АҚШ-Ұлыбритания ядролық қару қарым-қатынасы туралы келісім

Кіріспе

Ядролық қарулар қауіпсіздігі шарты

АҚШ-Ұлыбритания өзара қорғаныс келісімі, немесе 1958 жылғы Ұлыбритания-АҚШ өзара қорғаныс келісімі – АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы ядролық қару саласындағы екіжақты шарт. Шартының толық атауы – Америка Құрама Штаттарының Үкіметі мен Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің Үкіметі арасындағы өзара қорғаныс мақсатында атом энергиясын пайдалану жөніндегі ынтымақтастық туралы келісім. Ол АҚШ пен Ұлыбританияға ядролық материалдарды, технологияларды және ақпаратты алмасуға мүмкіндік береді. АҚШ-тың Франция және басқа НАТО елдері сияқты басқа елдермен де ядролық ынтымақтастық туралы келісімдері бар, бірақ бұл келісім ең толыққандысы болып табылады. Келісімнің Ұлыбритания үшін стратегиялық маңызы зор болғандықтан, оған қол қоюға төрағалық еткен премьер-министр Харольд Макмиллан оны "Ұлы сыйлық" деп атады. Келісімге 1958 жылдың 3 шілдесінде қол қойылды, себебі КСРО 1957 жылдың 4 қазанында "Спутник" спутнигін ұшырып, американдық қоғамды таң қалдырған болатын, ал британдық сутекті бомба бағдарламасы 8 қарашада "Грэппл" операциясы аясында термоядролық құрылғыны сәтті сынады. Бұл ерекше қарым-қатынас әскери және экономикалық тұрғыдан екі елге де пайдалы болды. Ұлыбритания ядролық қаруларын АҚШ-тан алуға бейімделді, өйткені олар ортақ технологиямен ядролық бағдарламаларын шектеуге келісті. Шарты бойынша АҚШ-тың ядролық қаруларын Ұлыбританияның Корольдік әуе күштері мен Рейн армиясы пайдалануға алды. Шарты Ұлыбританияға толыққанды ядролық суасты кемелерін қозғалтатын қондырғыны сатып алуға және оны отынмен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. АҚШ-тан басқа да ядролық материалдар алынды. 1960 және 1979 жылдар аралығында Ұлыбританияда өндірілген 5,4 тонна плутоний тритий мен 7,5 тонна жоғары байытылған уранға (ЖБУ) айырбасталды, бірақ ЖБУ-дың көп бөлігі қару үшін емес, британдық ядролық суасты кемелерінің флотына отын ретінде қолданылды. Шарты "Полярис сату келісіміне" жол ашты, нәтижесінде Корольдік теңіз күштері толық қару жүйелерін алды, ал Ұлыбританияның "Полярис" және "Трайдент" ядролық бағдарламалары британдық ядролық оқ-дәрілерімен жабдықталған американдық зымырандарын пайдаланды. Келісімге тоғыз рет түзетулер енгізілді және жаңаланды. Соңғы жаңарту оны 2024 жылдың 31 желтоқсанына дейін ұзартты.

The US–UK Mutual Defense Agreement, or the 1958 UK–US Mutual Defence Agreement, is a bilateral treaty between the United States and the United Kingdom on nuclear weapons co operation. The treaty's full name is Agreement between the Government of the United States of America and the Government of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland for Cooperation on the uses of Atomic Energy for Mutual Defense Purposes. It allows the US and the UK to exchange nuclear materials, technology and information. The US has nuclear co operation agreements with other countries, including France and other NATO countries, but this agreement is by far the most comprehensive. Because of the agreement's strategic value to Britain, Harold Macmillan (the Prime Minister who presided over the United Kingdom's entry into the agreement) called it "the Great Prize". The treaty was signed on 3 July 1958 after the Soviet Union had shocked the American public with the launch of Sputnik on 4 October 1957, and the British hydrogen bomb programme had successfully tested a thermonuclear device in the Operation Grapple test on 8 November. The special relationship proved mutually beneficial, both militarily and economically. Britain soon became dependent on the United States for its nuclear weapons since it agreed to limit their nuclear program with the agreement of shared technology. The treaty allowed American nuclear weapons to be supplied to Britain through Project E for use by the Royal Air Force and British Army of the Rhine until the early 1990s when the UK became fully independent in designing and manufacturing its own warheads. The treaty provided for the sale to the UK of one complete nuclear submarine propulsion plant, as well as ten years' supply of enriched uranium to fuel it. Other nuclear material was also acquired from the US under the treaty. Some 5.4 tonnes of UK produced plutonium was sent to the US in return for of tritium and 7.5 tonnes of highly enriched uranium (HEU) between 1960 and 1979, but much of the HEU was used not for weapons but as fuel for the growing fleet of British nuclear submarines. The treaty paved the way for the Polaris Sales Agreement, and the Royal Navy ultimately acquired entire weapons systems, with the UK Polaris programme and Trident nuclear programme using American missiles with British nuclear warheads. The treaty has been amended and renewed nine times. The most recent renewal extended it to 31 December 2024.

