Кіріспе

Американдық философ (1947 жылы туған)

Нэнси Фрейзер (20 мамыр 1947 жылы туған) – американдық философ, сыншыл теоретик, феминист және Нью-Йорктегі Нью-Скулдағы саяси және әлеуметтік ғылымдар профессоры, сонымен қатар философия профессоры. Жеке саясатты сынауы және әділдік концепциясы бойынша философиялық еңбектерімен кеңінен танымал Фрейзер, қазіргі либералды феминизмді және әлеуметтік әділдік мәселелерін ұмытуын қатаң сынап келеді. Фрейзер үш елдегі төрт университеттің құрметті докторлық дәрежесіне ие және 2010 жылы Америка философиялық қауымдастығының әлеуметтік философия саласындағы Альфред Шюц сыйлығының иегері атанды. 2017–2018 жылдары Америка философиялық қауымдастығының Шығыс бөлімшесінің президенті болды.

Мансап

Фрейзер еврей әкесі және ирландтық католик және еврей тегі бар анасы бар, әкесінің және шешесінің туғандары иммигранттардың екінші буынынан шыққан отбасыда өсті. Оның әкесінің ата-анасы негізінен Литва және Польшадан келген Шығыс Еуропа иммигранттары болған. Анасының әжесінің отбасы ирландтық католик тегінен шыққан. Әжесінің әкесі еврей саудагері болған. Ол ата-анасын "еврей және еврейлік өзіндігімен мықты байланысқан" деп сипаттайды, бірақ дінге қатыспаған. Ол бат-мицва рәсімін өткізіп, синагогта жоғары мерекелік қызметтерге қатысқан. 1969 жылы Брин-Мор колледжінде философия мамандығы бойынша бакалавр, ал 1980 жылы CUNY Graduate Center-де философия ғылымдарының докторы дәрежесін алды. 1995 жылы Нью-Скулға ауысуға дейін көп жыл бойы Солтүстік-Батыс университетінің философия факультетінде оқытты. Ол Германия, Франция, Испания және Нидерланды университеттерінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. Көптеген жарияланымдары мен лекцияларынан басқа, Фрейзер сыншыл және демократиялық теорияға арналған халықаралық Constellations журналының бұрынғы редакторларының бірі және оның Редакциялық кеңесінің белсенді мүшесі болып табылады. 2024 жылы Фрейзердің "Палестина үшін философия" атты хатқа қол қойғаны белгілі болғаннан кейін Кельн университетінде лекция оқуға берілген жұмыс ұсынысы күштен шығарылды. Фрейзер оны шақырудан бас тарту шешімін "филосомиттік маккартизм" деп атады.

Зерттеу

Фрейзер түрлі мәселелер бойынша жазған, бірақ ол ең көп танымал болғаны – әділдік пен әділетсіздік туралы философиялық ұғымдардағы еңбектері. Фрейзер әділдікті екі бөлек, бірақ бір-бірімен байланысты тұрғыдан қарастыруға болады дейді: үлестіру әділдігі (ресурстардың тең бөлінуі тұрғысынан) және мойындау әділдігі (әлеуметтік топтар мен жеке сәйкестіліктер арасындағы ерекшеліктерді мойындау). Оған сәйкес, әділетсіздіктің екі түрі бар: ресурстардың дұрыс үлестірілмеуі және мойындалмау. Яғни, Фрейзердің пікірінше, жеке саясатқа тым көп назар аудару неолибералды капитализмнің зиянды салдарынан және көптеген қоғамдарда байлықтың өсіп келе жатқан теңсіздігінен көңілді бұрады. Жақындағы еңбектерінде Фрейзер жеке саясаттың тар шеңберін байлар мен кедейлер арасындағы айырмашылықтың өсуімен байланыстырады, әсіресе Фрейзер капитализмнің "қызметшісі" деп атаған либералды феминизмге қатысты.

Феминизмнің пайдасы

Феминизмнің табыстары: Мемлекеттік басқарылатын капитализмнен неолибералдық дағдарысқа дейін – 1985 жылдан 2010 жылға дейін жазылған эсселер жинағы. Оның мақсаты – автордың пікірінше, екінші толқын феминизмінің арқауы болып табылатын "үш актілі драманы" талдау. Бірінші акт – феминистік қозғалыстың гендерлік теңсіздік пен капитализмнің әйелге бағытталғандығын (андроцентризмін) ашу арқылы қоғамды өзгерту үшін радикалды қозғалыстарға қосылған сәтін көрсетеді, ал екінші акті Фрейзер өкінішпен атап өтеді, қайта бөлуден тануға және айырмашылыққа көшу, сондай-ақ еркін нарықтық қоғам құруға бағытталған күш-жігер арқылы неолиберализмді қолдау қаупі бар жеке саясатқа бет бұру. Феминизм экономиканы демократиялық бақылауға алу күресінде басқа теңдік принциптерін қолдайтын қозғалыстармен бірлесіп жұмыс істеуі керек, сонымен қатар әйелдерді азат етудің алдыңғы толқындарының болашақты көре білу мүмкіндігін дамытуға ұмтылуы тиіс. Фрейзердің теориялық схемаларды қолдануы кейде тығыз және түсініксіз болып сынға ұшырады – мысалы, неге қажеттіліктер туралы үш түрлі дискурс, тәуелділіктің төрт деңгейі немесе гендерлік әділеттің жеті принципі бар екені түсініксіз. "Маркс және философия" журналының авторы М. Э. Митчелл былай деп жазады: "Бұл [күрделілік], мүмкін, оның институционалдық қысым процестерін ең жақсы бейнелейтін терминдерді пайдалануға бейімділігінен туындаған. Осылай ойлау, бастапқыдан бастап, оның жұмысына күрделілік қосады, бұл кейде оның теориялық санаттарының жүйелілігі мен үйлесімділігіне зиян келтіреді".

Қауіпсіздік

Қатаң емес тәжірибелер: Заманауи әлеуметтік теориядағы билік, тіл және гендер – 1980 және 1989 жылдар аралығында жазылған мақалалар жинағы. Бұл кітап Фуконың билік және бастау теорияларын, француз деконструкциясының саясатын және Ричард Рортитің көзқарастарын, Габермастың гендерлік саясатын, сондай-ақ қазіргі заманғы социалистік феминистік сын теориясындағы өзінің орнын анықтайтын екі қорытынды мақалада қажеттіліктерді түсіндіру саясатын зерттейді. Дуглас Келлнер сияқты замандастары Фрейзердің еңбектерін "әлеуметтік үмітпен толы" деп бағалаған.