Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Генри Элис Дрессер (9 мамыр 1838 – 28 қараша 1915) – ағылшын бизнесмені және құс зерттеушісі.
English businessman and ornithologist
Henry Eeles Dresser (9 May 183828 November 1915) was an English businessman and ornithologist.
Түпбасқасы және ерте өмір
Генри Дрессер Йоркширдің Тирск қаласында дүниеге келді, оның әкесі оның атасы құрған банк филиалының директоры болды. Дрессердің әкесі 1840–41 жылдары Лидс қаласына банк директоры болып жұмыс істеу үшін Тирскіні қалдырды, ал 1846 жылы Лондонда Балтық ағаш бизнесінде комиссиялық саудагер ретінде бизнес ашты. Генри Дрессер аға, әкесінің ісін жалғастырып, Халл қаласынан Роберт Гарбутпен бірге сауда жасады, ол Финляндияның оңтүстігіндегі Выборг (Виипури) қаласындағы Hackman and Co компаниясымен байланыс жасады. Генри Дрессер аға 1848 жылы Нью-Брансуиктегі Мускаш маңындағы Ланкастер Миллс атты ірі ағаш кесу зауыдатын сатып алды. Генри Элис Дрессер Генри Дрессер мен Элиза Энн Гарбутттің үлкен ұлы болды; оның бес қарындасы мен үш інісі болды. Әкесі оның Балтық ағаш саудасындағы отбасылық бизнесті жалғастыруын қалағандықтан, оны Бромлидегі мектептен алып, 1852 жылы неміс тілін үйрену үшін Ахренсбургке, ал 1854 жылы швед тілін үйрену үшін Гефле және Упсала қалаларына жіберді. Генри Дрессер 1856–58 жылдары Выборгтағы Hackman компаниясының кеңсесінде фин тілін үйреніп, сол кезде Балтық теңізінің жағалауын аралап саяхаттады. Дрессер өмір бойы құстарға қызығушылық танытып, жасөспірім кезінен бастап құс қауырсындарын және жұмыртқаларын жинады. 1858 жылы Финляндияда болғанда ол құс қанаттарын көбейтуді ашты және олардың жұмыртқаларын жинаған алғашқы ағылшын болды; бұл оған ағылшын орнитологтары арасында үлкен даңқ әкелді, олардың көпшілігі жұмыртқа мен қауырсын жинаумен айналысты.
Henry Dresser was born in Thirsk, Yorkshire, where his father was the manager of the bank set up by his grandfather. Dresser's father left Thirsk in 1840–41 to become a bank manager in Leeds before moving south to set up business as a commission merchant in the Baltic timber business in London in 1846. Henry Dresser senior was in business with his father in law, Robert Garbutt of Hull, who traded with Hackman and Co of Vyborg (Viipuri) in southern Finland. Henry Dresser senior purchased a large timber sawmill business, the Lancaster Mills, near Musquash in New Brunswick in 1848. Henry Eeles Dresser was the eldest son of Henry Dresser and Eliza Ann Garbutt; he had five sisters and three brothers. His father intended him to take over the family business in the Baltic timber trade so took him out of school in Bromley and sent him to Ahrensburg in 1852, to learn German and in 1854, to Gefle and Uppsala to study Swedish. Henry Dresser spent a time in Hackman's offices in Vyborg learning Finnish during 1856–58, during which time he travelled round the Baltic coast. Dresser had a lifelong interest in birds and collected bird skins and eggs from his early teenage years. Whilst he was in Finland in 1858 he discovered breeding waxwings and was the first Englishman to collect their eggs; this brought him fame amongst English ornithologists, most of whom were egg and skin collectors.