Квебек келісімі

Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Ұлыбританияда ядролық қару жобасы болды, ол "Тюбинг аллоялары" деп аталды. 1943 жылдың тамызында Квадрант конференциясында Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилль және АҚШ президенті Франклин Рузвельт "Квебек" келісіміне қол қойды, ол "Тюбинг аллоялары" жобасын американдық Манхэттен жобасымен біріктіріп, ортақ британдық, американдық және канадалық жоба құрды. "Квебек" келісімі олардың күш-жігерін үйлестіру үшін Біріккен саясат комитеті мен Біріккен даму трасты құрды. Манхэттен жобасына Ұлыбританияның көптеген көрнекті ғалымдары қатысты. 1944 жылдың қыркүйегіндегі Хайд-Парк меморандумы соғыстан кейінгі кезеңге дейін коммерциялық және әскери ынтымақтастықты кеңейтті, бірақ Рузвельт 1945 жылдың 12 сәуірінде қайтыс болды, және ол келесі әкімшіліктер үшін міндетті болған жоқ. Шындығында, ол жоғалып кетті. 1945 жылдың маусымында Біріккен саясат комитетінің мәжілісінде фельдмаршал сэр Генри Мэтленд Уилсон бұл мәселені көтергенде, американдық нұсқасы табылмай қалды. "Квебек" келісімінде ядролық қару екі елдің өзара келісімісіз қолданылмауы тиіс екені көрсетілген. 4 шілдеде Уилсон Жапонияға қарсы ядролық қару қолдануға британдық келісім берді. 8 тамызда премьер-министр Клемент Эттли президент Гарри Трумэнге, өздерін "осы үлкен күшті бақылайтын үкімет басшылары" деп атап, хабарлама жіберді.

Трумэн әкімшілігі

Британ үкіметі АҚШ-тың ядролық технологияны бірлескен жаңалық деп санайтын бөлісуді жалғастыратынына сенді. 1945 жылдың 9 қарашасында Атли және Канаданың премьер-министрі Маккензи Кинг Вашингтонға барып, Трумэнмен ядролық қару және ядролық энергия саласындағы болашақ ынтымақтастық туралы кеңес өткізді. 1945 жылдың 16 қарашасында Канада толыққанды серіктес ретінде танылды және Квебек келісіміндегі ядролық қару қолдану алдындағы "өзара келісім" талабы "алдын ала консультация" талабымен алмастырылды. "Атом энергиясы саласында толық және тиімді ынтымақтастық" күтілді, бірақ британдық үміттер тез арада көңіл көшірді, себебі бұл тек "негізгі ғылыми зерттеулер" саласында ғана болды. 1946 жылғы АҚШ-тың Атом энергиясы заңы (МакМахон заңы) техникалық ынтымақтастықты тоқтатты, ол американдық одақтастарға "құпия деректерді" беруге өлім жазасымен тыйым салды. Бұл 1946 жылдың ақпанында заң талқыланып жатқанда британдық физик Алан Нанн Мейдің тыңшылық қылғаны үшін тұтқындалуына байланысты болды. Американың оқшаулануының қайта жандануынан және Ұлыбританияның үлкен держава статусын жоғалтуынан қорқып, британ үкіметі өздік даму бағдарламасын қайта бастады, ол енді "Жоғары жарылғыш зерттеулері" деп аталды. 1947 жылдың соңына қарай, Бельгиялық Конгодан алынған уран кені Спрингфилдсте, Ланкаширдегі Престон қаласының жанындағы Біріккен Даму Трасты үшін, соғыс кезіндегі бөлісу келісімі аясында, британдық пайдалану үшін де жинақталды. Американдықтар өздерінің ядролық қару жобаларына арналған қорларға қол жеткізу үшін келіссөздер бастады, нәтижесінде 1948 жылдың 7 қаңтарында қол қойылған Modus Vivendi келісіміне қол қойылды, ол Квебек келісімін қоса алғанда, барлық бұрынғы келісімдерді ресми түрде тоқтатты. Ол ядролық қаруды қолдану туралы британдық консультация құқығын жойды; АҚШ, Ұлыбритания және Канада арасында техникалық ақпаратты шектеулі түрде бөлісуге мүмкіндік берді және Біріккен саясат комитеті мен Біріккен даму трасты жалғастырды, бірақ соңғысы Біріккен даму агенттігі деп аталды. 1949 жылы американдықтар британдықтар атом бомбасын жасау бағдарламасын қысқартуға келіссе, АҚШ-та жасалған атом бомбаларын Ұлыбританияға пайдалануға ұсынды. Бұл Ұлыбританияға ядролық қаруды 1952 жылдың соңындағы өз мақсатынан әлдеқайда ертерек беруге мүмкіндік бермек. Соғыс жоспарларына сәйкес қажетті бомба компоненттері ғана Ұлыбританияда сақталар еді, ал қалғаны АҚШ және Канадада сақталар еді. Британдықтар бұл ұсынысты "өте маңызды қару-жарақ үшін басқаларға тәуелді болу бірінші дәрежелі державаның мәртебесіне сәйкес келмейді" деген негізде қабылдамады. Қарсы ұсыныс ретінде британдықтар американдық бомбалар үшін британдық бағдарламаны шектеуді ұсынды. АҚШ-тың Атом энергиясы комиссиясынан (AEC) Льюис Штраус және Атом энергиясы жөніндегі Біріккен комитеттен (JCAE) сенаторлар Бурк Б. Хиккенлупер мен Артур Ванденбергтің қарсылығы, сондай-ақ 1950 жылдың 2 ақпанында британдық физик Клаус Фукс атомдық тыңшы ретінде тұтқындалғаннан кейін туындаған қауіпсіздік алаңдаулары ұсыныстың тоқтатылуына әкелді. 1951 жылдың маусым айында Дональд Маклиннің дезертирлігі, ол 1947 жылдың қаңтарынан 1948 жылдың тамызына дейін Біріккен саясат комитетінің британдық мүшесі болған, американдықтардың британдық қауіпсіздік шараларына деген сенімсіздігін күшейтті.

