Көшкін қалыптасу немесе өтпелі кезең

Кіріспе

Белгісіздіктің, бағдарсыздықтың немесе өтудің сапасы. Антропологияда лиминалдылық – өту рәсімінің ортаңғы кезеңінде қатысушылар бұрынғы мәртебесін жойған, бірақ рәсім аяқталған соң алатын жаңа мәртебеге көшуді әлі бастамаған кезде туындайтын белгісіздік немесе бағдарсыздық сапасы. Бұл, олардың бұрынғы өзіндік санасын, уақытты немесе қоғамды құрылымдау тәсілі мен жаңа тәсіл (рәсімді аяқтау арқылы) арасындағы кезең. Лиминалдылық тұжырымын алғаш рет 20 ғасырдың басында фольклоршы Арнольд ван Геннеп жасады, кейін Виктор Тернер дамытты. Соңғы кезде бұл термин саяси және мәдени өзгерістерді, сондай-ақ рәсімдерді сипаттау үшін қолданылу аясын кеңейтті. Лиминалдық кезеңдерде әлеуметтік иерархиялар кері қайта орналасуы немесе уақытша тарауы мүмкін, дәстүрлердің сабақтастығы күмәнді болуы мүмкін, ал бұрын анық болған болашақ нәтижелер сұраққа толуы мүмкін. Лиминалдылық кезіндегі тәртіпсіздік жаңа институттар мен әдет-ғұрыптардың қалыптасуына жағдай жасайтын икемді, өзгермелі ортаны тудырады. Бұл термин сонымен қатар кеңінен қолданысқа еніп, индустриялық емес қоғамға тән лиминоидтық тәжірибелерді де қамтиды.

Арнольд ван Геннеп

Ван Геннеп, лиминалдылық терминін енгізген, 1909 жылы «Өту рәсімдері» атты еңбегін жариялады, ол кішкентай қоғамдардағы рәсімдер контекстінде лиминалдылық тұжырымдамасын зерттейді және дамытады. Алдын ала рәсімдер (немесе бөліну рәсімдері): Бұл кезеңде бастаушы бұрынғы тәжірибелер мен әдеттерінен бас тартып, бір нәрсені қалдыруға мәжбүр болатындықтан, метафоралық «өлім» орын алады. Лиминалдық рәсімдер (немесе ауысу рәсімдері): Бұл рәсімдерге екі маңызды ерекшелік тән. Біріншіден, рәсім «қатаң белгіленген реттілікпен өтуі керек, онда әркім не істеу керектігін және қалай істеу керектігін білуі тиіс». Осы құрылымдық үлгіге қоса, Ван Геннеп мәдениеттер мен қоғамдарда әмбебап болып табылатын төрт түрлі рәсім категориясын ұсынды. Ол көптеген этнографиялық топтар арасында қайталанатын және танылатын әлеуметтік өту рәсімдерінің төрт түрі бар екенін айтты. Оларға мыналар жатады:

Адамдардың бір статустан екінші статуске өтуі, топқа жат адамды қабылдайтын бастау рәсімдері. Бұл неке және кірісу рәсімдерін қамтиды, олар адамды сырттан ішкіге ауыстырады. Бір жерден екінші жерге көшу, мысалы, үйді ауыстыру, жаңа қалаға көшіру және т.б. Бір жағдайдан екінші жағдайға өту: университетке түсу, жаңа жұмысқа орналасу, орта мектепті немесе университетті бітіру. Жаңа жыл тойлау және туған күн сияқты уақыттың өтуі. Ал «бөлінудің бірінші кезеңі» жеке тұлғаның бұрынғы әлеуметтік құрылымдағы белгілі бір орнынан ажырағанын көрсететін символдық әрекеттерді қамтиды. Осылайша олардың статусы лиминалды болады. Мұндай лиминалды жағдайда «бастаушылар қалыпты ортасынан тыс өмір сүреді және бірқатар рәсімдер арқылы өзіне және қолданыстағы әлеуметтік тәртіпке күмәндік тудырады, олар көбінесе ауырсынумен байланысты: бастаушылар өзін атаусыз, кеңістік-уақыттық орынсыздық сезімінде және әлеуметтік құрылымсыз сезінеді». Осыған байланысты лиминалдық кезеңдер «жойғыш» әрі «құрылысшыл» болып табылады, яғни «лиминалдықтағы қалыптасу тәжірибесі бастаушыны (және оның тобын) жаңа әлеуметтік рөлді немесе статусты иеленуге дайындайды, ол қайта интеграция рәсімдері кезінде жарияланады». Адамның өзіндік санасы белгілі бір деңгейде жойылады, бұл бағдарсыздыққа әкеледі, бірақ сонымен қатар жаңа перспективаларға мүмкіндік береді. Тернер лиминалдылықты әлеуметтік әрекеттің қалыпты тәсілдерінен уақытша шығудың уақыты және орны ретінде қарастырса, оны орын алған мәдениеттің негізгі құндылықтары мен аксиомаларын тексеру кезеңі деп қарастыруға болады – ойлау, өзіндік түсіну және мінез-құлықтың қалыпты шектері бұзылатын орын. Мұндай жағдайларда «қоғамның құрылымы уақытша тоқтатылады».

