Кіріспе
Сербиядағы ауыл Карлово () – Балқан тауларының оңтүстік етегінде, Стрияма өзені бойындағы құнарлы аңғарда орналасқан, Орталық Болгариядағы тарихи маңызды қала. Әкімшілік тұрғысынан Пловдив облысының құрамына кіреді және 2021 жылғы мәліметтер бойынша халқы шамамен 19 373 адамды құрайды, қала әкімі – доктор Эмиль Кабаиванов. Карлово бүкіл әлемге танымал раушан майымен мәшһүр, ол осы жерде өсіріліп, парфюмерия жасауға қолданылады. Бұдан өзге, Карлово – 19 ғасырдың соңында Осман империясынан ұлттық азаттық күресін бастаған болгар халқының ең көрнекті қайраткері Васил Левскийдің туған жері. Оның құрметіне мұражай мен үлкен ескерткіш орнатылған. Карлово аймақта туризмді дамытуға ыңғайлы орын болып табылады. 2000-шы жылдарда болгар археологтары Орталық Болгарияда "Тракия патшаларының аңғары" деп аталған маңызды қазбалар жасады. 2005 жылдың 19 тамызында бір топ археолог Болгариядағы Карловоның жанындағы алғашқы тракиялық астананың орнын тапқандарын хабарлады. Қазба жұмыстары барысында көптеген жылтыратылған керамикалық бұйымдар (шатыр плиткалары мен грек үлгісіндегі құмыралар) табылған, олар қаланың гүлденген кезеңін көрсетеді. Болгария Мәдениет министрлігі қазба жұмыстарын қолдауға уәде берді.
Karlovo ( ) is a historically important town in central Bulgaria located in a fertile valley along the river Stryama at the southern foot of the Balkan Mountains. It is administratively part of Plovdiv Province and has a population of about 19,373 (as of 2021), the mayor being Dr. Emil Kabaivanov. Karlovo is famous for the worldwide known rose oil, which is grown there and used in producing perfume. In addition to this, Karlovo is the birthplace of Vasil Levski, the most distinguished Bulgarian to start preparing the national liberation from the Ottoman rule in the late 19th century. There is a museum and large monument dedicated to him. Karlovo is also a popular location for tourism in the region. During the 2000s, Bulgarian archaeologists made discoveries in Central Bulgaria which were summarized as 'The Valley of the Thracian Kings'. On 19 August 2005, some archaeologists announced they had found the first Thracian capital, which was situated near Karlovo in Bulgaria. Many polished ceramic artifacts (pieces of roof tiles and Greek like vases) were discovered revealing the fortune of the town. The Bulgarian Ministry of Culture declared its support to the excavations.
Тарих
Карлово – ортағасырлық Копсис (болгар тілінде Копсис, византиялық грек тілінде Kωψίς немесе Κόψη) бекінісінің мұрагері, ол 13-14 ғасырларда Болгарияның Смилецтің феодалдық иелігі және оның бауыры деспот Войсилдің қысқа ғұмырлы патшалығының астанасы болуы мүмкін. Аймақ 14 ғасырдың соңында Осман империясының құрамына енді. Қазіргі қала 1483 жылы Сюшица ауылының орнында (қазіргі күні Сюшица Карловоның аудандарының бірі) Сұлтан Баязит II билік еткен кезде пайда болды және бастапқыда оның негізін қалаушы Карлызаде Лала Әли Бейдің есімімен Карлова (Карлы жазығы) деп аталды. 1485 жылы салынған Куршум мешіті (Қорғасын мешіт) қаладағы ең көне сақталған ғимарат, бірақ қазір пайдаланылмайды. Карлова мен жақын орналасқан Сопот арасында қала шекарасы туралы ұзаққа созылған дау болған. 1633 жылы мәселе шешімін тапқанда, Сұлтан Мұрат IV жеке өзі жарлық (императорлық бұйрық) шығарып, Ескі Заградан (Стара Загора) және Стамбулдан шенеуніктерді жіберіп, екі қаланың шекарасын анықтады. Аумақтық дау Карлованың пайдасына шешілді. 19 ғасырда қала болгар мәдениетінің және революциялық қозғалыстың орталығы ретінде маңызға ие болды. 1869 жылы алғашқы читалище ашылды. 1876 жылы Леди Стренгфорд Ұлыбританиядан сәуір көтерілісінен кейінгі қырғыннан зардап шеккен Болгария халқына көмек әкелді. Ол Батакта аурухана салған, ал кейіннен Радилово, Панагиуриште, Перуштица, Петрич және осы Карлово қаласында да ауруханалар салынды. 1877 жылдың жазы мен күзінде қала Осман билігі мен черкес жарымәскерлерінің 5 айлық террорлық үкіміне ұшырады, нәтижесінде 288 азамат қаза тапты, 500-ден астам қалалық белгілі адамдар тұтқындалып, түрмеге қамалды, олардың көпшілігі ақырында дарға асылды. Келесі жылы, 1878 жылғы Берлин шарты бойынша, Карлова жаңадан құрылған Шығыс Румелияның автономиялық провинциясына қосылды және бес ғасырлық Осман үкімдігінен кейін Карлово деп аталды. 1953 жылдан 1962 жылға дейін қала Левскиград деп аталды.
