Кіріспе
Гуантанамо тұтқыны. Ол бастапқыда әскери трибуналда "терроризмге қатысу және материалдық қолдау көрсету" айыбымен айыпталған, бірақ әскери трибуналдар процесі АҚШ Жоғарғы Сотына дейін жеткен іс бойынша күмәндау туды. "Хамдан Рамсфелдке қарсы" (2006) ісіндегі шешімде, АҚШ Қорғаныс министрлігі құрған әскери комиссиялардың кемшіліктері бар және конституцияға қайшы екені айтылды. Қорғаныс министрлігі Хамданды Гуантанамода жау ретінде ұстап отырды. 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заң қабылданғаннан кейін Хамдан 2008 жылдың 21 шілдесінен бастап жаңа айыптаулар бойынша сотталды, ол жаңа жүйе бойынша сотталған тұтқындардың біріншісі болды. Ол "Әл-Қаидаға материалдық қолдау көрсету" қылмысында кінәлі деп танылды, бірақ терроризмге қатысты айыптан ақталды. Әскери қазылар алқасы оған бес жарым жылға бас бостандығынан айыру жазасын берді, оның бұл мерзімнің бес жылын ұстау орында өткізгені ескерілді. 2008 жылдың қараша айында АҚШ Хамданды қалған бір айлық мерзімін Йеменде өтеу үшін жіберді. 2009 жылдың 8 қаңтарында ол ондағы үкіметтен босатылып, Санада отбасымен бірге тұруға рұқсат алды. 2012 жылдың 16 қазанында Вашингтондағы АҚШ апелляциялық сотындағы шағым бойынша Хамданның барлық айыбы алынып тасталды және ол барлық қылмыстардан ақталды. Хамдан мен оның жеңістігі Насер әл-Бахри америкалық режиссер Лора Пойтрастың "Серті" (2010) сыйлыққа ие болған деректі фильмінің тақырыбы болды, онда олардың Әл-Қаидадағы уақыты және кейінгі күрестері көрсетілген.
He was originally charged by a military tribunal with "conspiracy and providing material support for terrorism," but the process of military tribunals was challenged in a case that went to the US Supreme Court. In Hamdan v. Rumsfeld (2006), the Court ruled that the military commissions as set up by the United States Department of Defense were flawed and unconstitutional. DOD continued to hold Hamdan as an enemy combatant at Guantanamo. After passage of the Military Commissions Act of 2006, Hamdan was tried on revised charges beginning July 21, 2008, the first of the detainees to be tried under the new system. He was found guilty of "providing material support" to al Qaeda, but was acquitted by the jury of terrorism conspiracy charges. He was sentenced to five and a half years of imprisonment by the military jury, which credited him for his detention as having already served five years of the sentence. In November 2008, the U. S. transferred Hamdan to Yemen to serve out the remaining month of his sentence. He was released by the government there on January 8, 2009, permitting him to live with his family in Sana. On October 16, 2012, Hamdan's entire conviction was overturned on appeal in the US Court of Appeals in Washington, D. C., and he was acquitted of all charges. Hamdan and his brother in law Nasser al Bahri were the subjects of the award winning documentary, The Oath (2010), by the American director Laura Poitras, which explored their time in al Qaeda and later struggles.
Ерте өмір
Салим Хамдан 1968 жылы Йемендегі Хадрамаут аймағында дүниеге келген. Ол мұсылман дінінде тәрбиеленді. Ол үйленді және әйелінен қыздары болды. Алғашқыда Ауғанстанда ұсталған ол 2002 жылы жаңа ашылған Гуантанамо түрмесіне жеткізілді.