Тернер сондай-ақ коммунитас идеясы бойынша жұмыс істеді, яғни бірдей тәжірибе немесе рәсімді бастан өткерген топтың арасындағы серіктестік сезімі.

Қазіргі лиминалдылық теориясы

Қазіргі антологияларда, мысалы, "Neither Here nor There: The Many Voices of Liminality" және "The Liminal Loop: Astonishing Stories of Discovery and Hope" сияқты еңбектерде поэтикалық тұрғыдан түсіндіру, Орталық Америкадағы аралық жағдай туралы ұғымдар, қажылық, рухани өзгерістер, қиын кезеңдер, соғыс, табиғи апаттар, мәдени алмасу, климаттың өзгеруі және руханият, діни көзқарастардың өзгеруі, киборгтар, ауыр сырқаттар, түрме, әлеуметтік құлдырау мен жаңару, гендерлік мәселелер, қақтығыстағы қоғамдар, қауіпті саяхаттар, басталған істер, өту процесі, рәсімдер, күрделі лиминалдық жағдайлар, рухани амалдар, афроамерикандық тәжірибе, шетелде білім алу, геноцид, емдеу тәжірибелері, экологиялық құлдырау және өнер салаларындағы мәселелер түрлі ойшылдар мен сарапшылар тарапынан лиминалдық сипаттары тұрғысынан зерттеледі.

Түрлері

Шектілік кеңістіктік және уақыттық өлшемдерге ие, және түрлі нысандарға қолданылуы мүмкін: жеке тұлғалар, ірі топтар (кохорттар немесе ауылдар), тұтас қоғамдар, тіпті бүкіл өркениеттер. Осылайша, «Тернердің әлеуметтік лиминалдылық тұжырымы қоғамдағы мәртебе үшін не істейтін болса, Юнг [ ] жекелендірудің өмірлік процесі арқылы адамның өтуі үшін соны жасайды». Жекелендіруді «лиминалды кеңістік пен уақыт арқылы өту, дезориентациядан интеграцияға қарай [ ] қозғалыс ретінде қарастыруға болады». Лиминалдылықтың қараңғы фазасында болатын нәрсе – «толықтыру» мақсатымен [ ] мағынаны, мақсатты және жақындық сезімін қайта жаңарту үшін бұзу процесі. Архетиптік тұлға ретінде «алдамшы – лиминалды күйдің өзінің символы, және оның жаңару күшінің мәңгілік қолжетімділігі». Юнгтік талдау психологиясы да лиминалдылық идеяларына терең байланысты. Көптеген зерттеушілер психотерапияның ритуалдық процесінде маңызды рөл атқаратын «контейнер» немесе «құмыра» тұжырымын атап өткен, ал Карл Юнгтің мақсаты – «temenos, сиқырлы шеңбер, ыдыс» деп аталатын кеңістікті қамтамасыз ету болды, онда пациенттің жағдайындағы трансформацияға рұқсат беріледі. Француз ғалымдары психоаналитикалық ортаның «аралық кеңістікті» қалай ашатынын/жасайтынын, «арадағыны» немесе «екі аралықты» айтады, бұл Иригарейдің еңбектерінде маңызды орын алады. Марион Милнер «уақыт-кеңістік шеңбері психоаналитикалық сессияның ерекше шындығын, оның ішіндегі шындықтың өзгеше түрін белгілейді» деп мәлімдеді. Бірақ, Юнгтіктер «лиминалды сезімге орын, уақыт және кеңістік беру қажеттігі» туралы, сондай-ақ осыған байланысты қателіктер – «біз өмірімізде ешқандай ритуалдық кеңістік қамтамасыз етпейміз [ ] немесе тым ұзақ уақытқа сонда қаламыз» туралы айқын тұжырым жасаған. Шындығында, Юнгтің психологиясы өзі «әлеуметтік құрылымға оралу қажеттілігі жоқ» «тұрақты лиминалдылық» түрі ретінде сипатталған.