География
Карлово теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Ол гүлзарлармен әйгілі Розалар алқабында жатыр. Қаланың үстінде Стара-Планина тауы көтеріліп тұр. Осы тау тізбегінің ең биік нүктесі – Ботев шыңы, 2376 метр биіктікте, Карловоға жақын жерде орналасқан. Қала Болгария астанасы Софиядан шығысқа қарай, ал Пловдивтен солтүстікке қарай орналасқан, Пловдив – Болгарияның екінші ірі қаласы және Пловдив облысының орталығы.
Климат
Аймақтың климаты қоңыржай континенттік, жаз айлары ылдам және жылы, Балқан тауларынан төмен соғатын желмен жаңартылады, ал қыстары қарлы болады. Қаңтар айының орташа температурасы (абсолюттік минимумдық көрсеткіші ). Шілде айының орташа температурасы (абсолюттік максимумдық көрсеткіші ). Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері , жазда ең жоғары , ал қыста ең төмен .
Инфрақұрылым және көлік
Карлово Е78 тас жолында орналасқан, бұл София елордасын Қара теңіздің оңтүстік бөлігімен байланыстыратын екі жолдың бірі. Қала София мен маңызды Қара теңіз порты Бургас арасындағы теміржолдың маңызды нүктесі болып табылады. Еліміздің екінші ірі теміржол стансасы – Пловдивке жиі пойыз қатынайды. Карлово муниципалитетінің аумағындағы жолдардың жалпы ұзындығы Карлово Болгариядағы ең маңызды жол – Тракия тас жолынан, София мен Стамбул арасындағы басты жолдан ғана қашықтықта жатыр. Бухарестке апаратын халықаралық жол да жақын жерде.
Көрнекті орындар
Сухурум шарлауығы. Сухурум (ұшатын су) сарқырамасы Карлово сарқырамасы деп те аталады. Ол Карлово су электр стансасының төменгі жағында, Страма өзенінің сол саласы – Стара-Река өзенінде орналасқан. Стара-Река өзені екі саладан бастау алады: Амбарица және Малак-Купен шыңдарының оңтүстігіндегі Мальката-Река және Жультес шыңының төменгі жағындағы Голямата өзені. Карловоның үстіндегі көптеген тасқындар, кішкентай ойыстар мен сарқырамалар арқылы Стара-Река шарлауыққа құлайды. "Орталық Балқан" ұлттық паркі. "Орталық Балқан" ұлттық паркі Болгарияның орталық бөлігінде, Балқан тауларының ең биік және орталық аймағында орналасқан. Парктегі ең биік шыңы – Ботев шыңы (2376 метр). Ең төменгі нүктесі Карлово маңында, теңіз деңгейінен 72,021 га биіктікте орналасқан. Парк жалпы ауданы 72 021 га құрайды және 5 әкімшілік аймақтың – Ловеч, Габрово, Стара-Загора, Пловдив және София – аумақтарының бір бөлігін қамтиды. Паркке 9 табиғи қорық кіреді: "Боатин", "Царичина", "Козя Стена", "Стенето", "Северен Джендем", "Пеешти Скали", "Сокольна", "Джендема" және "Стара Река". Қорықтардың жалпы ауданы 20 019,6 га. Олардың сегізі ("Козя Стенаны" қоспағанда) және "Орталық Балқан" паркі БҰҰ-ның ұлттық парктер мен басқа да қорғалатын аумақтар тізіміне енгізілген. Боатин, Царичина, Джендема және Стенето биосфералық қорықтар желісінің құрамына кіреді. 2003 жылы "Орталық Балқан" ұлттық паркі PAN Parks мүшесі атанды, бұл оның жақсы сақталған және басқарылатын жабайы табиғатының халықаралық мойындалуы. 2004 жылы парк аймағы да PAN Parks сертификатын алды.
