Этимология

Жергілікті дәстүр бойынша, Саидная «Газельдің тоқтаған жері» деген мағынаны білдіреді. Бұл жер атауы грек тіліндегі "жаңа" дегенді білдіретін nea және араб тіліндегі "ханым" дегенді білдіретін sayyida сөздерімен де байланыстырылған. Дегенмен, "сайд" сөзі көбінесе аң аурумен байланысты, ал "ная" – сирия тіліндегі кең таралған жер-орын жұрнағы; сондықтан Саидная, ең болмаса, аң аулау орны дегенді білдіреді. Расында, ежелгі заманда осы тығыз орманды аймақта финикиялықтардың аң аулау құдайы Саидунға арналған ғибадатхана болған. Кейінірек христиандық және араб әсерімен, бұл атау "Ханымның орны" дегенді білдіреді деп ойлаған болуы мүмкін. Барда аңғарындағы аймақтың эллинистік дәуірдегі атауы Абилен еді: жергілікті дәстүр оны ұзақ жылдардан бері Қаиннің өлтірілген інісі Әбілдің қабірі орналасқан жер деп санайды. Ғалымдар Абиленнің астанасы Саидная қаласы болған деген пікірде.

Шолу

Саидная ұзақ жылдар бойы христиан қажыналарының орталығы болып келгендіктен, әлемнің түкпір-түкпірінен келген қажылар сенімдерін жаңару және шипа табу үшін Саиднаяға келеді. Саидная монастырында "Шагура" деп аталатын, Евангелист Луқа салған деген сенімдегі қасиетті Ана мен Бала иконасы сақталып тұр, ол иелерін қауіп-қатер кезінде сақтайды деп есептеледі. Тарихта көптеген керемет жазылу оқиғалары жазылған, олардың кейбіреулері осыны бастан өткергендердің өзі қолмен жазып қалдырған. Саиднаяда 40-тан астам шіркеу және монастырь бар, олардың ең танымалсы – Құдай ана Марияның монастыры. Қыста ауа райы суық әрі қарлы, ал жазда ыстық және ауасы таза. Саиднаяның ішінде және айналасындағы үңгірлердің, шатқалдардың және ежелгі орындардың қалдықтары, арамей, грек, сириялық, римдік және араб замандарынан қалған артефакттармен бірге, осы жерді ерте тас дәуірінен бері әртүрлі цивилизациялар мекендегенін көрсетеді.

Тарих

Саиднаяның тарихы көне заманға дейін барып жетеді, және бұл қала кем дегенде б.з.д. VI ғасырында, Данаба деген арамей тіліндегі атымен белгілі болған.

Қасиетті Мәриямның бейнесі

VIII ғасырдың соңында Марина есімді ізетті әйел монастырьдың әйгілі абысы болды. Ол өзінің тақуалығы мен қасиетті өмірі үшін кеңінен құрметке ие болды. Содан кейін, Мысырдан қасиетті жерге саяхаттап келген грек саяхатшысы, монах Теодор монастырьға тоқтады. Кетуге асыққанда, абыс Марина одан Иерусалимде қасиетті Марияның құнды әрі әдемі иконасын сатып алуын өтінді. Иерусалимде болғанда, ол өзіне сеніп тапсырылған міндетті мүлдем ұмытып, кері жолға шықты. Бірақ қаладан көп алшақтамай, оған бейтаныс дауыс естілді: "Иерусалимде бірдеңе ұмытып қалған жоқсың ба? Абыс Маринаның тапсырмасы туралы не істедің?" Монах Теодор дереу Иерусалимге оралып, Құдай анасының иконасын тапты. Монастырға қайта оралатын жолда, ол икона арқылы жасалған кереметтерге таң қалды. Ол және оның бүкіл керуені қарақшылардың шабуылына ұшырады, содан кейін жабайы аңдар шапты. Осы қауіп-қатерлердің арасында, монах әрдайым қасиетті Мариядан көмек тілеп, оның иконасын ұстап тұрды, нәтижесінде ол және барлық керуен кез келген қауіптен аман қалды. Осы оқиғалар оны құнды иконаны өзіне қалдыруға сәулелендірді, сондықтан ол Саиднаяны айналып өтіп, Мысырға қайтуға шешім қабылдады. Алайда, ол теңізге шыға алмады, себебі қатты дауыл болды, кеме сүрінуі мүмкін деп ойлады. Өзінің адалдығы оны жеңіп алды, ол дереу кемеден түсіп, Саидная арқылы қайтып келді. Монастырьда төрт күн өткен соң, ол тағы да Құдай анасының иконасын өзіне қалай болса солай иеленгісі келді. Абысқа кешірім сұрап, қажетті иконаны сатып ала алмағанын айтты, содан кейін монастырьдан жасырын түрде кетуге шешім қабылдады. Ертесі күні, өз еліне саяхатқа дайындалып, монастырь қақпасына жақындағанда, оның жолын көзге көрінбейтін күш тосқанын көрді, ал қақпа орнында тас қабырға тұрғандай болды. Көптеген әрекеттерден кейін, ол иконаны абысқа тапсырып, өз ниетін мойындауға мәжбүр болды. Ол ризашылықпен, көз жасымен Құдайды және Оның таза анасын мақтады. Бүгінде қасиетті иконаға қажылар келіп, Құдай анасының батасын тілейді, себебі ол жазылу және ұрпақ беру кереметтерін сыйлайды (немесе кемінде оларға көмектеседі). Сириялық мұсылмандар да жиі келіп, икона алдында дұға ететінін атап өту керек.