Діндер

Дін салт-дәстүрлері аясында лиминалдылық жасанды түрде туындайды, ал табиғи апаттар сияқты жағдайларда ол өздігінен пайда болуы мүмкін. Ол жоспарланған іс-шара тәжірибесін талқылағанда лиминалдық/лиминоидтық аймаққа түсініктеме береді. Ол іс-шарадағы лиминалдық аймақты "уақыттан тыс уақыт: ерекше орын" деп сипаттайды. Бұл лиминалдық аймақ кеңістіктік және уақыттық сипатқа ие және сәтті іс-шараны жоспарлау үшін маңызды (мысалы, рәсім, концерт, конференция сияқты).

Уақыт өте келе

Лиминалдылықтың уақытша өлшемі сәттерге (күрт оқиғалар), кезеңдерге (апталар, айлар немесе мүмкін жылдар) және эпохтарға (онжылдықтар, ұрпақтар, тіпті ғасырлар) қатысты болуы мүмкін. "Туалайт зонасы" телехикая сериалының атауы осыған сілтеме жасап, түпнұсқалық серияның кіріспесінің бір нұсқасында оны "жарық пен көлеңке, ғылым мен сенім арасындағы орталық нүкте" деп сипаттайды. Атауы күн сәулесі немесе көлеңке Жер шары бойынша жылжитын немесе шегінетін нақты аймақтан алынған. Түскі және көбінесе түнгі уақыт лиминалды деп есептелуі мүмкін, біріншісі таң мен түстен кейінгі аралықта, екіншісі күндер арасында өтеді. Жыл ішінде лиминалдық уақытқа күн мен түннің ұзындығы тең болатын күн мен түн теңелуі және күннің ұзаруы немесе қысқаруы ауысатын күн тоқырауы жатады. Бұл "сандық тұрғыдан шексіз құбылыстардың сапалық шектелуі" жыл бойы маусымдардың циклдық өзгерісін көрсетеді. Егер төрт күндік мейрамдар маусымдардың ауысуын белгілесе, олар да лиминалдық уақыт болып саналады. Жаңа жыл күні, астрологиялық аспанмен байланысы болсын болмасын, лиминалдық уақыт. Осындай жағдайларда болжам айту сияқты дәстүрлер пайдалы болады. Көптеген мәдениеттерде жылдың бірінші күніндегі іс-әрекеттер мен оқиғалар жылды анықтайды, осылайша "бірінші адым" сияқты сенімдер пайда болады. Көптеген мәдениеттер бұл уақытты тірі де, өлі де емес, көшпенді жандардың келуіне қолайлы деп санайды.