The British government had trusted that the US would continue to share nuclear technology, which it considered to be a joint discovery. On 9 November 1945, Attlee and the Prime Minister of Canada, Mackenzie King, went to Washington, DC, to confer with Truman about future co operation in nuclear weapons and nuclear power. A Memorandum of Intention was signed on 16 November 1945 that made Canada a full partner and replaced the Quebec Agreement's requirement for "mutual consent" before using nuclear weapons to one for "prior consultation". There was to be "full and effective co operation in the field of atomic energy", but British hopes were soon disappointed since it was only "in the field of basic scientific research". Technical co operation was ended by the United States Atomic Energy Act of 1946 (McMahon Act), which forbade passing "restricted data" to American allies under pain of death. That partly resulted from the arrest for espionage of the British physicist Alan Nunn May in February 1946 while the legislation was being debated. Fearing a resurgence of American isolationism and Britain losing its great power status, the British government restarted its own development effort, now codenamed High Explosive Research. By the end of 1947, of uranium ore from the Belgian Congo was stockpiled for the Combined Development Trust at Springfields, near Preston in Lancashire, as part of a wartime sharing agreement, along with for British use. To gain access to the stockpile for their own nuclear weapons project, the Americans opened negotiations that resulted in the Modus Vivendi, an agreement that was signed on 7 January 1948 and officially terminated all previous agreements, including the Quebec Agreement. It removed the British right of consultation on the use of nuclear weapons; allowed for limited sharing of technical information between the United States, Britain and Canada and continued the Combined Policy Committee and the Combined Development Trust although the latter was renamed the Combined Development Agency. In 1949, the Americans offered to make atomic bombs in the US available for Britain to use if the British agreed to curtail their atomic bomb programme. That would have given Britain nuclear weapons much sooner than its own target date of late 1952. Only the bomb components required by war plans would be stored in the UK, the rest would be kept in the US and Canada. The offer was rejected by the British on the grounds that it was not "compatible with our status as a first class power to depend on others for weapons of this supreme importance". As a counter offer, the British proposed limiting the British programme in return for American bombs. The opposition of key American officials, including Lewis Strauss from the United States Atomic Energy Commission (AEC), and Senators Bourke B. Hickenlooper and Arthur Vandenberg of the Joint Committee on Atomic Energy (JCAE), coupled with security concerns aroused by the 2 February 1950 arrest of the British physicist Klaus Fuchs as an atomic spy, caused the proposal to be dropped. The June 1951 defection of Donald Maclean, who had served as a British member of the Combined Policy Committee from January 1947 to August 1948, reinforced the Americans' distrust of British security arrangements.

