Кіріспе

Баскетболдағы шабуылдық ойын

Баскетболдағы аллеялық пасс – бұл шабуылдық ойын, онда бір ойыншы допты себетке жақын тұрған әріптесіне лақтырады, ол секіріп, допты ауада ұстап алып, жерге тиместен нығыздап (данк) немесе лақтырып (лей-ап) қояды. Аллеялық пасс командалық жұмыс, нақты пасс беру, уақытты дұрыс бағдарлау және ойынды аяқтау сияқты элементтерді біріктіреді.

Этимология

"Альли ооп" термині француз тіліндегі "Allez hop!" деген сөзден шыққан, бұл цирк акробатының секіруге дайын тұрғанда айқайлаған сөзі. "Алли Ооп" термині алғаш рет 1932 жылы АҚШ-та карикатурашы В. Т. Хамлин салған синдикаттық комикстің атауы ретінде танымал болды. Спортта "алли ооп" термині 1950 жылдары NFL-дің "Сан-Франциско 49ers" командасында пайда болды, онда А. Титтл ойыншысы Р. С. Оуэнсқа жоғары иісті пасты жіберіп, ол кішігірім қорғаушылардан биік секіріп тачдаунды қабылдады. "Ұстау", яғни Джо Монтанадан Двайт Кларктың тачдаунды қабылдауы, осылайша "49ers" командасы алғашқы Супер Боулға жолдама алды, бұл да "алли ооп" пасы болды. Кейін бұл термин баскетболда қолданылып, кеңінен танымал болды.

Тарих

1950 жылдары кейбір ойыншылар допты әуеде ұстап алып, бірден лақтыра бастады. К.С. Джонс пен Билл Расселл 1950-ші жылдардың ортасында Сан-Франциско университетінде бірнеше рет «аллеялық пасс» орындады. Билл Расселл, Канзас университетінің Уилт Чемберлен және Мичиган мемлекеттік университетінің «Жылдам» Джонни Грин жиі командаластарының қате лақтырылған доптарын ұстап алып, бірден қалқаға салушы еді. Бұл 1950-ші жылдардың соңында NCAA және NBA баскетбол ережелеріндегі шабуылдық қақпаны қатаңдатуға себеп болды. Үш жыл өткен соң, Айдахо штаты 1982 жылы «аллеялық пасс» ойынын өздерінің шағын құрамды командасының маңызды бөлігіне айналдырып, екі маңызды сауалнамада да 26–2 есебімен тұрақты маусымды сегізінші орында аяқтады және «Sweet Sixteen» кезеңіне өтті. Келесі жылы Солтүстік Каролина штаты 1983 жылы Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласындағы «The Pit» аренасында өткен чемпионатта, Хьюстон командасына қарсы өткен ойында барлық уақыттағы ең әйгілі «аллеялық пасс» арқасында ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Уақыт аяқталып, есеп теңелген кезде, қорғаушы Дерек Уиттенбург қақпаға жетпейтіндей лақтырды, бұл Лоренцо Чарльзға допты қабылдап, жеңіс үшін қалқаға салуға мүмкіндік берді. 1990 жылдары NBA жұлдыздары «аллеялық пасс» ойынын жылдам шабуылдың ең тиімді құралына айналдырды. Соңғы жылдары командалар көбінесе «аллеялық пасс» ойынын жоспарлы әрекет ретінде ойнатады. 2008 жылғы ұлттық чемпиондар Канзас Джейхокс командасы «аллеялық пасс» үшін бірнеше схемаларға ие болды, оның ішінде кіріс доптан жасалғандары да бар, және оларды барлық ойыншылар алмастыра ойнай алатын.

Танымал мәдениетте

2008 жылы шыққан "Semi Pro" фильмінде басты кейіпкер есінен айырылып, көк аспандағы бейнеде қайтыс болған анасымен сөйлескеннен кейін аллея-упты ойлап табады. Микки Маус бұл фразаны ерте мультфильмдерде жиі қолданады. Бұл фразаны Killjoy "Valorant" компьютерлік ойынында да айтады, осы кезде дабыл роботы немесе мұнара жау ойыншысына көмектескенде.