Тіршілік иелері

Әртүрлі азшылық топтары лиминалды деп санауға болады. Шын мәнінде, заңсыз көшіп келгендер (бар, бірақ "ресми" емес) және азаматтығы жоқ адамдар, мысалы, лиминалды саналады, себебі олар "үй мен жаңа ортаның арасында, қоғамның бір бөлігі болғанымен, толыққан толық интеграцияланбайды". "Сиқыршының мифтік бейнесі – қасиетті және күнәлі әлемдердің арасындағы лименде тұрған сыртқы күш" және осыған байланысты архетиптер, көптеген мәдениет тұлғалары сияқты, көптеген қарама-қайшылықтарды көрсетеді. Гипотетикалық және көркем әдебиеттерде киборгтар, екі түрдің қосылысы, пішін өзгертушілер де осы санатқа жатуы мүмкін. Сонымен қатар, теңіз түлкілері, қабылдақтар, жағалау құстары, бақалар, жартастар, дельфиндер/киттер және басқа да "шекаралық жануарлар" лиминалды болып саналады: "жабайы үйрек пен аққу – су және құс әрекеттерін, сондай-ақ құрлықтағы өмірмен үйлестіретін аралық жаратылыстар". Шамандар мен рухани жетекшілер де "осы және басқа әлемнің арасындағы делдал" ретінде қызмет етеді. Көптеген адамдар шамандар мен рухани кеңесшілер тағдырға сай дүниеге келгенін, табиғат әлеміне терең түсінік пен байланысқа ие болғанын, сондықтан олар көбінесе қоғамның шетінде өмір сүреді, әлемдер арасында және жалпы қоғамнан тыс лиминалдық күйде өмір сүреді. Мифология мен дін немесе эзотерикалық білімде лиминалдылық Тазалау ордасы немесе Даат сияқты салаларды қамти алады, олар лиминалдылықты білдірумен қатар, кейбір дінтанушылар олардың бар екенін жоққа шығарады, осылайша оларды кейбір жағдайларда екі есе лиминалды етеді. "Аралықта болу" осы кеңістіктерді анықтайды. Мейрамхана қызметкері (ішкі адам) немесе қызығушылықсыз адам (толық сыртқы адам) үшін мейрамхананың мағынасы мүлдем басқаша болады. Бұл жерде тұратын саяхатшы үшін мейрамхана "есіктер, терезелер, дәліздер және қақпалар" сияқты "лиминалдық аймақ" ретінде жұмыс істейді. Көбінесе бұлақтар, үңгірлер, жағалаулар, өзендер, жанартаулық кратерлер – сөнген жанартаудың үлкен кратері – трансценденттіктің тағы бір символы, фордтар, өткелдер, жол тоғысқан жерлер, көпірлер мен батпақтар лиминалды: "заңды және заңсыздың арасындағы шекаралар немесе жарықтар". Эдип әкесімен жол тоғысқан жерде кездесіп, өлтірді; блюзші Роберт Джонсон шайтанмен жол тоғысқан жерде кездесті, онда ол жанын сатты деп айтылады. Архитектурада лиминалдық кеңістіктер "бір мақсаттан екінші мақсатқа дейінгі физикалық кеңістіктер" деп анықталады. Мұндай кеңістіктерге дәліздер, әуежайлар және көшелер жатады. Қазіргі мәдениетте түнгі клуб тәжірибесін (түнгі клубта билеу) лиминоидтық тұрғысынан қарастыру "әлеуметтік бұзушылыққа, әлеуметтік құрылымдардан қашуға және таңдау жасау мүмкіндігіне" баса назар аударады. Бұл "гедонистік кеңістіктерде жақсартуға болатын нәрселерге түсінік береді. Осы лиминоидтық аспектілерді тұтынушының тәжірибесін жақсарту, қашу және ойын сезімдерін күшейтуі мүмкін, осылайша тұтынушыны еркін тұтынуға ынталандырады". Купидон мен Психеяның классикалық ертегісі мифтегі лиминалдықтың мысалы болып табылады, бұл Психеяның кейіпкері мен оның бастан кешкен оқиғалары арқылы көрінеді. Ол әрқашан адамнан артық, бірақ құдай емес деп есептеледі, оның лиминалдық өмір салтын анықтайды. Апулейдің нұсқасында оның Өліммен некелесуі Ван Геннептің екі классикалық лиминалдық рәсімін қамтиды: неке және өлім. Зерттеуші өзін басқалармен салыстырып, зерттелетін мәдениеттегі өз орнын анықтауы керек. Көп жағдайда зерттеу жүргізіліп жатқан топқа көбірек қатысу мәдени ақпаратқа қолжетімділікті арттыруға және мәдениет ішіндегі тәжірибелерді топта көбірек түсінуге әкелуі мүмкін. Дегенмен, қатысудың артуы зерттеушінің деректерді жинау мен талдаудағы рөлін бұзады. Көбінесе "қатысушы" немесе "қатысушы бақылаушы" ретінде далалық жұмыстармен айналысатын зерттеуші мәдениеттің бір бөлігі болып табылатын, бірақ сонымен қатар зерттеуші ретінде мәдениеттен бөлінген лиминалдық күйде болады. Бұл лиминалдық күйде болу эмоционалды және ыңғайсыз, өйткені зерттеуші өз-өзіне рефлексиялық әсерді пайдалану арқылы далалық байқаулар мен сұхбаттарды түсіндіреді. Кейбір ғалымдар этнографтар өздерінің қатысушылық мәртебесіне қарамастан, зерттеулерінде лиминалдық жағдайды иеленіп отырады деп санайды. Бұл ұстанымның негіздемесі – зерттеушінің "адам құралы" ретінде деректерді жазу және талдау процесінде өз байқауларымен өзара әрекеттесетіні. Зерттеуші, көбінесе бейсана түрде, жеке басының көзқарастары мен тәжірибелеріне негізделген байқауларды неге қарайтындығын, оларды қалай жазатындығын және оларды қалай түсіндіретінін таңдайды. Мысалы, тіпті қандай байқаулар жазылуға лайық екенін таңдағанда, зерттеуші деректерді бағалау және түсіндіру керек. Зерттеушінің мәдениетке қатысты лиминалдық күйін зерттеу үшін өз-өзіне рефлексия және саналылық зерттеушінің пікірлерін және түсіндіруін анықтау үшін маңызды құралдар болып табылады.