Сынақ кестесі
2004 жылдың 14 шілдесінде Қорғаныс министрлігі Салим Ахмед Хамданды 2001 жылдың 13 қарашасындағы Президенттің жарлығына сәйкес, әскери комиссияда сотталу үшін ресми түрде айыптады. 2004 жылдың 22 қазанында комиссиялардың бас жауапкершілігін жүзеге асырған зейнеткер генерал Джон Д. Алтенбург, пікір қабысу мүмкіндігін болдырмау үшін алты бастапқы әскери комиссия мүшесінің үшеуін қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. 2004 жылдың 8 қарашасында Колумбия округінің АҚШ округтік соты Хамданның әскери комиссиясын тоқтатты, себебі "компетентті сот" Хамдан мырзаның әскери тұтқын екендігін анықтамаған (Женева конвенцияларында көзделгендей), және осы шешімге қарамастан, комиссия Әскери сот әділдігінің бірыңғай кодексінің (UCMJ) рәсімдерін бұзды. Буш әкімшілігі бұл шешімге шағымдануға тырысты. Осы уақыт аралығында Қорғаныс министрлігі Гуантанамодағы барлық тұтқындардың жауынгер екендігін немесе еместігін анықтау үшін Жауынгерлік мәртебесін тексеру трибуналдарын іске қосты. Трибуналдар 2004 жылдың шілдесінен 2005 жылдың наурызына дейін жұмыс істеді. 2005 жылдың 17 шілдесінде Колумбия округінің Апелляциялық сотының үш судьядан тұратын алқасы төменгі соттың әскери комиссияға қарсы шешімін жоққа шығарып, үкіметтің позициясын қолдады. Алқа Женева конвенциясының әл-Қаида мүшелеріне қолданылмайтынын мәлімдеді. Жоғарғы Соттың Бас судьясы болып тағайындалуға жақын болған Джон Робертс сол кезде Апелляциялық соттың судьяларының бірі болды және үкіметтің ұстанымын қолдады. Гуантанамодағы әскери комиссиялар қайтадан жұмыс істеуге кірісті. Хамданның адвокаттарының шағымына жауап ретінде 2005 жылдың 7 қарашасында Жоғарғы Сот DC Circuit сотының шешімін қайта қарауға келісіп, куәлік беру туралы бұйрық шығарды.
Жоғарғы соттың пікірі
2006 жылдың 29 маусымында Жоғарғы Сот «Хамдан Рэмсфелдке қарсы» ісі бойынша шешім шығарды. Ол сондай-ақ, Жоғарғы Соттың 1949 жылғы Женева конвенциясының ережелерін күшіне енгізуге құзыреті бар ма, және Конгресс әскери комиссияда сотталғанға дейін күдікті жау жауынгерінің ісін қараудан Сотты шектеуге құқылы ма, осы жағдайда болғандай, мәселесін қарастырды. Сот өзінің мұндай құқығы бар екенін мәлімдеді. 5-3 көпшілік дауыспен Сот әскери комиссиялардың «құрылымы мен рәсімдері Бірыңғай әскери сот кодексін де, 1949 жылы қол қойылған төрт Женева конвенциясын да бұзады» деген шешімге келді. (АҚШ оларға қол қойғандықтан, оларды заң ретінде қабылдады.) Атап айтқанда, Сот үшінші Женева конвенциясының 3-тармағы бұзылған деп танылды. Осыған жауап ретінде Конгресс Буш әкімшілігінің сұрауымен 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заңды қабылдады, ол атқарушы билікке комиссияларды құру және басқару, сондай-ақ Жоғарғы Соттың көтерген мәселелеріне жауап беруге қажетті өкілеттіктерді берді. Президент Джордж Буш бұл заңға 2006 жылдың 17 қазанында қол қойды. Хамданның ісі 2007 жылдың маусым айында басталған жоспарланған еді.
Әскери комиссия туралы заң бойынша айыпталған
Гуантанамо лагерінде бес жыл қамауда ұсталған Хамдан 2007 жылғы 10 мамырда жаңа заң бойынша "терроризмді қолдау көрсету" және "қастандық жасау" айдарымен айыпталды. "Хьюстон Хроникасы" хабарлағандай, Хамданның адвокаты, лейтенант-командир Чарльз Свифт, Хамдан сияқты төменгі дәрежедегі адамдарға қастандық айыбы қоюдың жөнсіз екенін айтты. Қорғаныс министрлігінің өкілі, командир Джеффри Гордон, Хамданның "төмен деңгейдегі адам" екенін жоққа шығарды. BBC хабарлағандай, сот шешімінен кейін АҚШ үкіметінің алдында үш заңдық мүмкіндік пайда болды: "Вашингтон Пост" газеті бұл шешімнің болашақта өтетін сот процестерін азаматтық соттардың немесе әскери соттардың қазіргі жүйесінде жүргізуге мәжбүр етуі мүмкін деп болжады.
