Іс процесін бөлу: соттың құқықтық мүмкіндігі

Кіріспе

Судьяның сот процесін екіге бөлу құқығы. Бифуркация – судьяның сот процесін екі бөлікке бөлу құқығы, осы арқылы барлық жайттарды қарастырмай, құқықтық мәселелер жиынтығы бойынша шешім шығаруға болады. Көбінесе азаматтық істер жауапкершілік және залапты өтеу жөніндегі бөлек іс жүргізулерге бөлінеді. Қылмыстық сот процестері де, әсіресе өлім жазасы қолданылатын істерде, кінәлілік пен жаза тағайындау кезеңдеріне бөлінеді. Ажырасу істерінде кейбір штаттар ажырасуды кезең-кезеңмен жүргізуге мүмкіндік береді, яғни мүлік сияқты белгілі бір мәселелер ажырасудан кейін қарастырылатын болып, ажырасу ісі аяқталады. Кейбір штаттарда бифуркацияға рұқсат беріледі, ал кейбіреулерінде рұқсат берілмейді, сондай-ақ кейбір штаттардың заңдарында бұл мәселе қарастырылмаған. Төрелікте бифуркация кейбір мәселелерді шешу үшін қолданылуы мүмкін, әйтпесе келіссөздерді тоқтататын жағдайларды асырып, келісімге келген мәселелерді қорытындылап, бифуркация қажеттілігін тудырған мәселені шешу үшін жұмыс жүргізіледі.

Федералды азаматтық іс жүргізу қағидалары бойынша бөліну

Федералды соттарда судьялар сот отырысын өткізуде кең құқыққа ие. Қарастырылатын факторларға мәселелердің сәйкестігі, қазылар алқасы үшін күрделілігі және тараптардың біреуіне зиян келтіру мүмкіндігі кіреді. АҚШ Федералдық Азаматтық процессуалдық ережелерінің 42-бабы (b) сотқа жеке сот отырыстарында қаралатын мәселелерді шешуге мүмкіндік береді.

Мемлекеттік рәсім бойынша бөліну

Мемлекеттік рәсімдер кеңінен әртүрлі болады. Кейбір штаттарда психикалық ауру немесе ақау туралы қорғаныс ұсынған күдікті үшін автоматты түрде екі кезеңді сот процесі өтеді. Сот процесінің бірінші кезеңінде екі тарап та күдікті кінәлі ме, кінәсіз бе, екенін анықтауға бағытталған дәлелдер мен куәліктер ұсынады. Егер күдікті кінәлі деп табылса, психикалық ауру мәселесі қарастырылады.

Ажырасудағы екіге бөліну

Мемлекеттер тарихи тұрғыдан бифуркацияға қатысты әртүрлі көзқарас білдірген, бірақ көптеген штаттардың заңдарында бұл мәселе қарастырылмаған. Аляска штатында белгілі бір жағдайларда соттар тараптардың мүлкін «шешім шығарылғаннан кейін кез келген уақытта» бөлуге құқылы. Аляска заңдары, Аляска Статы. 25.24.155(b) және Аляска Статы. 25.24.160 (Michie 1996). Мичиган заңнамасы, Mich. Ct. R. 3.211(B)(3) (1998) ажырасу туралы сот шешімінде тараптардың мүліктік құқықтарын міндетті түрде анықтау керектігін көрсетеді. Нью-Джерси Жоғарғы Соты, Frankel v. Frankel, 274 N. J. Super. 585, 644 A.2d 1132 (App. Div. 1994) ісінде, ерекше және өте ауыр жағдайларды қоспағанда, бифуркацияға тыйым салады. Кейбір штаттар заңмен бифуркацияға жол бермейді. Небраска Жоғарғы Соты барлық мәселелердің таратылу кезінде шешілуі тиіс екенін мәлімдеді, ал Humphrey v. Humphrey, 214 Neb. 664, 340 N. W.2d 381 (1983) ісінде: «Соттың тараптарға мүліктік құзыреттілікті сақтап, дереу таратуға рұқсат беру арқылы қамтамасыз ететін жекелеген ыңғайлылық, сот процесіне қатысушыларға туындайтын қиындықтар мен проблемаларға қарағанда маңыздырақ бола алмайды» деген қорытынды жасады. Аризона Жоғарғы Соты, Porter v. Estate of Pigg, 175 Ariz. 303, 856 P.2d 796 (1993) ісінде, «неке бұзу және мүлікті бөлу мәселелерін шешу үшін» бифуркация жасау қателік екенін анықтады, ал Brighton v. Superior Court, 22 Ariz. App. 291, 526 P.2d 1089 (1974) ісінде бифуркация сот дауларын ояуландырады, ал болдырмайды деген шешім қабылданды. Техас апелляциялық соты, Adam v. Stewart, 552 S. W.2d 536 (Tex. Civ. App. 1977) ісінде бифуркацияны мақұлдамады. Нью-Йорк апелляциялық бөлімшесінің үшінші бөлімі, Busa v. Busa, 196 A. D.2d 267, 609 N. Y. S.2d 452 (1994), Sullivan v. Sullivan, 174 A. D.2d 862, 571 N. Y. S.2d 154 (1991) және Garcia v. Garcia, 178 A. D.2d 683, 577 N. Y. S.2d 156 (1991) істерінде, егер ажырасу туралы шешім бифуркацияны қамтыса және таратылу кезінде әділ бөлуді жүзеге асырмаса, онда ол шешім міндетті емес және заңдық күші жоқ екенін анықтады. Ал төртінші бөлім, Zack v. Zack, 183 A. D.2d 382, 590 N. Y. S.2d 632 (1992) ісінде, Johnson, 172 Misc. 2d 684, 658 N. Y. S.2d 780 (Sup. Ct. 1997) қолдауымен бұл шешімдерді қабылдамады.