Various minority groups can be considered liminal. In reality illegal immigrants (present but not "official"), and stateless people, for example, are regarded as liminal because they are "betwixt and between home and host, part of society, but sometimes never fully integrated". The "trickster as the mythic projection of the magician—standing in the limen between the sacred realm and the profane" and related archetypes embody many such contradictions as do many popular culture celebrities. The category could also hypothetically and in fiction include cyborgs, hybrids between two species, shapeshifters. One could also consider seals, crabs, shorebirds, frogs, bats, dolphins/whales and other "border animals" to be liminal: "the wild duck and swan are cases in point intermediate creatures that combine underwater activity and the bird flight with an intermediate, terrestrial life". Shamans and spiritual guides also serve as liminal beings, acting as "mediators between this and the other world; his presence is betwixt and between the human and supernatural." Many believe that shamans and spiritual advisers were born into their fate, possessing a greater understanding of and connection to the natural world, and thus they often live in the margins of society, existing in a liminal state between worlds and outside of common society. In mythology and religion or esoteric lore liminality can include such realms as Purgatory or Da'at, which, as well as signifying liminality, some theologians deny actually existing, making them, in some cases, doubly liminal. "Between ness" defines these spaces. For a hotel worker (an insider) or a person passing by with disinterest (a total outsider), the hotel would have a very different connotation. To a traveller staying there, the hotel would function as a liminal zone, just as "doors and windows and hallways and gates frame the definitively liminal condition". More conventionally, springs, caves, shores, rivers, volcanic calderas—"a huge crater of an extinct volcano [as] another symbol of transcendence"—fords, passes, crossroads, bridges, and marshes are all liminal: "'edges', borders or faultlines between the legitimate and the illegitimate". Oedipus met his father at the crossroads and killed him; the bluesman Robert Johnson met the devil at the crossroads, where he is said to have sold his soul. In architecture, liminal spaces are defined as "the physical spaces between one destination and the next." Common examples of such spaces include hallways, airports, and streets. In contemporary culture viewing the nightclub experience (dancing in a nightclub) through the liminoid framework highlights the "presence or absence of opportunities for social subversion, escape from social structures, and exercising choice". This allows "insights into what may be effectively improved in hedonic spaces. Enhancing the consumer experience of these liminoid aspects may heighten experiential feelings of escapism and play, thus encouraging the consumer to more freely consume". The classic tale of Cupid and Psyche serves as an example of the liminal in myth, exhibited through Psyche's character and the events she experiences. She is always regarded as too beautiful to be human yet not quite a goddess, establishing her liminal existence. Her marriage to Death in Apuleius' version occupies two classic Van Gennep liminal rites: marriage and death.—when he or she is both participating in the culture and observing the culture. The researcher must consider the self in relation to others and his or her positioning in the culture being studied. In many cases, greater participation in the group being studied can lead to increased access of cultural information and greater in group understanding of experiences within the culture. However increased participation also blurs the role of the researcher in data collection and analysis. Often a researcher that engages in fieldwork as a "participant" or "participant observer" occupies a liminal state where he/she is a part of the culture, but also separated from the culture as a researcher. This liminal state of being betwixt and between is emotional and uncomfortable as the researcher uses self reflexivity to interpret field observations and interviews. Some scholars argue that ethnographers are present in their research, occupying a liminal state, regardless of their participant status. Justification for this position is that the researcher as a "human instrument" engages with his/her observations in the process of recording and analyzing the data. A researcher, often unconsciously, selects what to observe, how to record observations and how to interpret observations based on personal reference points and experiences. For example, even in selecting what observations are interesting to record, the researcher must interpret and value the data available. To explore the liminal state of the researcher in relation to the culture, self reflexivity and awareness are important tools to reveal researcher bias and interpretation.