"Заңсыз жау жауынгері" деп танылды
2007 жылдың 21 желтоқсанында судья Оллред тараптардың пікірлерін тыңдап, Хамданды "заңсыз жау жауынгері" деп таныды, осылайша оны әскери комиссия арқылы соттауға болады деген шешім шығарды. Хәмданның адвокаттарының бірі, лейтенант Брайан Мизер, олардың командасы мынадай дәлелдер ұсынғанын мәлімдеді: егер ол ұсталған кезде көлігіндегі қарулар болған болса, Хәмдан халықаралық қарулы жанжалға қатысқан белгілі бір жау жауынгерін қолдау мақсатында, әдеттегі соғыс алаңына қарай әдеттегі соғыс қаруларын тасымалдағаннан басқа ештеңе жасаған жоқ.
to suggest that, if the weapons at issue were in the car he was driving at the time he was apprehended, Mr. Hamdan was doing nothing more than transporting conventional weapons of war in the direction of a conventional battleground in support of a known enemy combatant engaged in an international armed conflict.
2008 жылғы 8 ақпандағы сот отырысы
2008 жылдың 8 ақпанында тыңдау өтті.
Психикалық тұрақтылық
Хамданның адвокаттары Allred-ке өтініш жолдап, тұтқынның жалғыздық камерадан шығарылуын талап етті. Олар ұзақ мерзімді жалғыздыққа алу оның психикалық денсаулығына соншалықты теріс әсер ететінін, оның өзін-өзі қорғауға қатысу мүмкіндігіне кедергі келтіріп жатқанын айтты. Адвокат Андреа Прасов мынадай деп жазды:
Егер оның жағдайы жақсармаса, Хамдан мырза өзін қорғауға маңызды көмек көрсетуге шамасы жетпейді деп санаймын.
Жоғалған жазбалар
Хамданның қорғау тарапы прокуратура оның ұсталған адамның кейбір құжаттарын бермей отырғанына қатысты алаңдаушылық танытты.
Шілдеде сот
Хамданның соты 2008 жылдың 21 шілдесінде басталды.
Қазылар алқасының таңдауы
Әскери комиссия қазылар алқасына 13 үміткер іріктеуден өтті. 2008 жылдың 21 шілдесінде алты қазы және бір қосалқы қазы таңдалды. "Коул" кемесінің капитанын, оны террористер бомбалаған, таныған офицердің кандидатурасы қабылданбады. Reuters оның бұрынғы полиция қызметкері болғанын хабарлады.
Сот мәжбүрлеп алынған куәліктерді дәлелдеуге тыйым салды
USA Today басылымының хабарлауынша, Хамдан ісінің төрағасы Кит Оллред прокурорларға Хамданның Баграм театрындағы және Панджширдегі тұтқында болған кезінде берген жауаптарын пайдалануға рұқсат бермеді. Ол кезде оған әкімшілік тарапынан «күшейтілген тексеру әдістері» деп сипатталған, бірақ жалпы алғанда азаптау саналатын әрекеттер жасалған. 2008 жылдың 24 шілдесінде Әскери-теңіз күштерінің қылмыстық тергеу қызметінің (NCIS) агенты Майкл Сент-Оурс Абделла Табарактың Осама бен Ладеннің күзет қызметін басқарғанын мәлімдеді. «Майами Геральд» газетінің журналисі Розенбергтің сөзінше, Хамданның адвокаты Табарактың ешқандай айып танылмай босатылғанын айтқанда Сент-Оурс «таң қалғандай көрінді». CBS News арнасының заң мәселелері жөніндегі сарапшысы Эндрю Коэн Табарактың босатылуы туралы куәлікті үкімет үшін «үлкен ұят» деп атады. Хамданның ісі бойынша прокуратура тұтқынды тексеру материалдарын 2008 жылдың 28 шілдесіне дейін ұсынбады. Бір құжатта Хамданның ертерек тексеру кезінде әйел тексерушілердің оған сексуалдық қорлау жасағаны расталды. Гарри Шнайдер кіші бұл құжатты оқығаннан кейін Хамданның сексуалдық қорлау туралы айтқандарының «шынға жақын» екенін айтты. Прокурор Джон Мерфи тексеру құжатында сипатталған жағдайды мәжбүрлеу деп санауға болмайтынын мәлімдеді. Ол: «Бұл агенттер мен тұтқындармен жұмыс істейтіндерге көлеңке түсіреді, ал көрсетілген мәліметтер мұны дәлелдемейді» деді. Төраға бұрын-ақ Гуантанамодағы Хамданды алғашқы болып тексергендердің көпшілігінің куәліктерін олардың мәжбүрлеу әдістерін қолданғандықтан қабылдамауға шешім қабылдаған. 2008 жылдың 29 шілдесінде төраға прокуратураны қорғанысқа құжаттарды уақтылы ұсынбағаны үшін жазалауға шешім қабылдады және 2003 жылдың мамырындағы МакФадденнің куәлігін қабылдамады. МакФадденнен күтілген маңызды куәлік – Хамданның Осама бен Ладенге адалдық ант бергенін, яғни «байъа» бергенін растағанын естігендігі туралы еді.
