Кіріспе
Парагвайдағы көтеріліс – Парагвайдағы отарлаушылардың 1721–1725 және 1730–1735 жылдары Перу вице-корольдігінің испан билігіне қарсы жасаған көтерілістері. Наразылықтың негізгі себебі парагвайлықтардың иезуиттерге деген күшті қарсылығы және иезуиттерді жақтаған кез келген губернаторға деген ұнатпауы болды. 1730 жылы көтерілістің жаңаруында экономикалық мәселелер де маңызды рөл атқарды. Көтерілісшілер ұйымы екінші кезеңінде екіге бөлінді, себебі ауылдағы кедейлер мен қалалық элита иезуиттерге қарсы ұқсас наразылықтарын білдірді, бірақ саяси көзқарастары үйлеспеді. Парагвайдың өзін-өзі басқару дәстүрі ерекше күшті болды; отарлаушылар испан королінің губернаторының барлық жарлықтарына сөзсіз бағыну дәстүрін білмейтін. Осы тәуелсіздік көтерілістің алға жылжуына көмектесті. Көтерілістің басталуы алғашқыда заңмен үйлесімді болды. 1721 жылы Жозе де Антекера-и-Кастро (1690–1731), Шаркастың Корольдік аудиенциясының судьясы, иезуиттерді жақтаған губернатор Диего де лос Рейес Балмаседаға қарсы айыптауларды тексеру үшін Асунсьонға жіберілді. Антекера айыптаулардың негізді екенін анықтады, Рейесті елден қуды, кейін түрмеге қамады және 1722 жылы аудиенцияның билігімен өзін губернатор деп жариялады. Антекера иезуиттерді түрлі қылмыстарда айыптады, олардың қамқорлығындағы үндістерді құлдыққа сатуды және Парагвай азаматтарына бөлуді талап етті, сондай-ақ иезуиттерді Асунсьондағы колледжінен қуды. Бұл әрекеттерге Асунсьон азаматтары қолдау көрсетті, ал бұрынғы губернаторлар орталық үкіметтің наразылығын тудырмастан орнынан алынып, ауыстырылған. Алайда, Лимада тұратын Перу вице-королі Диего Морсильо Антекераның әрекетін мақұлдамады және Рейесті губернатор лауазымына қайта орнатуға бұйрық берді. Отарлаушылардың қолдауымен Антекера аудиенцияның билігі вице-корольдік билігінен жоғары екенін айтып, бұйрыққа бағынбады. Антекера мен вице-корольдік арасындағы қақтығыс вице-король Морсильо Кастельфуэрте маркизімен Перу вице-королі лауазымына ауысқаннан кейін де жалғасты. Антекераның парагвайлық милициясы иезуиттік миссиялардың үнділері мен испан отаршылдарының одақтас күштеріне шабуыл жасап, жеңіске жетті. Бірақ бұл шайқас Антекераның губернаторлыққа деген талабының заңдылығына нұқсан келтірді, және Кастельфуэрте енді сатқындық деп қаралатын қозғалысқа қарсы екінші күш жіберді. Антекера 1725 жылы отставкаға кетіп, Шаркасқа қашып кетті, ал провинцияда тәртіп орнатылды. Антекера тұтқындалып, Лимада бес жылға қамалды, содан кейін өлім жазасына кесілді. Парагвай 5 жыл бойы уақытша губернатор Мартин де Баруаның басшылығымен тыныш өмір сүрді, ол отарлаушыларға жақын және иезуиттерге қарсы болды. Бірақ оның орнына Игнасио де Сороэта тағайындалғанда, Парагвай жаңа губернаторды қабылдамады. Фернандо де Момпокс-и-Зайас халық арасында "халық билігі" – "común" билігі губернатордың және тіпті корольдің билігінен жоғары екенін таратып жүрді. "Comuneros" Асунсьон қалалық кеңесіне жаңа сайлау өткізді, орынды жеңіп алды және өзін-өзі басқаруды қайтадан бастады. 1732 жылы жіберілген ауыстыратын губернатор Агустин де Руйлоба "comuneros" тарапынан өлтірілді. Алайда, "comunero" қозғалысы бірнеше рет бөлінді. Асунсьонның көрнекті тұлғалары, қалалық кеңес олардың басқаруында болған кезде отаршылдық билікке қарсы шығуға қуанған, енді кедей парагвайлықтардың кез келген көрнекті тұлғалардың егістіктерін және мүлкін тоналай бастағанда тәртіптің толық бұзылуынан қорқып қалды. Асунсьонның Испания империясының қалған бөлігімен сауда жасай алмауы экономикалық дағдарысқа әкелді. Соңында отаршылдар Асунсьонға шабуыл жасағанда, бөлінген "comuneros" тарап, қашып кетті, ал Асунсьон фракциясының көпшілігі өкiметтiк күштерге қосылып, кешірім сұрады.