Жоғары білім беруде

Көптеген студенттер үшін университетті бастау процесі белгілі бір аралық кеңістік ретінде қарастырылуы мүмкін. Көптеген студенттер алғаш рет үйден алысқа кеткенімен, олар көбінесе үймен байланыстарын үзбейді, туған жерін оқып жатқан қаладан гөрі үй деп санайды. Студенттерге бағдар беру шаралары көбінесе университеттің басталуын маңызды кезең ретінде көрсететін, өткізу рәсімі сияқты қызмет етеді. Бұл қала тұрғындары мен студенттер арасындағы ерекшелік арқылы күшейе түседі, онда жергілікті қауымдастықтар мен студенттер әртүрлі дәстүрлер мен мінез-құлық ережелерін сақтайды. Осының салдарынан көптеген студенттер енді мектеп оқушылары ретінде қарастырылмайды, бірақ әлі тәуелсіз ересектерге айналмаған. Бұл студенттерге жаңа бейнелерді сынап көруге және мағынаны ұсынатын жағдайда өмір сүрудің жаңа жолдарын табуға мүмкіндік беретін, тәуекел мен қауіпсіздіктің арасалмақты ортасын жасайды.

Роман және әңгіме

Рант: Чак Паланиктың Бастер Кейсидің ауызша өмірбаяны уақытпен саяхаттауды түсіндіруде лиминалдылықты қолданады. А. С. Байаттың "Қолда болу" еңбегінде постмодерн "Әдебиет теориясы. Феминизм лиминалдылық туралы жазады. Шекаралар. Бекіністер. Қорғаушы мұнаралар". "Твилайт сага" кітабының әрқайсысы лиминалды кезеңді көрсетеді ("Твилайт", "Жаңа Ай", "Күннің тұтылуы" және "Таң атқан"). "Фантомдық жол ақысы" (1961) фильмінде Майло сиқырлы жол ақысы арқылы "Соңғы елдерге" кіреді, бұл лиминалды орын (оның бұзылған табиғатын түсіндіреді). Ол ізденісін аяқтағаннан кейін қайта оралады, бірақ әлемді басқаша көреді. Жол ақысын берген адам ешқашан көрінбейді және аты белгісіз болып қалады, сондықтан ол да лиминалды күйде қалады. Лиминалдылық Пенелопа Фицджеральдтың "Оффшор" романындағы маңызды тақырып, онда кейіпкерлер теңіз бен құрлық арасындағы кемежайдағы қайықтарда өмір сүреді, лиминалды адамдарға айналады. Саул Беллоудың "лиминалдылықтың әртүрлі қолданыстарына" оның "Ілгері созылған адам" кіреді, ол "Ілгері созылған күндердің басында" азаматтық өмір мен әскери қызмет арасындағы күйде қалады. С. Крузе "Лиминалдан әңгімелер" (2021, Deuxmers) жинағында лиминалды уақыт, орын және күйдің трансформациялық әлеуетін зерттейді. Шарлотта Бронтенің "Джейн Эйр" романы басты кейіпкердің өмірінің әртүрлі кезеңдерін көрсетеді, ол студенттен мұғалімге, содан кейін әйелге айналады. Оның өмір сүруі роман бойына лиминалды сипатқа ие. Ол алғаш рет үлкен қызыл матаның артына жасырынып, оқу үшін көрінеді, физикалық жағынан оқшауланып, паракосмикалық әлемде өмір сүреді. Гейтсхедте Джейн отбасынан бөлек және сыртта қалады, оны тиесілі емес және толығымен қабылдамаған лиминалды кеңістікке қояды. Джейннің өмір сүруі парадоксалды болып көрінеді, өйткені ол әйел, жетім, бала, құрбан, қылмыскер және қажы болу туралы қалыпты сенімдерден асып түседі және өзінің өткенінен айырылып, болашағына қол жеткізе алмай, өзінің жеке баянын жасайды. Брукс Берридждің әңгімелері "зұлым, көңілсіз және көбінесе жанында жоқ жастардың" алуан түрлі бейнесін ұсынады, бұл кейіпкерлер "қала және қала маңындағы шекараны бұзады және жиі бұрады". Тақырыптық маңыздылығынан басқа, олар тікелей және жанама түрде лиминалдылықтың әдебиеттегі мүмкіндіктерін және кейіпкерлерді, сюжеттерді және оқиға орындарын дамыту әлеуетін көрсетеді. Адам өмірінің тұрақтылығы мен мәңгілігін күрделі түрде өзгертетін өтпелі әлемдегі "арадағы және аралықтағы" өмір сүрудің тәжірибесі мен көрінісі, тұрақты және уақытша лиминалдылық, лиминалды кеңістік, лиминалды тұлға, лиминоид, коммунитас және антиқұрылым сияқты теориялық ұғымдармен байланысты оқиғаларда айқын көрінеді. Әңгімелердегі лиминалдылықтың маңыздылығы кейіпкерлердің өмір сүруін "мұнда емес, онда емес, бірақ мұнда мен онда арасындағы кеңістікте" деп түсіндіру арқылы күшейеді. "Годоны күту" пьесасында екі адам бос сахнада тыныштанбай жүреді. Олар үміт пен үмітсіздік арасында ауысады. Кейде біреулері не күтіп тұрғанын ұмытып кетеді, ал екіншісі: "Біз Годоны күтіп отырмыз", - деп еске салады. "Годоның" кім екені белгісіз, мүмкін, олар Годоның кім екенін білмейді. Адамдар бос сахнада күтіп жүргенде, көңілдерін көтеріп отыруға тырысады.

