Соңғы Күндер Жекпе-жектері: Демократияға Наразылық және Қоғамдық Кеңістіктер
Latter-Day Pamphlets
Томас Карлейлдің 1850 ж. жарияланған «Соңғы күн үнқағаздары» атты еңбектері саяси, әлеуметтік және діни кемшіліктерді сынап, 1848 жылғы революциялар мен Ұлы ашаршылыққа реакциясын білдіреді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Latter Day Pamphlets – шотландтық эссеші, тарихшы және философ Томас Карлайлдың 1850 жылы жариялаған «көрші кітапшалар» сериясы. Ол бұл кезеңдегі саяси, әлеуметтік және діни кемтарлықтар мен теңсіздіктер деп есептеген жағдайларды қызу айыптады.
Latter Day Pamphlets was a series of "pamphlets" published by Scottish essayist, historian and philosopher Thomas Carlyle in 1850, in vehement denunciation of what he believed to be the political, social, and religious imbecilities and injustices of the period.
Құрамы
Карлайлға 1848 жылғы төңкерістер мен Ұлы ашаршылық жылдары 1846 және 1849 жылдары Ирландияға жасаған саяхаттары терең әсер етті. Осы оқиғаларға жауап беруге тырысқаннан кейін, ол 1850 жылдың қаңтарында әпкесіне: «Ақыры, өзімді бірнеше кітапша түрінде жеткізуге шешім қабылдадым; оларға "Соңғы күн кітапшалары" деген ат бердім, себебі әлем маған қираған, басылған және жақында өліп бара жатқандай көрінеді» деп жазды. Бұл атау Әйүп кітабынан алынған: «Менің құтқарушым тірі екенін білемін, және ол соңғы күні жер бетінде тұрады». Карлайл бұл туынды прозалық эпос ретінде жоспарлады; оның бастапқы он екі кітапша жариялау ниеті – "Энеида" және "Жоғалған жұмақ" сияқты эпостармен байланысты кітаптар санымен сәйкес келуі мүмкін, бірақ Карлайлдың сөз өнері эпостық стильді қайталайды.
Carlyle was deeply impacted by the Revolutions of 1848 and his journeys to Ireland in 1846 and 1849 during the Great Famine. After struggling to formulate his response to these events, he wrote to his sister in January 1850 that he had "decided at last to give vent to myself in a Series of Pamphlets; 'Latter Day Pamphlets' is the name I have given them, as significant of the ruinous overwhelmed and almost dying condition in which the world paints itself to me." The title is derived from the Book of Job: "For I know that my redeemer liveth, and that he shall stand at the latter day upon the earth". Carlyle conceived of the work as a sort of prose epic; though his original plan to produce twelve pamphlets – the number of books associated with such epics as the Aeneid and Paradise Lost – may have been coincidental, Carlyle's rhetoric echoes the epic form.