The Revolt of the Comuneros (lang es) was a series of uprisings by settlers in Paraguay in the Viceroyalty of Peru against the Spanish authorities from 1721 to 1725 and 1730–1735. The underlying cause of the unrest was strong anti Jesuit feelings among the Paraguayans and dislike for any governor seen as favoring the Jesuits. In the resumption of the revolt in 1730, economic issues came to fore as well. The rebel organization split in its second phase, as the rural poor and the urban elite each formed their own factions with similar grievances against the Jesuits, but incompatible politics. Paraguay had an unusually strong tradition of self rule; the colonists did not have a tradition of strict obedience to everything the Spanish Crown's governor decreed. This independence helped push the revolt forward. The beginnings of the revolt were quasi legal at first. José de Antequera y Castro (1690–1731), a judge for the Real Audiencia of Charcas, was sent to Asunción in 1721 to examine charges of misconduct against pro Jesuit Governor Diego de los Reyes Balmaseda. Antequera concluded the charges were valid, forced Reyes into exile and later imprisoned him, and declared himself governor by the power of the Audencia in 1722. Antequera also accused the Jesuits of various crimes, demanded that the mission Indians under their care be enslaved and distributed to the citizens of Paraguay, and expelled the Jesuits from their college in Asunción. All these actions had the support of the citizens of Asunción, and governors had been deposed and replaced before without the central government complaining. However, Viceroy of Peru Diego Morcillo, residing in Lima, did not approve of Antequera's action and ordered Reyes' restoration as governor. With the backing of the settlers, Antequera refused, citing the authority of the Audencia as superior to that of the Viceroy. The feud between Antequera and the Viceroyalty continued after Viceroy Morcillo was replaced by the Marquis of Castelfuerte as Viceroy of Peru. Antequera's Paraguayan militia attacked and defeated an allied force of Jesuit mission Indians and Spanish colonial forces during the standoff. The battle tainted the legitimacy of Antequera's claim of governorship, however, and a second force was sent by Castelfuerte against a movement now seen as clearly treasonous. Antequera resigned in 1725 and fled to Charcas, while order was seemingly restored in the province. Antequera was arrested, imprisoned for five years at Lima, and executed. Paraguay was quiet for 5 years under interim governor Martín de Barúa, seen as friendly to the settlers and hostile to the Jesuits. When he was replaced by Ignacio de Soroeta, however, Paraguay refused its new governor. Fernando de Mompox y Zayas had spread ideas among the populace that the power of the people the común was superior to that of the governor and even the King. The comuneros held new elections to the town council of Asunción, won the seats, and resumed self rule. A replacement governor sent in 1732, Agustín de Ruyloba, was killed by the comuneros. However, the comunero movement split several times. The notables of Asunción, who had been happy to defy the colonial authorities when the town council was run by them, now feared the total breakdown of order, as the poorer Paraguayans started to loot the estates and property of any notable not thought to be sufficiently pro comunero. The inability of Asunción to trade with the rest of the Spanish Empire led to an economic crisis, as well. When colonial forces finally moved on Asunción, the divided comuneros scattered and fled, with most of the Asunción faction joining the government forces in a bid for clemency.