Rant: An Oral Biography of Buster Casey by Chuck Palahniuk makes use of liminality in explaining time travel. Possession by A. S. Byatt describes how postmodern "Literary theory. Feminism write about liminality. Thresholds. Bastions. Fortresses". Each book title in The Twilight Saga speaks of a liminal period (Twilight, New Moon, Eclipse, and Breaking Dawn). In The Phantom Tollbooth (1961), Milo enters "The Lands Beyond", a liminal place (which explains its topsy turvy nature), through a magical tollbooth. When he finishes his quest, he returns, but changed, seeing the world differently. The giver of the tollbooth is never seen and name never known, and hence, also remains liminal. Liminality is a major theme in Offshore by Penelope Fitzgerald, in which the characters live between sea and land on docked boats, becoming liminal people. Saul Bellow's "varied uses of liminality include his Dangling Man, suspended between civilian life and the armed forces" at "the onset of the dangling days". In her short story collection, Tales From the Liminal (2021 Deuxmers), S. K. Kruse explores the potential transformative power of liminal times, places, and states of being. Charlotte Brontë's Jane Eyre follows the protagonist through different stages of life as she crosses the threshold from student to teacher to woman. Her existence throughout the novel takes a liminal character. She can first be seen when she hides herself behind a large red curtain to read, closing herself off physically and existing in a paracosmic realm. At Gateshead, Jane is noted to be set apart and on the outside of the family, putting her in a liminal space in which she neither belongs nor is completely cast away. Jane's existence emerges as paradoxical as she transcends commonly accepted beliefs about what it means to be a woman, orphan, child, victim, criminal, and pilgrim, and she creates her own narrative as she is torn from her past and denied a certain future. Brooks states that Berridge's short stories provide " a variety of violent, disaffected and often abject young people", characters who " blur and often overturn" the boundaries between suburban and urban space. apart from their thematic relevance, directly and indirectly link the possibilities and potential of liminality in literature for developing characters, plots, and settings. The experiences and expressions of the in between states of living ‘betwixt and between’ in a transitional world that intricately changes the constants and perpetuities of human life are eminent in the stories that are associated with the theoretical concepts such as permanent and temporary liminality, liminal space, liminal entity, liminoid, communitas, and anti structure. The significance of liminality in the short stories is emphasised by conceptualising the existence of the characters as "living not here, not there – but somewhere in a space between here and there". In the play Waiting for Godot for the entire length of the play, two men walk around restlessly on an empty stage. They alternate between hope and hopelessness. At times one forgets what they are even waiting for, and the other reminds him: "We are waiting for Godot". The identity of 'Godot' is never revealed, and perhaps the men do not know Godot's identity. The men are trying to keep up their spirits as they wander the empty stage, waiting.