testified that Abdellah Tabarak had been in charge of Osama bin Laden's security detail. According to Rosenberg of the Miami Herald, St. Ours "looked stunned" when Hamdan's defense counsel said that Tabarak had been released without charge. Andrew Cohen, a legal affairs commentator for CBS News, called the testimony that Tabarak had been released a "colossal embarrassment" to the government. Hamdan's prosecution did not provide documents from the detainee's interrogations until July 28, 2008. One confirmed Hamdan's account that female interrogators had subjected him to sexual humiliation during earlier interrogation. Harry H. Schneider Jr., said that after reading this document, he found Hamdan's account of sexual humiliation was "right on the money". The
prosecutor John Murphy disputed that what the interrogation document described should be described as coercion. He said: "It casts a sort of black cloud over the agents and those who work with detainees, and what's been put forth doesn't show it." The Presiding Officer had already ruled that the testimony of most of Hamdan's first interrogators at Guantanamo was inadmissible, due to their use of coercive techniques. On July 29, 2008, the Presiding Officer ruled that he was going to penalize the Prosecution for failing to release documents to the Defense by disallowing McFadden's testimony from May 2003. The key testimony expected from McFadden was his having heard Hamdan confirm that he had sworn "Bay'ah", a kind of oath of fealty, to Osama bin Laden.
Сотталу және ақталу
Қазылар алқасы Салим Ахмед Хамданды қастандық жасаудан ақтап, терроризмге материалдық көмек көрсетуде кінәлі деп тапты. Ол шешім күтіп отырғанда, Йемендегі отбасына алғаш рет қоңырау шалуға рұқсат алды. Бұл тұтқындағылар жасаған 107-ші қоңырау болды.
Жазалауды қайта қарау туралы өтініш
2008 жылдың 26 қыркүйегінде Гуантанамоның бас прокуроры, армия полковнигі Лоуренс Моррис Хамдан үшін жаңа жаза тағайындау отырысын сұрады. Ол Хамданға өткен уақыты есепке алынбауын және тағы алты жыл жаза беруді ұсынды. Қорғаныс министрлігі әскери комиссиялар белгілеген жазасын өтегеннен кейін де жаугерлерді тұтқын ретінде ұстауды жалғастыра беретінін мәлімдеді. Хамданның әскери адвокаты, лейтенант-коммандер Брайан Мизер былай деді:
Үкімет өзіне қолайлы жағдай жасап алып, енді нәтижесіне наразы болып отыр. 2008 жылдың 31 қазанында судья Оллред Хамданның жазасын қайта қарауға болмайтынын шешті.
The government, having stacked the deck, is now complaining about the hand it was dealt. On October 31, 2008, Judge Allred ruled that Hamdan's sentence would not be reconsidered.
Йеменге оралу
2008 жылдың қарашасында АҚШ Хамданды Йеменге жіберді, онда үкімет оның қалған айлық мерзімін өтеуіне дейін оны қамауда ұстауға келісім берді. Оның отбасына Сана халықаралық әуежайында оны күтіп алуға рұқсат берілмеді. Гуантанамодағы Хамданның аудармашыларының бірі Чак Шмицке бір баспагер Хамданмен бірлесіп оның өмірінен өткен оқиғалар туралы кітап жазуды ұсынды. 2004 жылы Хамданға аударма жасау үшін шақырылған Фулбрайт стипендиаты Шмиц қазір Таусон университетінде профессор болып жұмыс істейді.
Апелляциялық шағым және айыптаудың қабылданбауы
Хамдан босатылғаннан кейін де өкімді жоюға шағымдануын жалғастырды. 2011 жылы Әскери комиссияны қайта қарау соты оның өкімін күшінде қалдырды, содан кейін ол Колумбия округінің Апелляциялық сотына шағым түсірді. 2012 жылдың 17 қазанында ол сот Хамданның айыбын жойды, себебі 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заң бойынша оған тағылған қылмыстар оның жасаған уақытында халықаралық құқып бойынша соғыс қылмыстары болып танылмаған. Бұл оның қудалануы кері күшпен және конституцияға қайшы болғанын білдірді. Үш судьядан тұратын алқа шешімін судья Бретт Кавано жазды, судьялар Дэвид Сентелл және Дуглас Гинзбург көп бөлігімен келісті.