Спутник дағдарысы

Британияның термоядролық қаруын сәтті дамытуы американдықтармен келіссөздерді жаңартқанға тиімді уақытқа орай келді. 1957 жылдың 4 қазанында Кеңес Одағы әлемдегі алғашқы жасанды спутникті – «Спутник-1»-ді ұшырғанда, американдық қоғам үшін бұл зор дүрбелең болды, себебі олар американ технологиясының басымдығы өздерінің қауіпсіздігіне кепілдік береді деп сенген. Кенеттен, енді кемінде бір сала бойынша Кеңес Одағы алға шыққанының нақты дәлелі болды. «Спутник» дағдарысына жауап ретінде шақырылған кең ауқымды әрекеттерге байланысты, АҚШ және Ұлыбританияның шенеуніктері қарым-қатынастарын жақсарту мүмкіндігін пайдаланды. АҚШ-тағы британ елшісі Харольд Каччианың ұсынысымен Макмиллан 10 қазанда Эйзенхауэрге екі елдің де ресурстарын біріктіруді, Макмиллан айтқандай, «әскери, экономикалық және саяси» барлық бағытта Кеңес Одағының күшін тойтару үшін сұрап хат жазды. 25 қазанда Макмиллан Вашингтонға келіссөздер үшін ұшып келді. Ол 10 қазандағы қауіпті Уиндскаль өрті келіссөздерге кедергі келтіруі мүмкін деген алаңдаушылық білдірді, себебі бұл британдық сарапшылыққа кері әсер ете алады және британдықтармен жақын ынтымақтастыққа қарсыларға мүмкіндік береді. Ол өрт туралы есептің қосымша даналарын жоюға және баспагерлерге олардың матрицаларын жоюға бұйрық берді. Ол бірден «Спутник» зымыранынан американдықтардың қаншалықты дүрсілгенін сезінді, бұл Эйзенхауэр әкімшілігін шокқа ұшыраған және алаңдаған елдің IRBM-дерін орналастыруға қатысты әрекет етуге үлкен қоғамдық қысымға ұшыратты. Эйзенхауэр мен Макмиллан қорғаныс министрлігінің тұрақты хатшысы сэр Ричард Пауэлл және АҚШ қорғаныс министрінің орынбасары Дональд А. Кварлс басқаратын зерттеу тобын құруға келісті. Штраусс пен Ұлыбритания Ұлттық ядролық энергия агенттігінің (UKAEA) басшысы сэр Эдвин Плоуден басқаратын тағы бір зерттеу тобы ядролық ынтымақтастық пен ядролық ақпарат алмасуды зерттеуге кірісті. Плоуден мен Штраустың арасындағы жеке қарым-қатынас соңғысын Ұлыбританияға ақпарат беру идеясына көндіруде шешуші рөл атқарды. Желтоқсан айына қарай IRBM келіссөздеріндегі көптеген мәселелер шешіліп, 17 желтоқсанда ресми келісімге қол қойылды, бірақ айдың соңына дейін Ұлыбритания «Юпитер» емес, «Тор» зымырандарын алатыны нақты анықталды. Дегенмен, ядролық су асты кемелерін жасау жұмысы қиындыққа тап болды. 1956 жылғы шілдедегі келісімге және 1957 жылғы ақпандағы Эйзенхауэрдің директивасына сәйкес, Корольдік теңіз күштерінің офицерлеріне АҚШ теңіз күштерінің ядролық су асты кемелері бағдарламасын зерттеуге тапсырма берілді. 1957 жылғы қазан айында оның басшысы контр-адмирал Хайман Г. Риковер олардың сұрақтары «Полярис» су асты кемелерімен жабдықталған IRBM-дерді іске қосуды шешуші уақытта баяулатады деп ойлады. Ол Конгресс жерге орналасқан зымырандарды қолдауға бейімделуі мүмкін деп қорқады. Желтоқсан айында британдық байланыс офицерлері сұрақтарына жауап берудің баяу екендігіне шағымданды. Риковер Вестингхаусқа Корольдік теңіз күштеріне ядролық су асты кемелерінің реакторын сатуға рұқсат беруді ұсынды, бұл оларға өзінің ядролық су асты кемелерін салуды дереу бастауға мүмкіндік береді. Британ үкіметі бұл идеяны мақұлдады, себебі бұл оларға көп ақша үнемдеуге мүмкіндік береді.

The successful development of British thermonuclear weapons came at an opportune moment to renew negotiations with the Americans. The Soviet Union's launch of Sputnik 1, the world's first artificial satellite, on 4 October 1957, came as a tremendous shock to the American public, which had trusted that American technological superiority ensured their invulnerability. Suddenly, there was now incontrovertible proof that in at least some areas, the Soviet Union was actually ahead. In the widespread calls for action in response to the Sputnik crisis, officials in the United States and Britain seized an opportunity to mend their relationship. At the suggestion of Harold Caccia, the British Ambassador to the United States, Macmillan wrote to Eisenhower on 10 October to urge for both countries pool their resources, as Macmillan put it, to meet the Soviet challenge on every front, "military, economic and political". Macmillan flew to Washington, DC, for talks on 25 October. He had concerns that the disastrous 10 October Windscale fire might prove a stumbling block in negotiations, as it might reflect badly on British expertise and provide ammunition for opponents of closer co operation with the British. He ordered extra copies of the report into the fire to be destroyed and for the printers to destroy their type. He immediately sensed how shaken the Americans had been by Sputnik, which placed the Eisenhower administration under great public pressure to act on the deployment of IRBMs by a shocked and distraught nation. Eisenhower and Macmillan agreed to form a study group headed by Sir Richard Powell, the Permanent Secretary to the Ministry of Defence, and Donald A. Quarles, the United States Deputy Secretary of Defense, to consider how the deployment of IRBMs to Britain might be expedited. Another study group, under Strauss and Sir Edwin Plowden, the head of the UKAEA, would investigate nuclear co operation and the exchange of nuclear information. The personal relationship developed between Plowden and Strauss would be crucial in converting the latter over to the idea of providing information to Britain. By December, most of the issues with the IRBM negotiations had been ironed out, and a formal agreement was drawn up on 17 December, but it was not until the end of the month that it was definitely determined that Britain would receive Thor, not Jupiter, missiles. However, the nuclear submarine propulsion effort was running into trouble. Under the July 1956 agreement and a February 1957 directive from Eisenhower, Royal Navy officers had been assigned to study the US Navy's nuclear submarine programme. By October 1957, its head, Rear Admiral Hyman G. Rickover, felt that their questions were slowing the deployment of the Polaris submarine launched IRBM at a critical time. He feared that any delay might cause Congress to favour land based missiles. By December, the British liaison officers were complaining of slow response to their questions. Rickover proposed that Westinghouse be permitted to sell the Royal Navy a nuclear submarine reactor, which would allow it to immediately proceed with building its own nuclear powered submarine. The British government endorsed this idea, as it would save it a great deal of money.