Фильмдер мен телешоулар

The Twilight Zone (1959–2003) – шындық пен паранормальдық арасындағы ерекше жағдайларды зерттейтін АҚШ теледидарлық антологиялық сериясы. "Терминал" (2004) – басты кейіпкер (Виктор Наворский) лиминалдық кеңістікте қамалған АҚШ фильмі. Ол өз туған елі Кракозияға заңды түрде қайта орала алмайды, сонымен қатар АҚШ-қа да кіре алмайды, сондықтан фильмнің соңында шығу жолын тапқанға дейін ол әуежай терминалында белгісіз мерзімге қалуға мәжбүр. "Ояну өмірі" фильмінде Аклилу Гебревольд түстер туралы сөйлейді. "Primer" (2004) – Шейн Карруттың американдық ғылыми-фантастикалық фильмі, онда басты кейіпкерлер уақыт саяхаты машинасын сақтау қоймасында орнатып, оның кездейсоқ бұзылмауын қамтамасыз етеді. Сақтау қоймасының дәліздері қызықтай өзгермейтін және жеке ешқандай ерекшелігі жоқ, белгілі бір мағынада уақыттан тыс бейнеленген, және оны лиминалдық кеңістік деп санауға болады. Басты кейіпкерлер уақыт машинасының ішінде болғанда, олар уақыт лиминалында екені анық көрінеді. Тағы бір мысал – Хаяо Миядзакидің "Мононоке ханшайымы" фильмінен: Орман рухын оның екі түрінің арасында ауысқан кезде ғана өлтіруге болады.

Музыка және басқа да ақпарат құралдары

Pillow Castle Games әзірлеген 2019 жылғы сюрреалистік пазл ойыны Superliminal, лиминалдылықты өз жұмбақтары мен деңгей дизайнына нақты енгізеді. Liminal Space – американдық брейккор әртісі Xanopticon-ның альбомы. Coil өздерінің туындыларында лиминалдылықты жиі айтады, ең айқын түрде «Batwings (A Limnal Hymn)» (sic) әнінің атауында, «Музыка қараңғыда ойнауға, 2 том» альбомында. Hack//Liminality ірі ойын «The World» авторы Харальд Хоервик нақты әлемді онлайн әлемге енгізуге тырысып, екі әлем арасында бұлыңғыр шекара жасады; бұл құбылыс «Лиминалдылық» деп аталады. Француз рок-тобы Little Nemo-ның «A Day Out of Time» әніндегі мәтінде лиминалдылық идеясы «күнделікті алаңдаулардың» оралуы алдындағы өтпелі сәт сипатталғандықтан, жанама түрде зерттеледі. Бұл өтпелі сәт уақыттан тыс деп есептеледі, сондықтан мақсаты мен өкініші жоқ.

Лиминоидтар туралы тәжірибе

1974 жылы Виктор Тернер лиминоид терминін (грек тіліндегі eidos сөзінен туындаған, "форма немесе пішін" деген мағынаны білдіреді) енгізді. Лиминалдық оқиғалардан өзгеше, лиминоидтық тәжірибелер шартты болып келеді және мәртебе өзгертуге алып келмейді, тек уақыттың өтпелі сәттері ретінде ғана қызмет етеді. Лиминоидтық тәжірибелер. Лиминалдық сатылардың лиминоидтық тәжірибелерге ауысуы мәдениеттің тайпалық және аграрлықтан заманауи және индустриалдыққа өтуімен сипатталады. Мұндай қоғамдарда еңбек пен ойын толығымен бөлек, ал көне қоғамдарда олардың арасында айырмашылықты анықтау қиын. Футболдан үйге оралу ойындары, гимнастика жарыстары, қазіргі бейсбол ойындары және жүзу жарыстары лиминоид саналады және маусымдық кестеге сәйкес келеді; демек, спорттың ағыны циклдік және болжамды болады, лиминалдық ерекшеліктерді күшейтеді. Мерфидің пікірінше, ұшулар біздің өмір сүруімізді лимбо кеңістігіне көшіреді, онда қозғалыс қабылданған мәдени өнерлер жиынтығына айналады, мақсаты – әуе саяхаты шындықтың көрінісі емес, одан үзіліс екенін сендіру.