Ағұлдар – Ресейдің Дағыстан республикасында тұратын этностық топ. 34 мыңнан астам адамды құрайды, лезги тілдер тобына жатады. Тарихы, мәдениеті туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Дағыстандағы этникалық топ, Ресей
Ethnic group in Dagestan, Russia
Ағұлдар (ағұл тілінде: агулар / agular) – Ресейдің Дағыстан республикасындағы халық. 2010 жылғы халық санауы бойынша Ресейде 34 160 ағұл тұрады (1959 жылы – 7 000). Ағұл тілі лезги тілдері тобына, ал ол – Солтүстік-Шығыс Кавказ тілдері отбасының құрамына жатады. Ағұлдар этникалық жағынан лезгиндерге жақын. Ағұл халқы төрт топқа бөлінеді, олар төрт түрлі шатқалда қоныстанған: Агулдере, Курахдере, Хушандере және Хпюкдере. Қайтақтар сияқты, ағұлдар да 8 ғасырдағы арабтардың басып алуынан кейін ерте кезде ислам дініне көшкен. Ауызша дәстүрлері олардың яһуди ұрпақтары екенін айтады.
Aghuls (Aghul: агулар/agular, ) are a people in Dagestan, Russia. According to the 2010 census, there were 34,160 Aghuls in Russia (7,000 in 1959). The Aghul language belongs to the Lezgian language family, a group of the Northeast Caucasian family. Ethnically, the Aghuls are close to the Lezgins. There are four groups of the Aghul people, who live in four different gorges: Aguldere, Kurakhdere, Khushandere, and Khpyukdere. Like their neighbors the Kaitaks, the Aghuls were converted to Islam at a fairly early date, subsequent to the Arab conquest of the eighth century. Their oral traditions claim Jewish descent.
Мәдениет
Әр Ағұл ауылының ауылдық кеңесі болды, онда үш немесе төрт түкүмнің әрқайсысы өкілдік етті. Кеңесті ақсақал басқарды. Ауылдың мұлласы мен қази де жергілікті істерде маңызды рөл атқарды. Кейбір жағдайларда ең бай түкүмдер ауылдық басқаруға пропорционалдан тыс күшті ықпал етіп отырды. Дагестанның басқа да аймақтарындағыдай, ағұлдар түкүмдерге (руларға) бөлінді, олардың құрамына жиырмадан қырыққа дейін шаңырақ кірді. Әр түкүмнің өз зираты, жайылымы және шабындығы болды, ал мүшелері өзара қолдау мен қорғау міндеттемелерімен байланысты болды. Ағұлдар көбінесе түкүм ішінде эндогамияны ұстанды – сырттан үйлену өте сирек кездесетін. Бұрын ағұлдар кеңейтілген отбасыларда өмір сүрді, бірақ олар тым үлкен болған жоқ (орташа есеппен 15-20 адам). Әке немесе ең үлкен аға аға болып саналды, ол отбасының және оның мүшелерінің істеріне қатысты кең өкілеттіктерге ие болды. Егер кеңейтілген отбасы бөлініп кетсе, қарындастар – тіпті үйленгендері мен отбасынан кеткендері де – жердің бір бөлігін және жылжымалы мүлікті алды. Олардың әрқайсысына ағаларына берілген жердің жартысы тиді, бұл Дагестан стандарттары бойынша ерекше жомарттық саналды.
Each Aghul village had a village council, on which each of the three or four tukhums were represented. The council was headed by an elder. The village mullah and qadi also played an important role in local affairs. In some cases the wealthier tukhums exerted a disproportionate strong influence on village government. As elsewhere in Daghestan, the Aghuls were divided into tukhums (clans), comprising twenty to forty households. Each tukhum had its own cemetery, pastures, and hay fields, and the members were bound by obligations of mutual support and defense. The Aghuls tended to practice endogamy within the tukhum—marriages with outsiders were very rare. In the past the Aghuls lived in extended family households, though not especially large ones (fifteen to twenty members, on average). A senior male, father or eldest brother, functioned as chief, with fairly broad authority over the affairs of the household and its members. Should the extended family split up, sisters—even those who had already married and left the household—received a portion of the land as well as the movable property. They were each apportioned one half of the land share given to each of their brothers, a practice that was unusually generous by Daghestanian standards.