Мак-Махон заңына өзгертулер енгізу

Өз кезегінде британдықтар ядролық ынтымақтастыққа қатысты Мак-Махон заңының шектеулерін жеңілдетуді қалады. Олар салмағын, өлшемдерін, құрастыру және оқ ату тізбегін, қауіпсіздік мүмкіндіктерін және ұшу процедураларын білуді талап етті. Бұл ақпарат американдық бомбаларды британдық V бомбалаушыларында тасымалдауға және американдық жарыққозғалтқыштарды британдық Blue Streak зымырандарына орнатуға мүмкіндік берер еді. Бұл миллиондаған фунт стерлингті үнемдеуге және Британия халықаралық мораторий кезінде ядролық сынақтарды жалғастыруға мәжбүр болған жағдайда, ішкі саяси қиындықтардан сақтауға мүмкіндік берер еді. Британдықтар не қалағанын білгенімен, американдықтар ұсынуға ниетті екендігі туралы бірлікке келмеді. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Фостер Даллес Ұлыбританиямен ерекше қарым-қатынас АҚШ-тың басқа одақтастарымен қарым-қатынасын ушықтыруы мүмкін деп алаңдады. Штраус, әсіресе, сутек бомбасының құпиясын британдықтарға беру туралы ұсыныс JCAE-ден өтпейді деп ойлады және президентке қажетті өкілеттіктерді беру үшін жеткілікті жұмбақ түзетулерді жасауды ұсынды, бұл олардың наразылығын тудырмас еді. Эйзенхауэр АҚШ пен Ұлыбританияның "бір-біріне тәуелді" екенін мәлімдеді және Конгресстен Мак-Махон заңына түзетулер енгізуді сұрауға уәде берді. Ең маңыздысы, ол JCAE төрағасы Карл Т. Дурхамның қолдауын алды. Эйзенхауэр 1957 жылдың 3 желтоқсанында Конгресс басшыларымен кездесіп, Ұлыбританиямен ғана емес, Американың барлық НАТО одақтастарымен ынтымақтастық үшін көбірек икемділікке шақырды. Шындығында, әкімшілік Австралия, Канада және НАТО-мен келісімдер жүргізді. Эйзенхауэр әлі ұсынысқа толық қолдау таппады, бірақ АҚШ сенаторы Клинтон Андерсонның тікелей қарсылығы көп қолдау алмады. 1958 жылдың 27 қаңтарында Штраус Дурхамға әкімшіліктің ұсынған заңдық өзгерістерін жіберді, ал сенатор Джон Пастор төрағалық еткен ынтымақтастық туралы келісімдер жөніндегі JCAE кіші комитеті 29-31 қаңтар аралығында тыңдаулар өткізді. Кварлс және Қорғаныс министрінің атом энергиясы жөніндегі көмекшісі генерал-майор Герберт Лопер ядролық қаруды тарату туралы өткір сұрақтарға жауап беруге мәжбүр болды. Кеңес Одағы алға шығып, Ұлыбритания дербес түрде сутек бомбасын жасағандықтан, британдық ақпараттық қауіпсіздік немесе оның болмауы енді соншалықты маңызды көрінбеді, бірақ JCAE британдық уран-235-ті АҚШ плутонийімен алмастыру туралы ұсынылып отырған келісімнің шарттарына қарсылық білдірді, онда АҚШ Ұлыбританияда өндіруге 12 доллар тұратын плутонийдің граммы үшін 30 доллар төлейтін еді. Түзетулер АҚШ Өкілдер палатасы тарапынан 19 маусымда қабылданды, бірақ енгізілген өзгерістермен, қазір ядролық қару туралы деректерді осы салада маңызды прогресс жасаған елдермен ғана алмастыруға шектеді. Ядролық қарудың ядролық емес компоненттерін тікелей беруге де осындай шектеу қолданылды. Американың ядролық қарулары АҚШ-тың бақылауында қалуы керек еді және соғыс уақытынан басқа жағдайда одақтастарға берілмеуі керек еді. Су асты кемелері үшін ядролық реакторларды және оларға, сондай-ақ басқа да әскери реакторларға арналған ядролық отынды сатуға рұқсат берілді. Тек Ұлыбритания ғана маңызды прогресс жасаған ел ретінде танылды. Бұл заң жобасы 1958 жылдың 30 маусымында Конгресспен қабылданды және 1958 жылдың 2 шілдесінде Эйзенхауэр оны заңға айналдырды. 1958 жылғы АҚШ-Ұлыбритания өзара қорғаныс келісіміне 3 шілдеде Вашингтонда Даллес пен британдық министр Сэмюэл Худ қол қойды және 30 шілдеде Конгресс оны бекітті.