Шолу
"Соңғы күндердің жазбалары" – бұл демократияны, "сол заманның зор, қорқынышты, жақын және күмәндіссіз шындығын" сынап, Карлайлдың өзгермейтін тәртіп және мәңгілік заңдар туралы екі негізгі қағидасына негізделген. Карлайл өзінің заманауи эпосының тақырыбын дәстүрлі эпостық сұрақ арқылы жариялады: "Демократия дегеніміз не? Осы тағдырдың зор, сөзсіз өнімі, біздің Еуропамыздың соңғы күндеріндегі үлесі не?" Міне, бізге қойылған сұрақ. Осы әмбебап қара демократия қайдан келді, қайда бет бұрады, оның мәні неде? Оның мәні болуы керек, болмаса ол мұнда болмас еді. Егер біз оның дұрыс мағынасын таба алсақ, біз даналықпен мойынсұнып немесе даналықпен қарсы тұрып, бақылап, оның арасында өмір сүруге үміттенуіміз мүмкін; егер біз дұрыс мағынаны таба алмасақ, егер онда тек бұрыс немесе мүлдем мағына таппасақ, онда өмір сүру мүмкін емес! Карлайл бұл жазбаларды "Карлайлдің "Заманға арналған трактаттары" деп атады", бұл Джон Генри Ньюман мен Оксфорд қозғалысының еңбектеріне сілтеме жасайды. Бұл салыстыру орынды, өйткені Карлайлдың poleмикалық стилі және өмірдің беделді орталығын іздеуі осы қозғалыспен көптеген ортақ белгілерге ие. Жиынтықтағы ең танымал жазба – "Хадсонның мүсіні", бұл "теміржол королі" деп аталған, банкрот болған қаржыгер Джордж Хадсонға ескерткіш орнату жоспарларына жасалған шабуыл. Бұл жазба кітаптың басты тақырыбын – популистік саясаттың және ашкөздікпен жетекшілікке ие мәдениеттің зиянды әсерін көрсетеді. Карлайл сондай-ақ тым либералды деп есептеген түрме жүйесіне және демократиялық парламенттік үкіметке де шабуыл жасады. "Бобус" атты ойдан туған кейіпкер, алғаш рет "Өткен мен қазіргі" еңбегінде таныстырылған, жемқор шұжық шебері саясаткерге айналған, қазіргі коммерциялық мәдениеттің қоғамның моральдық құндылықтарын қалай құрылытатынын бейнелеу үшін қолданылады.
Latter Day Pamphlets is, at its core, a rebuke of democracy, "the grand, alarming, imminent, and indisputable Reality" of the time, rooted in Carlyle's two basic principles of immutable order and eternal laws. Carlyle announced the theme of his modern epic using the traditional epic question:What is Democracy; this huge inevitable Product of the Destinies, which is everywhere the portion of our Europe in these latter days? There lies the question for us. Whence comes it, this universal big black Democracy; whither tends it; what is the meaning of it? A meaning it must have, or it would not be here. If we can find the right meaning of it, we may, wisely submitting or wisely resisting and controlling, still hope to live in the midst of it; if we cannot find the right meaning, if we find only the wrong or no meaning in it, to live will not be possible! Carlyle called the Pamphlets "Carlylese 'Tracts for the Times,'" referring to the writings of John Henry Newman and the Oxford Movement. The comparison is apt, as Carlyle's polemical style and his search for an authoritative center of life share many similarities with the movement. The best known of the pamphlets in the collection is Hudson's Statue, an attack on plans to erect a monument to the bankrupted financier George Hudson, known as the "railway king". The pamphlet expresses a central theme of the book — the corrosive effects of populist politics and of a culture driven by greed. Carlyle also attacked the prison system, which he believed to be too liberal, and democratic parliamentary government. The imaginary figure of "Bobus", a corrupt sausage maker turned politician first introduced in Past and Present, is used to epitomise the ways in which modern commercial culture saps the morality of society.
Мазмұны