Өзін-өзі басқару дәстүрі
Парагвай Испания империясының ең еркін басқарылған бөліктерінің бірі болды, басшылығында тәуелсіздікке ұмтылыс күшті болды. Бұл 1537 жылғы тарихи оқиғаның салдарынан туындады. Рио-де-ла-Платадағы алғашқы қоныстар құрылғаннан кейін губернатор Педро де Мендоса қайтыс болды. Содан кейін патшалық жарлық (Cédula Real) шығарылды, онда егер Мендоса мұрагерін тағайындаса, ол губернатор ретінде бекітілетіні айтылды. Егер Мендоса мұрагер тағайындамаса немесе мұрагер қайтыс болса, оның орны «бейбіт түрде» сайлау арқылы іштелгені жөн. Сайлау Испанияның Америкадағы колонияларында сирек кездесетін құқық болды; тарихшы Адалберто Лопес оны «ерекше» деп атады, өйткені король Карл V Испанияның әртүрлі иеліктерінің автономиясын шектеуге көп күш жұмсаған қатаң орталықтандырушы болды, әсіресе Парагвай сол кезде құнды металдарға ие деп есептелгендіктен. Жарлық сайлауды бір реттік қажеттілік ретінде шектемегені де таң қалдырады. Парагвай азаматтары жарлықты губернатор сайлау үшін пайдаланды және оны жаңа губернаторларды ғана емес, сонымен қатар ұнамайтын тағайындалған губернаторларды қызметтен шеттету үшін де көп рет қолданды. 1537 жылғы жарлық бойынша, халыққа ұнамайтын губернаторларды қызметтен алу қаупі болды, бірақ мұндай қатаң шаралар қолданылмаса да, губернатордың билігі шектелді. Асунсьон қалалық кеңесі (кабильдо) күшті болды және губернаторлар кабильдомен кеңеспей және оның келісімін алмастан жарлықтар шығарса, оларды орындау немесе мойынсұну қиынға соқты. Испания Парагвайға әскер, шенеуніктер, қаржы немесе қару-жарақ түрінде аз көмек көрсетті, ал аймақтың құнды металдарға немесе басқа да ресурстарға бай емес екені анықталғаннан кейін иммиграция баяулады. Дегенмен, Оңтүстік Американың ішкі аймағы қауіпті болды, өйткені португалдық құл сатушылар мен жауырыңқы үнді тайпалары парагвайлықтарға қауіп төндірді. Парагвай қарулы жасақпен өзін-өзі қорғады. Бұл губернатордың ықпалын шектеді, өйткені жасақты жинаған кабильдо мүшелері болды. Иезуиттер көптеген үндістерді өз қамқорлығына алды, оларды христиандыққа айналдырып, испан өркениетінің элементтерімен таныстырды. Ең бастысы, иезуиттер өздерінің қамқорлығындағы үндістерді басқа ақ нәсілділерден қорғауға мүмкіндік алды. Миссияларындағы үндістер құлдыққа сатылмайды, олардың тауарларын алдамайды немесе әйелдерін қосымша әйелдер ретінде алмайды. Уақыт өте келе «империя ішінде империя» құрылды, иезуиттер діни білім беруден асып, көптеген жауапкершіліктерді өз мойнына алды. Индейлер үшін патшалық салық төлеу үшін иезуиттер экономиканы басқарып, базарда тауар сататын. Португалдық құл сатушылар мен жауырыңқы үндістерге қарсы қорғану үшін иезуиттер қару-жарақ жинап, соғыс өнерін үйренді. Миссиялық үндістерді атыс қаруымен қаруландыру өте даулы болды және парагвайлық отарлаушылар қарсы болды, бірақ португалдық шапқыншылықтың үнемі қатері испандық тәждің келісімін білдірді, иезуиттерді шекараны қорғаушылар ретінде қарады. Уақыт өте келе отарлаушылар мен иезуиттер арасындағы қарым-қатынас нашарлады. Испан отарлаушыларына қарағанда бастапқыда көп болған гуарани үндістерінің саны қатты азайды. Бұл еншілес жүйе (encomienda) тудырған зорлық-зомбылық пен артық жұмысқа байланысты болды, ол құлдыққа ұқсас құқықтық база еді, сонымен қатар испандықтардың ұрпақтары мен олардың гуарани әйелдері испандықтар деп жариялаған және осылайша енкоменда бойынша өздерінің құлдарына құқығы бар деп жариялаған испандық заңдарға байланысты болды. Иммиграция баяулаған сайын, провинция испандық-гуарани метиздерімен (аралас қанды) көптеп қоныстанды, олар таза қанды гуаранилердің қызметші ретінде қолдану мүмкіндігі азайғандықтан «кедей ақтардың» жаңа тобына айналды. Осы уақытта иезуиттердің миссияларында гуаранилер гүлденіп жатты, көптеген гуаранилер тәуелсіздікке немесе енкоменда жүйесіне түсу қаупіне қарамастан миссионерлік өмірді белсенді таңдады. Сонымен қатар, иезуит миссиялары Парагвайдың отарлаушыларына экономикалық бәсекелес болды, өйткені екеуінің де негізгі экспорты кофеинді сусын мате өндірісі үшін пайдаланылатын ерба мате болды. Миссиялық жерлерде өндірілген ербаның (yerba caaminí) әртүрлілігі азаматтық провинцияда (yerba de palos) жиналған ербадан жоғары сапалы деп есептелді, бұл парагвайлықтардың пайдасын одан әрі төмендетті. 