For their part, the British wanted the McMahon Act's restrictions on nuclear co operation to be relaxed. They wanted to know the weight, dimensions, fusing and firing sequences, safety features, and in flight procedures. That information would allow American bombs to be carried in British V bombers and American warheads to be fitted to British Blue Streak missiles. That could save millions of pounds and avoid domestic political complications if Britain had to persist with nuclear testing during an international moratorium. While the British knew what they wanted, there was no consensus among the Americans as to what they wanted to provide. US Secretary of State John Foster Dulles was concerned that a special relationship with Britain might complicate US relationships with its other allies. Strauss, in particular, felt that a proposal to give hydrogen bomb secrets to the British would likely not get past the JCAE, and counselled drafting amendments that were sufficiently vague as to give the president the authority that he needed without arousing its ire. Eisenhower declared that the US and the UK were "interdependent" and pledged to ask Congress to amend the McMahon Act. Crucially, he managed to secure the support of Carl T. Durham, the chairman of the JCAE. Eisenhower met with congressional leaders on 3 December 1957 and pressed for more discretion to co operate with all America's NATO allies, not just Britain. Indeed, the administration negotiated agreements with Australia, Canada and NATO. Eisenhower did not yet have wholehearted support for the proposal, but outright opposition from US Senator Clinton Anderson failed to attract much support. On 27 January 1958, Strauss sent Durham the administration's proposed legislative changes, and the JCAE Subcommittee on Agreements for Cooperation, chaired by Senator John Pastore, held hearings from 29 to 31 January. Quarles and Major General Herbert Loper, the Assistant to the Secretary of Defense for Atomic Energy Affairs, were forced to deal with pointed questions about nuclear proliferation. British information security, or the lack thereof no longer seemed so important now that the Soviet Union was apparently ahead and the UK had independently developed the hydrogen bomb, but the JCAE objected to the terms of the proposed deal to trade British uranium 235 for US plutonium under which the US would pay USD$30 per gram for plutonium that cost $12 per gram to produce in the UK. The amendments were passed by the US House of Representatives on 19 June but not without changes that now limited exchanges of nuclear weapons data to nations that had made substantial progress in the field. The same restriction applied to the actual transfer of non nuclear components of nuclear weapons. American nuclear weapons were to remain under US custody and could not be turned over to allies except in wartime. The sale of nuclear reactors for submarines and nuclear fuel for them and other military reactors was permitted. Only the UK qualified as a nation that had made substantial progress. The bill passed Congress on 30 June 1958 and was signed into law by Eisenhower on 2 July 1958. The 1958 US–UK Mutual Defence Agreement was signed by Dulles and Samuel Hood, the British Minister in Washington, DC, on 3 July and was approved by Congress on 30 July.

Егжей-тегжейлер

Келісім АҚШ пен Ұлыбританияға құпия ақпарат алмасуға мүмкіндік береді, мақсаты екі тараптың "атомдық қаруды жобалау, әзірлеу және жасау қабілетін" арттыру. Макмиллан оны "Ұлы сыйлық" деп атады. Келісімнің 2-бабы қорғаныс жоспарларын бірлесіп әзірлеуді, ядролық қаруды пайдалану және оған қарсы қорғанудағы персоналдың өзара оқытылуын, барлау ақпаратын ортақтастыру және жаудың мүмкіндіктерін бағалауды, ядролық қару жеткізу жүйелерін әзірлеуді, сондай-ақ әскери реакторларды зерттеу, әзірлеу және жобалауды қамтиды. Келісімде "атомдық қаруға қатысты құпия ақпарат, егер хабарласатын тарап екінші тараппен кеңескеннен кейін, мұндай ақпаратты беру алушының атомдық қаруды жобалау, әзірлеу және жасау қабілетін жақсарту үшін қажет деп шешсе" алмасу көзделген. 3-бап бойынша Ұлыбританияға толық ядролық суасты кемесінің қозғалтқыш құрылғысын және оны он жылға дейін отынмен қамтамасыз етуге қажетті уранды сату қарастырылған. JCAE-нің көтерген алаңдаушылықтарына байланысты, АЭК Британия жоғары байытылған уран (HEU) үшін қанша төлейтінін анықтайтын болады. Бастапқыда келісімде ядролық қарудың ядролық емес компоненттерін Ұлыбританияға беруге рұқсат берілмеген. 1959 жылдың 7 мамырында ол өзгертілді, бұл Британияға ядролық емес компоненттерге қол жеткізуге және плутоний, HEU және тритий сияқты арнайы ядролық материалдарды беруге рұқсат берді. Келісім 1963 жылдың 6 сәуірінде қол қойылған Polaris Сату келісіміне жол ашты. Екі келісім дерлік 60 жыл бойы Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы ядролық қатынастардың "негіз тасы" болды.