Дэвид Массонның сөзінше, бұрын-соңды "мұндай ашу, жеккөрушілік және жеке қастық тудырған жарияланым болған емес". Карлайлдың өмірбаяуын жазған Дэвид Алек Уилсон "Юниус хаттарынан бері Англияда саяси салада осы деңгейде сенсация тудырған ештеңе жарық көрмеген" деді. Фридрих Энгельс 1850 жылғы сәуір айында алғашқы екі кітапшаны қарап шықты. Ол Карлайлдың мұрагерлік аристократияға қарсы айтқан сын-пікірлерін қолдады, бірақ Карлайлдың көзқарастарын "қазіргі таптық үстемдіктің жұқа жамылғысы" және мемлекеттік басқаруды әділетсіз ақтау деп қатаң сынады. Карл Маркс кейіннен Карлайлдың "үлгілі түрмелері" мен "дарынды аристократиясына" қарсы 1853 жылғы қыркүйек және қазан айларында жарық көрген New York Daily Tribune газетіндегі екі мақаласында шабуыл жасады. Энтони Троллоп өз кезегінде "Памфлеттерде" "ақылдың тұқымдары ең нашар қоқысқа көміліп кеткенін" айтты. "Оның бір ғана идеясы бар – ол сөзбен де, іспен де жалғанды жек көреді; және ол осы ойды сегіз кітапшаның бәрінде қайталап тұрады". Бір ғасырдан кейін Нортроп Фрай осы туындыны "ашулы проза" және "сөздік эктоплазма" деп сипаттады. Ральф Уолдо Эмерсон 1850 жылғы тамызда Карлайлға жазған хатында осы еңбегіне ризашылығын білдірді: "Заманның жарқын суреті, болашақ ұрпақтар сізге алғыс айтар, бірақ айналып өтетін, қашып бара жатқан қазіргі заман көмекке келуден бас тартады". Чарльз Диккенс Карлайлдың "Үлгілі түрмелерде" айтқан пікірімен келісіп, қылмыскерлерге кедейлерге қарағанда жақсы қаралатынын айтты. Диккенс Карлайлтың "Үй жануарлары" (Pet Prisoners) атты мақаласында, Диккенстің өзі бас редакторлық еткен Household Words журналында бұл ойды қайталады. Джон Раскин 1862 жылы "Памфлеттерді", әсіресе "Иезуиттік" кітапшасын қайта оқығаннан кейін былай деп жазды: "Карлайл мырзадан маған тағы не жазуымды күтетінін түсінбеймін, егер адамдар бұған мән бермесе, тағы не айтуға болады?" Карлайлдың "сайлау механизмі арқылы қоғамды реформалауға" жасалған әрекетке қарсы аргументтері Раскинге, Джон Стюарт Миллге және Чарльз Кингслиге әсер етті, олар да "жалған арифмократияның" ақымақтығын айыптады. Профессор Г.Дж.С. Гриерсон "Памфлеттерді" Карлайлдың туындыларының "орталық туындысы" деп есептеді.
The pamphlets David Masson said that never before "was there a publication so provocative of rage, hatred and personal malevolence." Carlyle's biographer David Alec Wilson wrote that since the "letters of Junius, nothing so sensational in politics had been printed in England". Friedrich Engels reviewed the first two pamphlets in April 1850. He approved of Carlyle's criticisms against hereditary aristocracy while harshly criticising Carlyle's views as "a thinly disguised acceptance of existing class rule" and an unjust exoneration of statism. Karl Marx would later attack Carlyle's "model prisons" and "aristocracy of talent" in two articles for the New York Daily Tribune, appearing in September and October 1853 respectively. Anthony Trollope for his part considered that in the Pamphlets "the grain of sense is so smothered in a sack of the sheerest trash. . He has one idea – a hatred of spoken and acted falsehood; and on this, he harps through the whole eight pamphlets". A century later, Northrop Frye would similarly speak of the work as "tantrum prose" and "rhetorical ectoplasm". Ralph Waldo Emerson expressed his appreciation of the work in an August 1850 letter to Carlyle. "The vivid daguerrotype of the times, the next ages will thank you for; but the circling baulking Present refuses to be helped." Charles Dickens agreed with Carlyle's feeling, as expressed in Model Prisons, that criminals were being treated better than paupers. Dickens echoed Carlyle in an article entitled 'Pet Prisoners' which appeared in Household Words, a magazine edited by Dickens. John Ruskin wrote in 1862, upon re reading the Pamphlets, especially Jesuitism, that "I can't think what Mr. Carlyle wants me to write anything more for—if people don't attend to that, what more is to be said?" Carlyle's arguments against the attempt to "reform society through the exclusive mechanism of the ballot box" impacted Ruskin, John Stuart Mill, and Charles Kingsley, who equally denounced the folly of the "mere brute 'arithmocracy.'" Professor H. J. C. Grierson regarded the Pamphlets as "central work" in Carlyle's œuvre.