1640-1650 жылдары иезуиттерді қолдаған губернатор Грегорио де Хинестроса, иезуиттерге қарсы епископ Бернардино де Карденаспен (францискан) арасында қақтығыстар болды. Карденас Корриентеске жер аударылды, бірақ Хинестросаның губернаторлық мерзімі аяқталғаннан кейін Асунсьонға оралды. Жаңа губернатор Диего де Эскобар-и-Осорио иезуиттер мен оралған Карденас қолдаған отарлаушылар арасындағы қақтығыста бейтарап болуға тырысты және бір уақытқа қан төгілуден сәтті сақтады, бірақ 1649 жылы Осорио қайтыс болды. Кабильдо 1537 жылғы жарлықты пайдаланып, Карденасты жаңа губернатор етіп сайлады және оның қолдауымен иезуиттерді Асунсьондағы коллегияларынан қуды. Билік оған наразы болды, иезуиттер үкіметтің рұқсатымен Карденасты қызметтен шеттету үшін миссиялық үндістерден әскер жинады. Карденас пен парагвайлық милиция қарсы тұруға шешім қабылдады, және 1649 жылдың 5 қазанында болған шайқаста иезуит әскері, шамамен 700 үндістен тұрады, толық жеңіске жетті. Парагвайлықтар шашырап кетті, Карденас және оның жақын қолдаушылары тұтқындалды, ал Асунсьон азаматтары миссиялық үндістердің қала көшелерін күзетіп, жаңа губернатордың үкімін орындауына ұшырады. Бұл жара ешқашан жазылған жоқ. 1721 жылға қарай иезуиттерге деген жек көру 1600 жылдардың басындағыдан да күшті болды. Рейес иезуиттердің ашық жақтаушысы болды. Оның әйелінің екі туысы иезуит орденінің мүшелері болды, ал оның ең маңызды кеңесшілерінің бірнешесі иезуиттер болды. Оның саясаты отарлаушылар тарапынан да иезуиттерге жақын деп есептелді. Рейес өзінің лауазымының билігін пайдаланып сауданы бақылап, өзін байытуға беделді болды. Аудиенция Антекераға Рейес кінәлі деп тапса ашуға болатын мөрленген құжатты тапсырды. Рейес 1721 жылдың 23 шілдесінде Асунсьонға келді. Аудиенция мен Антекера Рейес ұстап алған кеңес мүшелерін босатуды және тергеуге араласпауды бұйырды. Рейестің жасаған қылмыстары туралы куәгерлерді тыңдағаннан кейін Антекера Рейесті дереу тұтқындауға жеткілікті дәлел бар екенін түсінді. Антекера кабильдоға Аудиенция берген мөрленген құжатты ұсынды. Құжат Антекераға губернатор лауазымын берді, ол Рейестің қалған қолдаушыларының наразылығына қарамастан оны қабылдады. Жаңа патшалық губернатор провинцияға тағайындалғанша Антекераның Парагвай губернаторы болуы мүмкін еді. Алайда Рейестің достары Лимаға жетіп, вице-корольдік сотқа шағымданып, өз жағдайларын айтты. Ықпалды иезуиттердің қолдауымен олар Перу вице-королі Диего Морсильоға Рейес қызғаншақ парагвайлықтар мен амбициялы Антекераның құрбаны болғанын сендірді. Вице-король Морсильо Шаркас аудиенциясымен даулы хат алмастырды, олардың өкілеттіктерін асырып кеткенін және Рейеске қарсы іс бойынша бас сотқа оның орнын басуға берілген билік заңсыз екенін айтты. 1721 жылдан 1723 жылға дейін ол Рейесті губернатор лауазымына қайта орнатуды үш рет талап етті. Аудиенция бұл сот мәселесі екенін және вице-король өзінің шегінен асып кеткенін жауап берді. Антекера парагвайлық милицияны жинап, жауап ретінде, ал Завала өзінің лейтенант-губернаторы Балтазар Гарсия Росты иезуит миссиялық үндістерін, Буэнос-Айрестен өз әскерлерін және Вилла Рикадан күштерді жинауға жіберді. Завала бейбіт шешімге қол жеткізуге болатынын үміттене білді, бірақ Гарсия Рос парагвайлықтар тарапынан жақсы қабылданбады...