Ядролық қаруды әзірлеу

АЭК британ үкіметін нақты мәселелерді шешу үшін 1958 жылдың 27 және 28 тамызында Вашингтонда өткен кездесулерге өкілдерін жіберуге шақырды. АҚШ делегациясына АЭК төрағасының орынбасары Уиллард Либби, Лопер, АЭК әскери қолданбалар директоры бригадир генерал Альфред Старбёрд, Лос-Аламос Ұлттық зертханасының директоры Норрис Брэдбери, Лоуренс Ливермор зертханасының директоры Эдвард Теллер және Сандия корпорациясының президенті Джеймс В. МакРей кірді. Британдық өкілдер Қорғаныс министрлігінің бас ғылыми кеңесшісі сэр Фредерик Брундрет, Қорғаныс министрлігінің Виктор Макклен, сондай-ақ Уильям Пенни, Уильям Кук және Э. Ф. Ньюли Альдермастондағы Атом қаруларын зерттеу орталығынан қатысты. Америкалықтар өздерінің ядролық қаруының тоғыз үлгісінің құрамын ашты: Mark 7, Mark 15/39, Mark 19, Mark 25, Mark 27, Mark 28, Mark 31, Mark 33 және Mark 34. Қарсылық ретінде британдықтар өздерінің жеті үлгісінің құрамын ұсынды, оның ішінде Green Grass; 22 тамыздағы Grapple Z сынағында жарылған Pennant; 2 қыркүйекке жоспарланған Flagpole; 23 қыркүйекке жоспарланған Burgee; және үш сатылы Halliard 3. Америкалықтар британдық жобаларға, әсіресе Halliard 3-тің күшті нұсқасы – Halliard 1-ге таң қалды. Сондықтан Кук Grapple Z бағдарламасын өзгертіп, Halliard 3-тің орнына Halliard 1-ді сынауға бел буды. Макмиллан күнделігіне қанағатпен жазды:

Келісімнің алғашқы нәтижесі Ұлыбританияға W28 ядролық оқ-дәрісін "Англиса" деп атап, Blue Steel зымыраны үшін Red Snow оқ-дәрісін жасауға мүмкіндік берді. Британдық конструкторлар W28-ге таң қалды, ол Yellow Sun-да қолданылған британдық Green Grass оқ-дәрісінен ғана емес, қымбат бөлінетін материалдарды пайдалануда да тиімді болды. Red Snow-ды қолдана отырып жасалған Yellow Sun Mark 2 құны 500 000 фунт стерлингті құрады, ал Green Grass-ты қолданған Mark 1-дің құны 1 200 000 фунт стерлинг болды. 1974 жылғы ЦРУ-дың ядролық қару таратуына қатысты бағалауында: "Көп жағдайда [Британның ядролық және ракеталық салалардағы құпия технологиясы] АҚШ-тан алынған технологияға негізделген және АҚШ-тың рұқсатысыз заңды түрде берілмейді" делінген. Ұлыбританияның Ұлттық аудит кеңсесі Trident бағдарламасының жарылыс бөлігін әзірлеу және өндіруге жұмсалған шығындардың көп бөлігі АҚШ-та жасалғанын атап өтті, ол арнайы материалдар мен "жарылыс бөлігіне қатысты белгілі бір компоненттер мен қызметтерді" ұсынды. Британдық Trident жүйесінің жарылыс бөлігінің дизайны АҚШ-тың Trident зымыранына орнатылған W76 жарылыс бөлігіне ұқсас немесе тіпті оған негізделгендігі туралы мәліметтер бар, сондай-ақ Ұлыбританияға жобалау және жарылыс модельдеу деректері берілді. Ұлыбритания көп ұзамай ядролық қару үшін АҚШ-қа тәуелді болды, өйткені оның әртүрлі үлгілерді өндіруге жеткілікті ресурстары болмады. Келісім Ұлыбританияға E жобасы бойынша Корольдік әуе күштері (RAF) және Рейндегі британдық армия (BAOR) үшін АҚШ-тың ядролық қаруын алуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Emily жобасы бойынша жеткізілген Thor зымыралары үшін де ұқсас сақтау шаралары қабылданды. Ұлыбритания АҚШ-тың Невада сынақ алаңында жер асты ядролық сынақтарды жүргізе алды, онда алғашқы британдық сынақ 1962 жылдың 1 наурызында өтті. АҚШ-та британдық ядролық сынақтар 1992 жылдың қазан айында президент Джордж Буш-қа тоқтатылғанша жалғасты. Ірі сынақтар, әсіресе 2002 жылдың ақпан айындағы Etna және 2006 жылдың ақпан айындағы Krakatau сынақтары жалғасты.