States have historically taken different views on bifurcation but most state statutes do not address the subject. Alaska permits the courts, under certain circumstances, to divide the parties' property "at any time after the judgment". Alaska Stat. 25.24.155(b) and Alaska Stat. 25.24.160 (Michie 1996). Michigan law, Mich. Ct. R. 3.211(B)(3) (1998) directs that a judgment of divorce must include a determination of the parties' property rights. The New Jersey Supreme Court, in Frankel v. Frankel, 274 N. J. Super. 585, 644 A.2d 1132 (App. Div. 1994), prohibits bifurcation except in the most unusual and extenuating circumstances. Some states, by law, preclude bifurcation. The Nebraska Nebraska Supreme Court, held that all issues must be resolved at the time of dissolution, and in Humphrey v. Humphrey, 214 Neb. 664, 340 N. W.2d 381 (1983), concluded, "Whatever personal convenience a court may confer on parties by granting an immediate dissolution while retaining property jurisdiction cannot be worth the difficulties and problems to which the trial court is exposing the litigants.". The Arizona Supreme Court, in Porter v. Estate of Pigg, 175 Ariz. 303, 856 P.2d 796 (1993), held that bifurcation to "resolve issues of marriage dissolution and property distribution is error", and in Brighton v. Superior Court, 22 Ariz. App. 291, 526 P.2d 1089 (1974), that bifurcation would fostered rather than deter litigation. A Texas Court of Appeals, Adam v. Stewart, 552 S. W.2d 536 (Tex. Civ. App. 1977), disapproved of bifurcation. The Third Department of New York's Appellate Division, Busa v. Busa, 196 A. D.2d 267, 609 N. Y. S.2d 452 (1994), Sullivan v. Sullivan, 174 A. D.2d 862, 571 N. Y. S.2d 154 (1991), and Garcia v. Garcia, 178 A. D.2d 683, 577 N. Y. S.2d 156 (1991), held that a divorce decree is nonbinding and without legal effect if including bifurcation and without making an award of equitable distribution at the time of dissolution, while the Fourth Department, Zack v. Zack, 183 A. D.2d 382, 590 N. Y. S.2d 632 (1992), rejected these decisions supported by Johnson, 172 Misc. 2d 684, 658 N. Y. S.2d 780 (Sup. Ct. 1997).

Төрелікте екіге бөліну

Төрелік соттар күрделі мәселелерді қамтитын істерде іс жүргізуді бөлек кезеңдерге бөлуге құқылы, процедуралық тиімділікті қамтамасыз ету және мұндай шешім кейінгі шешімге қатысты алдын ала шешім қабылдамайтын жағдайда, бір кезең бойынша шешім қабылдап, содан кейін басқа кезеңге қатысты мәселелерді (мысалы, соттың құзыреті, іс мәні, залап ақысы) қарауға мүмкіндік беру үшін. Америкалық төрелік қауымдастығы (AAA), Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі халықаралық орталық (ICSID), Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы (WIPO) және Біріккен Ұлттар Ұйымының халықаралық сауда құқығы жөніндегі комиссиясы (UNCITRAL) ережелері іс жүргізуді бөлуге рұқсат береді, ал Халықаралық сауда палатасының (ICC) ережелері бұл мәселеге тоқталмайды.