1725 - 1730 жж. уақытша бейбітшілік
Завала парагвайлық қоныс аударушылармен келісімді саясат ұстанды, жағдайды ушықтырмауға тырысты. Ескертулер жасалды, бірақ аз көлемде айыппұл салынды, тұтқындау, жер аудару немесе өлім жазасы қолданылмады. Кабильдо мүшелері өз қызметтерін сақтады. Ауру және әлсіреген бұрынғы губернатор Рейес бір жылдан астам уақыт бойы дерлік жалғыздық жағдайында ұсталғаннан кейін, тыныш босатылды, бірақ провинцияда қайтадан көрінбеуі, қиындықтарды болдырмау үшін жақсы болады деп ескертілді. Завала Асунсьонда екі айдан кейін кетіп, уақытша губернатор ретінде Мартин де Баруаны тағайындады. Баруа 1730 жылға дейін губернатор болып қызмет етті, себебі алғашқы екі ауыстырушы губернатор Асунсьонға келе алмады; біреуі әйелін ұрып-соққаннан кейін тұтқындалды, ал екіншісі Атлант мұхитында қайтыс болды. Баруа қоныс аударушыларға көңіл көрсетіп, иезуиттерге қарсы болды; ол иезуиттерге миссиялық үндістерге қатысты зәбір-зияраттарды тергеп-тексерумен қорқытып хаттар жіберді, сондай-ақ вице-корольге иезуиттік миссиялар туралы ұқсас алаңдаушылықтарын жазды. Ол вице-корольге парагвайлықтардың Корольдің адал қызметшілері екенін және егер иезуиттер өздерінің миссиялық үндістерін энкомендамен бөліссе, Парагвайды жау шабуылдарынан қорғау жүгі азайтылатынын жеткізді. Баруаның өкілеттігі кезіндегі басты дау – иезуиттердің Асунсьондағы колледжіне оралу мәселесі болды. Вице-король иезуиттерді қайта орнатуға бұйрық берген, бірақ Завала көтеріліс қайтадан тұтана қоюынан сескеніп, дереу орындамады, ал Баруа мен қоныс аударушылар иезуиттердің оралуына белсенді түрде қарсылық көрсетті. Баруа вице-корольдің бұйрықтарын орындауды хат алмасу кезінде кейінге шегерді; тек 1728 жылы иезуиттерді барлық салтанаттылықпен және оқиғаға лайық қадір-қасиетпен қайта орнатуды талап ететін өте қатаң бұйрықтар келген соң ғана Баруа мойынсұнды. Дегенмен, қарсылық жалғасты. 1730 жылы губернатор Баруа мен иезуиттер Мадридке жіберілген есептерде иезуиттердің жерлерінде заңсыздықтар жасады деп бір-бірін айыптады.
