Кіріспе

Американдық өздігінен сурет салушы Юджин фон Бруенченхайн (1910–1983) – Висконсин штатының Милуоки қаласынан шыққан американдық суретші. 1930 жылдардан бастап 1983 жылы қайтыс болғанға дейін, он жыл бойы фон Бруенченхайн өлең, фотосурет, кескін, сурет және мүсін өнерінен тұратын кең көлемді туындылар жасады. Оның туындыларының ішінде мыңнан астам түрлі-түсті, ахираттық пейзаждар; тауық сүйектерінен, керамикадан және құйма цементтен жасалған жүздеген мүсіндер; әйелі Маридің пин-ап стиліндегі фотосуреттері; сондай-ақ поэзиялық және ғылыми ойлармен толтырылған ондаған дәптерлер бар. Ешбір әдіс немесе материалмен шектелмей, фон Бруенченхайн күнделікті, пайдаланылған заттарды қолданып, ойдағы өткен мен болашақ әлемдерді көрнекі зерттеуге ұмтылды.

Ерте өмір

Эдвард Юджин фон Брюенхенхайн 1910 жылғы 31 шілдеде Висконсин штатының Маринет қаласында дүниеге келді. Үш ұлының екіншісі Евгений анасы Клара фон Брюенхенхайн қайтыс болғанда жеті жаста еді. Көп ұзамай әкесі Эдвард мектеп мұғалімі Елизавета Мослиге үйленді. Әдеби және көркемдік амбициялары бар Бесси жас Евгений үшін шығармашылық пен интеллектуалдық ізденістің үлгісіне айналды. Жоғарғы мектепті бітіргеннен кейін Евгений гүл дүкенінде жұмыс істеді және әкесінің үйінде экзотикалық өсімдіктер мен кактустардың жиынтығын өсірді. Бағбандыққа деген құштарлығы кейін гүлдік мотивтер мен жапырақтардың суреттерін қайта-қайта пайдалануында көрінді. 1939 жылы ол болашақ әйелі және музасы Эвелин Калкамен танысты. Ол 19 жаста, ал ол 29 жаста еді. 1943 жылы олар үйленді, ал Эвелин Евгенийдің сүйікті тәтесінің құрметіне алған «Мари» есімін қабылдады. Фон Брюенхенхайн нан пісіруші болып жұмыс істегенде, ол Маримен бірге 514 South 94th Place мекенжайындағы әкесінің бұрынғы дүкеніне көшіп барды. Осы жерде Евгений мен Мари өздерінің «қамтитын» әлемін құрды – экзотикалық театр сахналары орнатылған, күнделікті заттар оның шығармашылығын жандандырған әлем. Келесі қырық жыл бойы фон Брюенхенхайн үйін шығармашылық өндірісінің орны ғана емес, сонымен қатар шығармашылық процесінің ажырамас бөлігіне айналдырды. Ол қайтыс болғаннан кейін, ол «пастельді түстердің мозаикасы» және «перифериядағы лилак бұталарында маска тәрізді бетон ескерткіштермен қоршалған» сәулеттік безендірулермен көзге түсті.

Фотография

Фон Брунхенхайн өзінің жемісті карьерасын әуесқой фотограф ретінде бастады. 1940 жылдардың басында, ванна бөлмесінде қараңғы бөлме құрғаннан кейін, ол үйде әйелі Мариді суретке түсіре бастады. Дегенмен, оның фотосуреттері олардың жатын бөлмесінің қабырғаларынан асып түсті. Фон Брунхенхайн қолда бар материалдарды фон мен реквизит ретінде пайдаланып, Мариге поза беруге арналған түрлендіретін сахналар жасады; ол оны ең жақсы экзотикалық костюмдерге киінуге шақырды. Осы портреттердің көптегені 1940-50 жылдары танымал болған "пин-ап" өнерін еске түсіреді. Басты назар аудару нысаны ретінде Мари ұялған түрде көрерменге қарайды, фотограф пен модельдің, күйеу мен әйелдің, суретші мен музаның арақатынасын сұрап. 1950 жылдардың ортасына қарай осы жеке суреттердің саны мыңдағанға жетті.

Суреттер

1954 жылы фон Брюенченхайн назарын сурет салуға бұрды. Бюджеті шектеулі болғандықтан, фон Брюенченхайн өзінің шеберлігін дамытуда және суреттерін жасауда ерекше шаруашылдық танытты. Ол көбінесе ас үй үстелінде Мейсон немесе нан пісірушілікten қалған картон панельдерге сурет салды. 1954 жылдан 1963 жылға дейін фон Брюенченхайн шамамен 950 сурет жасады. Әр сурет оның сурет салу дағдыларын одан әрі жетілдіруге мүмкіндік берді. Ерекше айта кетерлік жайт, 1954 жыл маңызды кезең болды: ол саусақтарымен сурет салуды бастады. Саусақтарымен және таяқ, жапырақ, тарақ, картон, жұта, қабықша қағаз және бүктеліп қалған қағаз сияқты құралдармен май бояуларын мұқият қолданып, фон Брюенченхайн өзінің ерекше әдісін қалыптастырды. Осы кезеңдегі суреттерінде ядролық энергияның күші зерттелді. Фон Брюенченхайн өз туындыларында жарылыстардың керемет көріністерін бейнеледі. Оның фантазиялық лексикасына су асты флорасы мен фаунасы, үлкен көзді жануарлар мен жыландар, сондай-ақ фантастикалық архитектура кірді. 1960 жылдардың ортасынан 1970 жылдардың соңына дейін фон Брюенченхайн сурет салудан бас тартып, мүсін жасауға көшті. Дегенмен, 1970 жылдардың соңында ол бұл өнер түріне қайта оралды. Бірақ бұл жолы оның суреттері он жыл бойы архитектуралық сүйек мүсіндерін жасаумен айналысқаннан кейін пайда болды. Оның кейінгі суреттерінде архитектуралық мұнаралар мен бұлтты аспанның кең көріністері бейнеленген.