Мұражайлар
"Васил Левски" ұлттық мұражайы. "Васил Левски" ұлттық мұражайы Васил Левскиге арналған және оның үйі, көрме залы, "Хэллоуин Болгарский" еске алу шаңырағы және Чардаклиевата үйін қамтиды. Ол ондаған жылдар бойы Васил Левскитің отбасылық өмірі мен еңбегіне қатысты заттар, құжаттар мен фотосуреттерді жинап, сақтап келді. Мұражай Левскиге арналған ғылыми зерттеулер мен өмірбаяндық әдебиеттерді, сондай-ақ оның өнер туындыларын сақтайды. 2000 жылы архитектор Мария Каразлатова жобалаған мұражай кешеніне "Хэллоуин Болгарский" еске алу шаңырағы салынды, ол Апостолға арналған. Онда оның шашының бір бөлігі сақталады. "Васил Левски" ұлттық мұражайы Болгарияның 100 туристік орнының тізіміне енген. Жыл бойы ашық. Жазғы сағаттар: 8:30 – 13:00 және 14:00 – 17:30; қысқы сағаттар: 08:00 – 13:00 және 14:00 – 17:00. Карлово қалалық тарихи мұражайы. Мұражай экспозициясы 1871 жылы салынған ежелгі болгар мектебінің ғимаратында орналасқан, бұл маңызды сәулет және тарихи мәдениет ескерткіші. Екі негізгі экспозиция бар: "Этнография" және "Болгар Ұлттық қайта жаралуы". Этнографиялық бөлімге ерекше назар аударылады, онда зергерлік бұйымдар, маталар және ежелгі қолөнер құралдары жинақталған және көрсетілген. "Болгар қайта жаралуы" бөлімінде Карлово қаласының экономикалық, мәдени және әлеуметтік өміріне қатысты көптеген құжаттар мен заттар қойылған. Мұражайдың бір бөлігі – 1848 жылға дейін салынған Мазакова үйіндегі этнографиялық коллекция. Ол Карловоның ескі қаласында орналасқан және сәулет және тарихи мәдениет ескерткіші болып табылады. Онда түпнұсқа маталар, Карловоның дәстүрлі киімдері, үй шаруашылығы қолөнері және тағы басқалары ұсынылған тұрақты этнографиялық көрме ұйымдастырылған. Мұражай жыл бойы жұмыс істейді: сағат 08:00-ден 12:00-ге дейін және 13:00-ден 17:00-ге дейін. "Ескі қала" сәулет және тарихи қорығы. Қазіргі заманғы сәулеттік стильге қарамастан, ол болгар ұлттық қайта жаралуының рухын сақтап қалды. Қаланың бұл бөлігінде 115 үй, мәдениет ескерткіштері сақталған. Карловоның ескі үйлері ағаштан ойылған төбелерімен, сәнді есіктерімен, керемет қабырға суреттерімен, үнсіз таспен төселген аулаларымен және көлеңкелі жүзімдіктерімен, жиналған бұталарымен және гүл бақтарымен жоғары сәулеттік құндылыққа ие. Бухалов ханы (қонақ үйі). Бұл қонақ үй бір кезде Васил Левски құрған Болгария революциялық орталық комитетінің және Карлово қаласындағы "Оқуды сүйетіндер" тобының бас қосу орындары болған. Сондай-ақ, қонақ үйде алғашқы "Ішімдіктен бас тарту" қауымдастығы құрылды. Кейіннен, 1950 жылдардың соңына дейін, осы ғимаратта қалалық мәдениет орталығы мен кітапхана орналасқан. Кирко Бухаловтың қызы Пенка Попованың өсиеті бойынша ғимарат 1937 жылы қалаға сыйға берілді. 1970 жылдары ғимарат студенттер жатақханасына айналды, бірақ нашар күйіне байланысты қала билігі оны жапты. 20 жыл бойы Бухалов ханы (қонақ үйі) өмірсіз қалды және баяу-баяу қирады, осылайша қаланың қайта жаралу кезеңінің бір бөлігін жоғалтты. Қазіргі уақытта ғимарат қолөнер орталығы болып табылады, өйткені Карлово әлі күнге дейін дәстүрлі қолөнерді сақтап қалды, мысалы: алтын және мыс өңдеу, кілем тоқу, қыш құмыра жасау, жүн тоқу, ағаш ою, шелек жасау, ою-өрнек салу, иконалар салу (иконография), Калофер тігісі және тағы басқалары.
Басқа
Василь Левский ескерткіші. Василь Левскийдің ескерткіші 1903-1907 жылдары Марин Василев салған және Карловоның ескі қаласының орталығында, Әйгіс Николай шіркеуінің жанында орналасқан. Мүсінші еркіндік апостолы Василий Левскийді толық бойымен, қолында револьвермен бейнелеген. Оның қасында арыстандай арыстанып тұрған халық бейнеленген. Ескерткіштің екі жағындағы төменгі бейнелеуде Болгарияның азаттығы үшін қаза болған Карловолықтардың есімдері жазылған.
Білім
Кітапханада шамамен 68 мың кітапханалық құжаттар мен кітаптар сақталған.
Дін
Православ шіркеуі Әулие Николай 1847 жылы Никола Траянов салған.
Құрмет
Антарктидадағы Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Карлово шыңы Карлово қаласының құрметіне аталған.