Саяхат
1860 жылдары Дрессер Еуропаны кеңінен аралап, әкесінің жөндеуші цехында екі рет Нью-Брансуикте болды. Ол құстар мен жұмыртқаларын алмаса алатын орнитологтарды іздеді. Мысалы, ол Хелиголандқа сапар шегіп, онда Генрих Геткемен танысты, оның еске алуын 1897 жылы "Зоолог" журналында жариялады. 1863 жылы, Америка Азамат соғысы кезінде, ол Ливерпуль және Манчестер кәсіпкерлері тапсырмасымен Рио-Гранде арқылы Техасқа сапар шекті, сатуға арналған көрпелер, хинин және басқа да тапшылық тауарларын алып, түскен қаражатқа шикі мақта сатып алды. 1863 жылдың маусымынан 1864 жылдың шілдесіне дейін Техаста болған кезінде Дрессер Оңтүстік Техастан шамамен 400 құс терісін жинады. Оның Техаста болған кезінен жазған жазбалары, "The Ibis" журналында (1865–66) жарияланған, сол кезеңдегі маңызды ақпарат көзі болып табылады және жойылған (немесе дерлік жойылған) ақтісті тоқылдақ, жойылған эскимолық қызылқұйрық және құрып бара жатқан ақ құйрықты журавль сияқты бірнеше қызықты құстар туралы мәліметтерді қамтиды.
Through the 1860s, Dresser travelled widely through Europe and was twice in New Brunswick at his father's sawmill. He sought out ornithologists with whom he could exchange birds and eggs. He visited, for instance, Heligoland, where he met Heinrich Gätke, of whom he would write an obituary in The Zoologist in 1897. In 1863, during the American Civil War, he travelled to Texas via the Rio Grande on behalf of Liverpool and Manchester businessmen, taking a cargo of blankets, quinine and other goods in short supply to be sold and purchased raw cotton with the proceeds. During his time in Texas from June 1863 to July 1864 Dresser made a collection of around 400 bird skins from southern Texas. His notes from his time in Texas, published in The Ibis (1865–66) are a leading source of information for the period and include mention of several interesting birds including the extinct (or almost extinct) ivory billed woodpecker, the almost extinct Eskimo curlew and the endangered whooping crane.
Орнитологияға қосқан үлесі
Дрессер орнитологиялық ортаның жетекші тұлғасы болды: ол 1865 жылы Британдық орнитологтар одағының мүшесі болып сайланды және 1882 жылдан 1888 жылға дейін оның хатшысы қызметін атқарды. Ол Лондонның Линнеев және Зоологиялық қоғамдарының мүшесі және Американың орнитологтар одағының құрметті мүшесі болды. Ол профессор Альфред Ньютон, Томас Литтлтон Поуис, 4-ші барон Лилфорд және Альфред Рассел Уоллеспен жақын дос болды және өз заманындағы барлық жетекші орнитологтарды білді. Ол еуропалық, американдық және орыс орнитологтарына әсіресе танымал болды. 1860 және 70-жылдары британ құстары үшін аң аулауға тыйым салынған уақытты белгілеуде Ньютонмен бірге жұмыс істеді, бұл құстарды қорғау қозғалысының дамуының алғашқы кезеңі болды. Ол құстарды қорғау қоғамының құрылтайшыларының бірі болды (кейін ол RSPB болып қалыптасты). Орнитолог ретінде танымал болғанына қарамастан, оның бұл қызметі 1870 жылдан 1910 жылға дейін Лондонның 110 Cannon Street мекенжайында орналасқан темір бизнесіне екінші орынды иеленді. Дрессер құстар туралы 100-ден астам ғылыми мақаланың авторы болды, олардың көпшілігі географиялық таралумен, жаңа түрлердің сипаттамаларымен айналысты, сондай-ақ көптеген түрлердің жұмыртқаларын алғаш рет суреттеп көрсетті. Оның «Палеарктикалық құстар туралы нұсқаулық» (1902) палеарктикалық құстардың ареалдарын анықтауға маңызды үлес қосты. Дрессер құстар туралы соңғы фолиолық еңбектердің бірін жариялады, атап айтқанда «Еуропа құстарының тарихы» (1871–1881, 1895–96 жылдары қосымша шығарылды), оны Ричард Боудлер Шарп бастады. Бұл еңбек «Еуропа құстарының жұмыртқалары» (1905–1910 жж.) және аражемісшілер (1884–86 жж.) мен көкқұмырсқалар (1893 жж.) туралы монографиялармен