Монастырьдің құрылысы

Дәстүр бойынша, император Юстиниан I әскерімен Сирияны киелі жерлерге немесе парсыларға қарсы жорыққа бара жатқанда осы шөлге келді. Оның әскері мұнда лагерь құрды, бірақ көп ұзамай судың жетіспеуінен шөлдеп қалды. Емір-шараптары түгел қалмағанда, император алыстан әдемі газельді көрді. Ол оны қуып, шаршатып, жартасты төбеде тоқтатып, тұщы суға жақындағанша аң аулады, бірақ императорға оны атуға мүмкіндік бермеді. Сәтке соң, ол жарқыраған жарықпен сәулеленген Құдай анасының бейнесіне айналды. Одан ақ қол созылып, дауыс естілді: "Юстиниан, сен мені өлтірмейсің, керісінше, осы төбеде маған шіркеу саладысың". Содан кейін керемет жарық пен сұлу тұлға жоғалып кетті. Юстиниан оралған соң көргендерін бағыныштыларына айтып, жоспарланған шіркеудің жобасын жасауға бұйырды. Біраз уақыт өткен соң, сәулетшілер жоспардың қиындықтарын шеше алмады. Сонда Қасиетті Құдай анасы – сол газель – Юстинианға түсінде қайтадан көрініп, өзінің қорғаушысы болатын монастырьдың керемет жоспарын сыйлады. Бүгінгі күнге дейін монастырь сол жоспар бойынша салынған. Ұзақ уақыттан соң монастырь өте танымал болды, Иерусалимнен кейін қастерлі қасиетті орынға айналды. Сирия, Египет және басқа елдерден келген кешірім іздеушілер осы жерге жиналды. Әл-Шагураның қасиетті иконасы монастырь салынғаннан кейін көп жылдар өткен соң пайда болды. Уильям Далримпл "Из Святой Горы" еңбегінде Саидная сөзінің араб тілінде "біздің ханым" және "аң аулау орны" деген мағынаны білдіретінін, ал аңыз осыған байланысты болуы мүмкін екенін жазды.

Крестоносцылар дәуірі

Германиялық саяхатшы Тьетмар Саиднаяға жасаған қажырлы сапары туралы төрт бетке жуық жазып, монастырдағы қасиетті Ана мен Бала иконасын сипаттаған. Ол иконаның пайда болу тарихы мен ерекше қасиеттері, сондай-ақ қасиетті Марияның кеудесінен шығатын майдың, ауруларды емдейтін керемет құдіретті май екендігі туралы айтады. 1240 жылдың қыркүйегінде Тибо де Шампан Египет сұлтанымен шарт жасасқаннан кейін, Алиньяндық Бенедикт сұлтанның рұқсатымен Саиднаядағы Әзіз Марияға барып қайтты. Бұл сапар Саиднаяның XIII ғасырдағы христиан паломниктері үшін маңыздылығын және сол кезде мұсылман аймақтарында христиандардың салыстырмалы түрде қауіпсіз саяхаттауының куәсі ретінде қарастырылады. XIII ғасырдың жылнамаларында Темплерлердің Саиднаядағы таулық монастырға барып, Еуропадағы Темплер шіркеулері үшін қасиетті май жинағаны да жазылған.

Седная түрмесі

Саиднаядан батысқа қарай үкімет 14 000 тұтқынға шамамен арналған әскери түрмеге ие. Түрме Солтүстік Дамасктың шетінде, 30 км қашықтықта орналасқан. 2017 жылдың ақпан айында Amnesty International ұйымы: "2011 жылдың қыркүйегінен 2015 жылдың желтоқсанына дейін Сайднаяда 5000-нан 13000-ға дейін адам соттан тыс атқыланды" деген есеп жариялады. 2017 жылдың 15 мамырында АҚШ Мемлекеттік департаменті күніне 50 құпия өлім жазасы орындалып, олар осы жерде кремацияланып жасырылатыны туралы айыптауды қайталады.