1730-1735 жылдар: Коммунеростар
1730 жылдың соңында Парагвайға үшінші губернатор, Игнасио де Сороэтаның келе жатқаны туралы хабар келді. Сороэтаның иезуиттер мен Рейеспен достығы бар деген қауесет тарады. Момпокс өзінің жақтастарын жинап, коммунерос шақырды және қала сыртында 300 адамнан тұратын күш құрды. Коммунерос делегациясы кабильдоға жаңа губернатордың кіруіне тыйым салуды талап етті. Баруа коммунерос тарауына бұйырды, олар бас тартқан соң, ренжігеннен лауазымынан кетті. Коммунерос кабильдоның жаңа сайлауын талап етті және олар жеңіске жетті. Тек бүлікшілердің бағытын қабылдаған мүшелер ғана қайта сайланды, ал қалған кабильдо мүшелері коммунероспен ауыстырылды. Сороэта келгенде, оған оның қажет емес екені хабарланды және Асунсьонда төрт күнге дерлік үй қамауында болуға рұқсат берілді. Ешнәрсе істей алмайтынына көз жеткізген Сороэта кетіп қалды, Баруа мен Асунсьон епископы Палос та кетіп кетті. Қала толығымен коммунерос бақылауында болды. Коммунерос кабильдоға жаңадан ықпал еткенімен, Момпокс одан да радикалды өзгерістерді қалады. Ол кабильдоны тікелей таратуға батыл болмады, орнына халық сайлаған мүшелерден тұратын Хунта Говернатива (Junta Gobernativa) атты параллель үкіметтік құрылым құрды. Бірақ бұл Момпокс мойынсұнатын болады деп ойлаған кабильдо мүшелері үшін сатқындыққа тым жақын қадам болды. Асунсьонның жаңа мэрі Хосе Луис Баррейро (Барейро) коммунерос бөлінісіп, топтасқан кезде Асунсьонда өзінің билік базасын құрды. Момпокс тобы ауылдық жерлерді бақылады, ал Баррейро тобы оны қауіп деп санады. Баррейро Момпокс жалғыз қалғанда тыныш түрде тұтқындады және оны иезуиттерге жіберді, содан кейін ол Буэнос-Айрестегі түрмеге түсті. Момпокс түрмеден қайта қашуға асықты, бірақ Парагвайға оралудың орнына Бразилияға қашты. Баррейроның жеңісі қысқа болды, Момпокс тобының коммунеролары бірнеше ай бойы шатастырылып, ақырында бірікті, ал Асунсьон ополчениесінің азаматтары оларға қарсы күресуге дайын болмады. Баррейро мен оның жақтастары иезуит миссияларына қашты, ал радикалды коммунерос Асунсьон мен ауылдық жерлерді қайтадан басқарды. Иезуиттер мен қоныс аударушылардың қарым-қатынасы қайтадан нашарлады. Иезуиттер үндістерден әскер жинады, бірақ Тебикуари өзенін қоныс аударушылардың жеріне кесіп өтпеді және оларға тек өзін-өзі қорғау үшін деп сендірді. Иезуит колледжі коммунерос көтерілісінің алғашқы кезеңдерінде назардан тыс қалғанмен, енді коммунерос оларды Асунсьондағы колледждерінен қайтадан қуды. Бұл әрекетке ашуланған Асунсьон епископы провинцияны тыйым салып, иезуиттердің шіркеуін тонаған бүлікшілерді қауымнан шығарды, бірақ Пайагуа тайпасымен күресу үшін отаршылдар тобы қажет болған кезде бұл шешім уақытша тоқтатылды. Ол Асунсьонға келді, кабильдо оны жаңа губернатор ретінде қабылдады және Хунта Говернативаның құрылуы опасыздық екенін, оны қайта жаңғыртуға тырысқандар көпшілік алдында өлім жазасына тартылатынын мәлімдеді. Руйлоба жағдайды бағалау үшін үш апта күтті, содан кейін вице-король бұйырған әділдікті орындауға кірісті. 