Амброндар – ежегіттер тайпасы, б.з.д. II ғасырында Рим Республикасына шабуыл жасаған. Тевтондармен бірге шайқаста жеңіске жетіп, кейіннен жеңілді. Тарих, этника.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі этникалық топ
Ancient ethnic group
Амброндар (Ἄμβρωνες) – римдік авторлар есімдерін атаған ежелгі тайпа. Кейбір деректер бойынша, олар Ютландиядан шыққан герман тайпасы болуы мүмкін; римдіктер олардың нақты тегін анық білмеген. Б.з.д. II ғасырының соңында, Цимбрлер мен Тевтондармен бірге Амброндар өздерінің туған жерлерінен көшіп, Рим Республикасына шабуыл жасады және б.з.д. 105 жылы Араузио шайқасында айқын жеңіске жетті. Тевтобод басқаруымен Амброндар мен Тевтондар б.з.д. 102 жылы Акваэ Секстиа шайқасында жеңіліске ұшырады.
The Ambrones (Ἄμβρωνες) were an ancient tribe mentioned by Roman authors. They are believed by some to have been a Germanic tribe from Jutland; the Romans were not clear about their exact origin. In the late 2nd century BC, along with the fellow Cimbri and Teutons, the Ambrones migrated from their original homes and invaded the Roman Republic, winning a spectacular victory at the Battle of Arausio in 105 BC. The Ambrones and the Teutons, led by Teutobod, were eventually defeated at the Battle of Aquae Sextiae in 102 BC.
Атауы
Амброндардың атауының шығу тегін түсіндіруде үлкен қиындық туындайды, себебі Ambr түбірі және оның түрлері Еуропа құрлығының көптеген аймақтарында кездеседі: Жоғарғы Висладағы Амброндар, *Ymbre (жағдайында Ymbrum), Widsith-те еске алынған тайпа, Амрум (ескіше Амбрум) және Имбрия (қазіргі Фемарн) аралдары, Аммер, Ампер және Эммер өзендерінің атаулары, Аммерланд аймағы, Эммерих қаласы, сондай-ақ Итальяндық Умбри (немесе Омбри) және грек жеке есімдері Амбри және Амбрики. Амброндарды Плутарх лигурлердің аты ретінде де атаған. Римдік дереккөздердегі германдық Amr-дың Ambr-ға бұзылу мүмкіндігі осы анықтаманы одан да беймазмұндайтса. Протокельт сөзі *ambi "айналасында" деген мағынаны білдіреді (Амбигатус, Амбиорикс, Амбиани, Амбисагрус).
The origin of the name Ambrones poses a great difficulty in explanation, since the root Ambr and its variants are found in many areas of the European continent: the Ombrones of the upper Vistula, the *Ymbre (dat. Ymbrum), a tribe mentioned in the Widsith, the islands of Amrum (older Ambrum) and Imbria (modern Fehmarn), the river names Ammer, Amper, and Emmer, the region of Ammerland, the town of Emmerich, as well as the Italic Umbri (or Ombrii) and the Greek personal names Ambri and Ambriki. Ambrones is also mentioned as a name of the Ligures by Plutarch. A possible corruption of Germanic Amr to Ambr by Roman sources makes the attribution even less secure. The Proto Celtic word *ambi means "around" (see Ambigatus, Ambiorix, Ambiani, Ambisagrus ).
Шығу тегі
Амброндар, әдетте, герман тайпасы ретінде жіктеледі. Амброндар, кельттер арасында сақталған бір ғұрыпты ұстанған, яғни шайқасқа кірер алдында тайпа атын айқайлаған. Тевтондықтар мен Амброндар Мариус лагеріне шабуыл жасады, бірақ олар кері қайтарылды. Олар лагерь маңынан өтіп, римдік әскерлеріне, егер құлдыққа түссе, әйелдерімен кездесетіні туралы хабар жеткізді. Мариус олардың соңынан жылдам еріп, Альп тауларының етегіндегі Аква Секстияда олармен қатарласты. Бұл оқиға б.з.д. 102 жылы болды. Шайқас кездейсоқ кездесуден басталды, бірақ римдіктер оны жеңіске айналдырды. Жақын жердегі өзеннен су алуға тырысқан римдік лагерьшілерге Амброндар шабуыл жасады, олар әлі де сол өзенді пайдаланып жүрген. Римдіктердің көмекші әскерлері болған лигуриялықтар оларды құтқаруға келді, бірақ өзен арғы бетіне қайтарып жіберді. Мариус осы мүмкіндікті пайдаланды. Римдіктер тез арада қатарға тұрып, Амброндар өзенді қайтадан кешіп өтуге тырысқанда оларды ұстап алды. Амброндар өздерінің басты күштерінен айырылды. Екі күннен кейін Мариус лагерьге жасалған шабуылды тойтарды және жау әскерін өзінің басты күштерінің алдында және Маркус Клавдий Марцелл басқаратын 3000 сарбаздың құпия шабуылының арасында қысып алды. Мариус бұл сарбазды шайқас алдындағы түні жасырын жіберген болатын, жаудың арт жағынан шабуылдау үшін. Бұл жаңа қауіп үлкен дүрбелең тудырды және әскер қысқа мерзім ішінде күйреп, қашқа құлатылды. Плутарх Мариус 100 000 тұтқын алғанын айтады, бірақ бұл асыра сілтеу болуы мүмкін. Тірі қалған тұтқындардың кейбіреулері үшінші құл соғысында көтеріліс жасаған гладиаторлардың арасында болды деген хабар бар. Цезарь цимбрилер мен тевтондықтардың қалдығы Бельгия Галлиясында Атуатуци деген жаңа тайпа құрғанын айтады, бірақ Амброндардың қалдығы туралы ештеңе айтпайды.
The Ambrones are generally classified as a Germanic tribe. The Ambrones followed a custom observed amongst Celts in the shouting the name of their tribe going into battle. The Teutons and Ambrones assaulted the camp of Marius and were repulsed. They decided to go on and streamed around the camp, giving the Roman soldiers messages for the wives they should encounter as domestics when enslaved. Marius followed swiftly and again encamped next to them at Aquae Sextiae at the foot of the Alps. The year was 102 BC. The battle began as a chance encounter but the Romans turned it into a victory. Roman camp followers attempting to draw water from a nearby river were attacked by the Ambrones, who were still using it. The Ligurians acting as Roman auxiliaries came to their rescue and were repulsed across the river. The opportunity was not lost on Marius. The Romans quickly formed ranks and caught the Ambrones trying to recross the river. The Ambrones lost the main part of their force. Two days later Marius repulsed an attack on the camp and caught the enemy force between his own main force in the front and an ambush of 3,000 men under the command of Marcus Claudius Marcellus who Marius had sent under the cover of darkness the night before the battle in order to strike the enemy rear. This new threat caused a panic and in short time the army collapsed into rout. Plutarch reported that Marius took 100,000 prisoners, though this is likely exaggerated. Some of the surviving captives are reported to have been among the rebelling gladiators in the Third Servile War. Although Caesar mentions that the remnants of the Cimbri and Teutons formed a new tribe in Belgic Gaul, the Atuatuci, he does not mention any remnants of the Ambrones.