Керамика

1960 жылдардың аяғынан 1980 жылдардың басына дейін фон Брюенченхайн өзінің шеберлігін сазды өңдеуге арнады. Жақын маңдағы құрылыс алаңдарынан саздың бірнеше кен орындарын тапқаннан кейін, ол нәзік қызғылт гүлдерден жасыл жапырақтарға дейін ауқымды "жапырақты формалардың" мүсіндемелерін жасауға кірісті. Бұл формалар тез арада күрделі құрылымға ие бола бастады. Жапырақ тәрізді құмыралар көп ұзамай күрделі "жапырақты ыдыстар" жинағына айналды. Оның керамикалық жинағы ботаникалық пішіндердің реализмінен көшкін ойларға толы құрылымдарға назар ауысқанын көрсетеді. Тақтар мен бас киімдер пайда бола бастады. Фон Брюенченхайнның патшалық атрибуттарына деген құрметі оның отбасының Германияның Төменгі Саксония аймағынан шыққан патшалық әулеттен тараған деген сенімін көрсетеді. Қызықтысы, ол бір автопортретінде "Эдвард Бірінші, Кіші Жерлер Королі + Байлау мүмкін емес" деген сөздерді өзінің суреттамасына қолтаңба ретінде қосты.

Сүйек мүсіндері

1960 жылдардың аяғы мен 1970 жылдардың басында фон Бруенченхайн өзінің жұмбақ сүйек мүсіндерінде сәулет формаларын және патшалық символдарын зерттеуді жалғастырды. Ол тағы да таңғажайып тапқырлық танытып, тасталған нәрселерде – тауық пен түйе сүйектерінің қалдықтарында мақсат пен функция тапты. Осының нәтижесінде әсерлі сәулеттік сүйек құрылымдары пайда болды. Фон Бруенченхайн сүйектерді аммиакқа малып, пешінде кептірген соң, оларды біріктіріп, мұнаралар мен кішкентай тақтар жасады. Бұл құрылыстардың түсі мен сырт келбеті патшалық шатырлылықты сезіндіреді. Кейбір мұнаралардың биіктігі бір жарым метрге жетті. Ол кресло мүсіндерін алтын және металл реңдермен лактайтын. Мүсіндер жиынтығы фон Бруенченхайнның сүйектер мен желімнен жасалған нәзік, "торлы" формаларды жасаудағы шеберлігін көрсетеді.

Сұлбалар

Оның ең танымал түрі болмаса да, сурет салу Von Bruenchenhein'ның жинағында маңызды орынға ие. Ол оның еңбегінің екі көріне бермейтін саласын байланыстырады: оның гүлдік композициялары мен архитектуралық құрылыстары. 1964-1966 жылдары Von Bruenchenhein қаламсап суреттерін салу үшін кішкентай қабырға қағазы үлгілерін қолданды. Көрінетіндей, "аяқталмаған, жаратылымдық тәжірибенің нәтижесі" болған суреттерде кеңейіп келе жатқан спиральдар, зигзаг тәрізді мұрапаттар және жарылып жатқан алмастар бар.

Мұра

Қазір "өздігінен үйренген" өнер әлеміндегі көрнекті тұлға атанған фон Брюенченхайн, өмірінің соңына дейін үлкен көркемдік ортаға таныс болған жоқ. Ол үйін студияға айналдырып, онда мыңдаған туынды жасады. Өмірінде олардың бар екенін тек жақын достары мен туыстары ғана білді. Фон Брюенченхайннің туындылары көзден жасырынып қалғанымен, бұл оның күш салмайтынынан емес. Ол шығармаларын сату және көрмеге қою мақсатымен жергілікті галереяларға бірнеше рет жүгінді, бірақ нәтижесіз болды. 1983 жылдың 24 қаңтарындағы қазасынан кейін ғана оның жақын досы және қолдаушысы Дэниел Найч, Милуоки өнер мұражайының директоры Рассел Боуманның назарына ілікті. 1983 жылдың қыркүйегінде Висконсин штатының Шебойган қаласындағы Джон Майкл Колер өнер орталығы бүкіл жиынтықты тізімдеу жұмысын бастады.

Көрмелер

1984 жылы Колер орталығы фон Брюенхенхайнның туындыларын алғаш рет көрмеге қойды. Қазір фон Брюенхенхайнның шығармаларына жаңаша қызығушылық туды. Атап айтқанда, 2010 жылы фон Брюенхенхайнның жұмысы Америкалық халықтық өнер мұражайында "алғашқы терең зерттелген мұражайлық көрмесін" өткізді. "Евгений фон Бруенхенхайн: бос суретші – ақын және мүсінші – инноватор – жебе жасаушы және өсімдіктерді зерттеуші, сүйек бұйымдарын жасаушы, фотограф және сәулетші, философ" деген тақырыптағы көрмеде фон Брюенхенхайнның 125-тен астам фотосуреті, мүсіндері, картиналары мен суреттері қойылды. Соходағы Сурет салу орталығының атқарушы директоры Брет Литтман қонақ куратор болды.