1730 жылдан бергі кабильдоға барлық сайлаулар жарамсыз деп жарияланды, ал кабильдо мен ополчение басшылығы тазартылды. Руйлоба иезуиттердің Асунсьондағы колледжіне оралуына дайындық жұмыстарын бастады. Бұл Асунсьон азаматтары үшін тым сенімді және жылдам әрекет болды, губернатор ретінде Руйлобаның қолдауы құлдырады, ал коммунерос ауылдарда қайтадан жинала бастады, Руйлоба бұл туралы білмеді. Асунсьон фракциясы үшін көтерілістің мақсаты Руйлобаның өлімімен орындалды және үміттенетін губернатормен әдеттегідей өмір жалғасады. Алайда, кедей ауыл коммунеролары көтерілісін тоқтатқан жоқ. Соғыс кедейлер мен байлардың соғысына айналды, байлардың ранчоларына шабуыл жасалды, ерба-матэ партиялары тәркіленді, мал ұрланды. Ауылдық жерлердің басшыларын Асунсьонның беделді адамдары сауатсыз саяси тұлғалар деп санады, бір мәліметке сәйкес, "ауылдық варварлар", оларды бір рет босату мүмкін емес еді. Оларға қарсы сөйлеуге батылы жеткендер, әсіресе ауылдарда, өлтірілді. Сауда тоқтап қалды, өйткені екі тарап та саудаға рұқсат бермеді, Хунта өлім жазасымен қорқытып, рұқсатсыз ешкімге кетуге рұқсат бермеді, ал Завала провинцияны блокадаға алды. Экономикалық дағдарыс күшейгенде, Асунсьон кабильдосы Хунтамен толығымен араны үзіп, оларды ауылдық қарақшылар деп санап, олармен өзі күресуге дайын болды. Завала әскері Асунсьонды қайта басып алды. Бұрынғы Асунсьонды басып алудан айырмашылығы, бұл жолы Завала болашақ көтерілістерді одан да қатаң жазалау арқылы басуға тырысты. Корольдік әскерге кешігіп қолдау көрсеткен Асунсьон фракциясының басшыларының көпшілігі тұтқындалды, көптеген адамдар жер аударылды және өлім жазасына кесілді. Руйлобаның өлімінен бергі кабильдоның барлық әрекеттері мен Хунтаның барлық әрекеттері жойылды. Завала 1537 жылғы Корольдік жарлық 1680 жылғы "Үнділердің заңдарының жинағында" (Recopilación de Leyes de las Indias) еске алынбағанын мәлімдеді, сондықтан ол енді күшін жойды және губернаторды қайта сайлауға тырысу опасыздық болады. Бұл 1780 жылдардағы Жаңа Гранаданың Коммунерос көтерілісінен немесе Тупак Амару II көтерілісінен ешқандай ортақ нәрсесі болмады. Парагвай көтеріліс басып алынғаннан кейін кедей және наразы болып қалды. Кейінірек салықтардың жоғарылауы аймақтың экспорттық табысын одан әрі қысып, иезуит миссиялары парагвайлықтардың ақшалық дақылдарының бағасын төмендетіп, жек көрілетін бәсекелес болып қала берді. Антекера халық қаһарманы және шейіт болды. Жаңа кабильдо оның туралы әңгімелерді басуға тырысып, 1740 жылы қала мүрағатындағы барлық "қауіпті" құжаттарды жазбадан өшіруге бұйрық берді. 1747 жылы коммунеросқа достық қарым-қатынаста болғандар ұйымдастырған губернаторға жасалған төңкеріс жолында табылды, төңкерісшілер тұтқындалды, опасыздық үшін айыпталып, өлім жазасына кесілді. Иезуиттердің 18 ғасырдың ортасында Католик Еуропасының корольдік сарайларындағы бұрынғы қолдауы бірнеше себептерге байланысты әлсіреп кетті. Толық бағынуды талап ететін теократиялық иезуит миссиялары ақылшылардың арасында кеңінен тараған ағартушылық құндылықтарына қайшы келді. Иезуиттер де, олардың жауыздары да иезуиттердің бай және өркендегенін мойындады: олардың жауыздарының пікірінше, ең жақсы жерді заңсыз ұрлық және жемқорлық арқылы, ал иезуиттердің пікірінше, олардың қабілеттері, интеллектуалдық қабілеттері және қажырлы еңбегі арқасында. Иезуиттердің ықпалы, ақшасы және білімге дерлік монополия оларға қарсы наразылық тудырды. Иезуиттер 1750 жылы Мадрид шартына қарсы шыққаннан кейін португал үкіметінің қолдауын 1750 жылы жоғалтты, бұл Гуарани соғысына әкелді, және 1758 жылы Португал империясынан толығымен қуылды. Иезуиттер Испанияның Карл III-нің қолдауын 1766 жылы Мадридтегі азық-түлік көтерілісінен кейін жоғалтты. Карл III уақытша Мадридтен қашып кетті, ал оның министрлері оған көтерілістің артында иезуиттердің құрылған қастандық тұрғанын сендірді.