Басқа еңбектердегі сілтемелер
"Қазіргі уақыт" кітабында Карлайл американдық демократияны сынға алды: "Олар не істеді?" . "Олар өздерінің халқын әр жиырма жыл сайын екі есеге көбейтіп отыр. Олар, тарихқа енгеннен бері бұрын-соңды болмаған жылдамдықпен, әлемдегі ең жалықтыратын он сегіз миллион адамды дүниеге әкелді: осы уақытқа дейін, олардың тарихтағы жетістігі осы ғана! "—Сондықтан, оларды қазірге уақытша қалдырамыз; олардың мысалынан Атлантиканың бұл жағындағы демократияның табысын болжау мүмкін емес. Бұл сөздерге abolitionist Elizur Wright өзінің "Соңғы күн кітапшаларындағы тесіктер" атты памфлеті арқылы, "Он сегіз миллион жалықтырғыш" бірі ретінде жауап берді; ол Карлайлды білімсіз және реакциялық деп сынады, соңында: ". . біз кең ұсынысты қуана қабылдаймыз, сондықтан Шейн-роуға баратын сапарларымызды қысқартып, сирек жасаймыз" деді. Сэмюэл Грей Уорд кейін осыған орай сапардан бас тартты. Карлайл 1850 жылдың қараша айында Эмерсонға: "Елизур маған памфлетін жібергенімен, мен оның бір сөзін де оқымадым және оқымаймын" деп жазды. Форд Мадокс Браун кітаптан шабыттанған "Жұмыс" картинасында Карлайлды Лондонның шеткі ауданында адал жұмысшылардың заманауи дренаж жүйесін салу арқылы әлеуметтік инфрақұрылымды жақсартуын бақылап отырғанын бейнеледі, ал адал емес Бобустың агенттері оның саяси науқанын плакаттар мен жарнамалық стендтер арқылы насияттап, аймақты бүлдіреді. Джордж Фитцхуг "Барлығы каннибалдар!" немесе "Мыры жоқ құлдар" (1857) кітабының атауын "Қазіргі уақыт" кітабынан алды, сондай-ақ одан көптеген үзінділер келтірді. Рихард Вагнер "Х. В. Стейнге хат" (1883) хатында: "Карлайл барлық колониялардың ана мекеніне қатысты табиғи байланысын нақты дәлелдеді" деп жазды, "Жаңа Даунинг-стрит" туралы айта отырып. Герберт Агар "Еркіндер елі" (1935) кітабының кіріспесінде "Қазіргі уақыт" кітабынан үзінді келтірді. Ол Карлайлдың бейнесін қолданып, ірі өнеркәсіпті, ірі қалаларды және ірі үкіметті "Аса зор Мегатериондар" деп сипаттады.
In The Present Time, Carlyle criticized American democracy:"What have they done?" . "They have doubled their population every twenty years. They have begotten, with a rapidity beyond recorded example, Eighteen Millions of the greatest bores ever seen in this world before:—that, hitherto, is their feat in History! "—And so we leave them, for the present; and cannot predict the success of Democracy, on this side of the Atlantic, from their example. This line provoked a reply from abolitionist Elizur Wright in the form of his own pamphlet, Perforations in the "Latter Day Pamphlets" by One of the "Eighteen Millions of Bores"; it attacked Carlyle as ignorant and reactionary, concluding: ". . we will take in good part the broad hint to make our calls shorter and less frequent at Cheyne Row." Samuel Gray Ward later avoided a visit accordingly. Carlyle wrote to Emerson in November 1850, "tho' Elizur sent me his Pamphlet, it is a fact that I have not read a word of it, nor shall ever read." In his painting Work, inspired by the book, Ford Madox Brown depicted Carlyle watching honest workers improving the social infrastructure by laying modern drains in a suburb of London, while agents of the dishonest Bobus disfigure the area by marketing his political campaign with posters and sandwich boards. George Fitzhugh derived the title of Cannibals All! or, Slaves without Masters (1857) from The Present Time, also quoting from it extensively. Richard Wagner wrote in "Letter to H. v. Stein" (1883), "Carlyle has plainly proved to us the natural relation of all Colonies to their mother land", referring to The New Downing Street. Herbert Agar quoted from The Present Time in the introduction to The Land of the Free (1935). He used an image of Carlyle's to characterize big industry, big cities and big government as "Enormous Megatherions".