толықтырылды. Бұл зерттеулер сол кездегі жетекші коллекцияларды, әсіресе оның жеке коллекциясын зерттеуге негізделген. «Тарихты» жазу кезінде Дрессер және басқа да белгілі орнитологтар, соның ішінде Лорд Лилфорд, Лондонның Ханновер скверіндегі Лондон зоологиялық қоғамының кітапханасына жақын Тентерден көшесіндегі бөлмелерді жалға алды. Дрессер көптеген танымал орнитологтардың жазбаларына ерекше қол жеткізе алды, мысалы, 1905 жылы алыс Солтүстік-Шығыс Сібірдегі Колыма өзенінің дельтасында Росс марқұмының негізгі көбейетін жерлерін ашқан ресейлік Сергей Бутурлиннің жазбаларына. Дрессер денсаулығын жақсарту үшін Англиядан Каннға көшіп кетті; ол 1915 жылдың 28 қарашасында Монте-Карлода қайтыс болды. Оның құстар коллекциясы 1899 жылдан бері Манчестер университетінің құрамындағы Манчестер мұражайында сақтаулы және Джон Томассон (Болтон кәсіпкері) мұражай үшін сатып алған. 1912 жылы мұражай Дрессердің жұмыртқа коллекциясын сатып алды. Мұражайда Дрессердің хаттары мен күнделіктері де сақталуда.
Dresser was a leading figure in ornithological circles: he was elected a Member of the British Ornithologists' Union in 1865 and served as its secretary from 1882 to 1888. He was a member and fellow of the Linnean and Zoological societies of London and an honorary fellow of the American Ornithologists' Union. He was a close friend of Professor Alfred Newton, Thomas Littleton Powys, 4th Baron Lilford and Alfred Russel Wallace and he knew all the leading ornithologists of his day. He was particularly well known to European, American and Russian ornithologists. He worked with Newton on the development of a close time for British birds when they could not be hunted during the 1860s and 70s, an early part of the development of the bird conservation movement. He was heavily involved with the early Society for the Protection of Birds (which developed to become the RSPB). In spite of his prominence as an ornithologist, this activity came second to his business which, from 1870 until 1910, was in the iron business, with premises at 110 Cannon Street in London. Dresser was the author of more than 100 scientific papers on birds, mostly concerned with geographical distribution, descriptions of new species and illustrated the eggs of many species for the first time. His Manual of Palaearctic Birds (1902) was an important contribution to the delimitation of the ranges of Palaearctic birds. Dresser produced some of the last folio works on birds, notably A History of the Birds of Europe (1871–1881, supplement issued in 1895–96), begun with Richard Bowdler Sharpe. This was complemented by The Eggs of the Birds of Europe (issued 1905–1910) and monographs on bee eaters (1884–86) and rollers (1893). These were based upon examination of the leading collections of the day, most notably his own. While producing the 'History', Dresser and some other leading ornithologists, including Lord Lilford, rented rooms at Tenterden Street in London to be close to the library of the Zoological Society of London in Hanover Square. Dresser had privileged access to the notes of many of the most prominent ornithologists, such as Russian Sergei Buturlin, who discovered the main breeding grounds of Ross's gull in 1905 in the delta of the Kolyma River in remote north east Siberia. Dresser left England to live in Cannes for the benefit of his health; he died in Monte Carlo on 28 November 1915. His collection of birds had been in the Manchester Museum, part of The University of Manchester, since 1899 and was purchased for the museum by John Thomasson (a Bolton businessman). Dresser's egg collection was acquired by the museum in 1912. The museum also contains some of Dresser's correspondence and diaries.