems were collected in four volumes, Kol Shire Yehudah (St. Petersburg, 1883–1884); his novels in Kol Kitbe Yehuda (Collected Writings of Gordon, Odessa, 1889).