Арнайы ядролық материалдармен алмасу

Келісім бойынша 1960 және 1979 жылдар аралығында АҚШ-қа 6,7 кг тритий мен 7,5 тонна жоғары байытылған уранға алмасу үшін Ұлыбританияда өндірілген 5,37 тонна плутоний жіберілді. АҚШ пен Ұлыбритания арасында құпия болып қалатын себептермен тағы 470 кг плутоний алмастырылды. Ұлыбританияда өндірілген плутонийдің бір бөлігі 1962 жылы АҚШ-та реакторлық сападағы плутонийдің жалғыз ядролық қару сынағында қолданылды. АҚШ-қа жіберілген плутонийдің ішінде Ұлыбританияның азаматтық Магнокс реакторларында өндірілгендері де болды, ал АҚШ азаматтық плутонийдің АҚШ ядролық қару бағдарламасында пайдаланбағанына кепілдік берді. Ол калифорний өндіру және реакторларды зерттеу сияқты азаматтық бағдарламаларда қолданылды. Реактор технологиясы Вестингхаузден Роллс-Ройсқа берілді, ол оны Ұлыбританияның , , , және су асты кемелерінде қолданылатын PWR1 реакторының негізі ретінде пайдаланды. Ұлыбритания Капенхерсттегі зауытында жоғары байытылған уран өндірді, бірақ 1963 жылдың наурыз айында әскери мақсаттар үшін өндіріс тоқтатылды. Содан кейін Австралиядан, Канададан, Намибиядан, Оңтүстік Африкадан, АҚШ пен Заирден уран оксиді импортталып, Спрингфилдсте уран гексафторидіне өңделді. Одан кейін ол АҚШ-қа жөнелтіліп, Огайо штатының Пикетон қаласына жақын орналасқан Портсмут газды диффузия зауытында байытылды. Жоғары байытылған уран RAF ұшақтарымен Ұлыбританияға қайтарылды. 1994 жылы Портсмут зауыты жабылуға жақын болған кезде келісімге АҚШ-тың уранды байыту қызметтерін "қамтамасыз ету" талабы "ұйымдастыру" талабымен өзгертілді.

Өзара тиімділік

Англия-Америка арасындағы ерекше қарым-қатынас екі елге де пайдалы болды, бірақ екінші дүниежүзілік соғыстардан кейін ол ешқашан теңдікке негізделмеген, себебі АҚШ әскери және экономикалық тұрғыдан Ұлыбританиядан әлдеқайда ірі болды. Лорна Арнольд мынаны атап көрсетті:

1985 жылғы АҚШ Мемлекеттік департаментінің Барлау және зерттеу бюросының баяндамасында АҚШ-тың шартқа "терең қатысып, үлкен пайда алғаны" жазылған.

Жаңарту

Келісімге 1959 жылғы 7 мамырда, 1968 жылғы 27 қыркүйекте, 1969 жылғы 16 қазанда, 1974 жылғы 22 маусымда, 1979 жылғы 5 желтоқсанда, 1984 жылғы 5 маусымда, 1994 жылғы 23 мамырда және 2004 жылғы 14 маусымда өзгерістер енгізілді. Көптеген түзетулер келісімді тағы бес немесе он жылға ұзартты, ал қалғандары анықтамалар қосып, шағын өзгерістер жасады. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, соңғы рет жаңарту 2014 жылғы 22 шілдеде жасалды, ол келісімді 2024 жылғы 31 желтоқсанға дейін ұзартты, сонымен қатар Trident ядролық бағдарламасына қатысты шағын өзгерістер енгізілді. 2004 жылы Британдық-американдық қауіпсіздік ақпарат кеңесі (BASIC) алған заңдық сараптамада келісімді жаңарту Ядролық қаруды таратпау шартының VI бабын бұзады деген пікір білдірілді, себебі аталған бапқа сәйкес, қол қойған елдер ядролық қаруды жоюға бағытталған қадамдар жасауы тиіс, бірақ британ үкіметі бұл пікірмен келіспеді. 2014 жылдың шілдесінде 2012 жылдан 2014 жылға дейін Сыртқы істер және Ұлттар Достастығы жөніндегі аға мемлекеттік министрі баронша Варси үкіметтің позициясын былай баяндады: