Кіріспе

Latter Day Pamphlets – шотландтық эссеші, тарихшы және философ Томас Карлайлдың 1850 жылы жариялаған «көрші кітапшалар» сериясы. Ол бұл кезеңдегі саяси, әлеуметтік және діни кемтарлықтар мен теңсіздіктер деп есептеген жағдайларды қызу айыптады.

Құрамы

Карлайлға 1848 жылғы төңкерістер мен Ұлы ашаршылық жылдары 1846 және 1849 жылдары Ирландияға жасаған саяхаттары терең әсер етті. Осы оқиғаларға жауап беруге тырысқаннан кейін, ол 1850 жылдың қаңтарында әпкесіне: «Ақыры, өзімді бірнеше кітапша түрінде жеткізуге шешім қабылдадым; оларға "Соңғы күн кітапшалары" деген ат бердім, себебі әлем маған қираған, басылған және жақында өліп бара жатқандай көрінеді» деп жазды. Бұл атау Әйүп кітабынан алынған: «Менің құтқарушым тірі екенін білемін, және ол соңғы күні жер бетінде тұрады». Карлайл бұл туынды прозалық эпос ретінде жоспарлады; оның бастапқы он екі кітапша жариялау ниеті – "Энеида" және "Жоғалған жұмақ" сияқты эпостармен байланысты кітаптар санымен сәйкес келуі мүмкін, бірақ Карлайлдың сөз өнері эпостық стильді қайталайды.

Шолу

"Соңғы күндердің жазбалары" – бұл демократияны, "сол заманның зор, қорқынышты, жақын және күмәндіссіз шындығын" сынап, Карлайлдың өзгермейтін тәртіп және мәңгілік заңдар туралы екі негізгі қағидасына негізделген. Карлайл өзінің заманауи эпосының тақырыбын дәстүрлі эпостық сұрақ арқылы жариялады: "Демократия дегеніміз не? Осы тағдырдың зор, сөзсіз өнімі, біздің Еуропамыздың соңғы күндеріндегі үлесі не?" Міне, бізге қойылған сұрақ. Осы әмбебап қара демократия қайдан келді, қайда бет бұрады, оның мәні неде? Оның мәні болуы керек, болмаса ол мұнда болмас еді. Егер біз оның дұрыс мағынасын таба алсақ, біз даналықпен мойынсұнып немесе даналықпен қарсы тұрып, бақылап, оның арасында өмір сүруге үміттенуіміз мүмкін; егер біз дұрыс мағынаны таба алмасақ, егер онда тек бұрыс немесе мүлдем мағына таппасақ, онда өмір сүру мүмкін емес! Карлайл бұл жазбаларды "Карлайлдің "Заманға арналған трактаттары" деп атады", бұл Джон Генри Ньюман мен Оксфорд қозғалысының еңбектеріне сілтеме жасайды. Бұл салыстыру орынды, өйткені Карлайлдың poleмикалық стилі және өмірдің беделді орталығын іздеуі осы қозғалыспен көптеген ортақ белгілерге ие. Жиынтықтағы ең танымал жазба – "Хадсонның мүсіні", бұл "теміржол королі" деп аталған, банкрот болған қаржыгер Джордж Хадсонға ескерткіш орнату жоспарларына жасалған шабуыл. Бұл жазба кітаптың басты тақырыбын – популистік саясаттың және ашкөздікпен жетекшілікке ие мәдениеттің зиянды әсерін көрсетеді. Карлайл сондай-ақ тым либералды деп есептеген түрме жүйесіне және демократиялық парламенттік үкіметке де шабуыл жасады. "Бобус" атты ойдан туған кейіпкер, алғаш рет "Өткен мен қазіргі" еңбегінде таныстырылған, жемқор шұжық шебері саясаткерге айналған, қазіргі коммерциялық мәдениеттің қоғамның моральдық құндылықтарын қалай құрылытатынын бейнелеу үшін қолданылады.

Мазмұны

Дэвид Массонның сөзінше, бұрын-соңды "мұндай ашу, жеккөрушілік және жеке қастық тудырған жарияланым болған емес". Карлайлдың өмірбаяуын жазған Дэвид Алек Уилсон "Юниус хаттарынан бері Англияда саяси салада осы деңгейде сенсация тудырған ештеңе жарық көрмеген" деді. Фридрих Энгельс 1850 жылғы сәуір айында алғашқы екі кітапшаны қарап шықты. Ол Карлайлдың мұрагерлік аристократияға қарсы айтқан сын-пікірлерін қолдады, бірақ Карлайлдың көзқарастарын "қазіргі таптық үстемдіктің жұқа жамылғысы" және мемлекеттік басқаруды әділетсіз ақтау деп қатаң сынады. Карл Маркс кейіннен Карлайлдың "үлгілі түрмелері" мен "дарынды аристократиясына" қарсы 1853 жылғы қыркүйек және қазан айларында жарық көрген New York Daily Tribune газетіндегі екі мақаласында шабуыл жасады. Энтони Троллоп өз кезегінде "Памфлеттерде" "ақылдың тұқымдары ең нашар қоқысқа көміліп кеткенін" айтты. "Оның бір ғана идеясы бар – ол сөзбен де, іспен де жалғанды жек көреді; және ол осы ойды сегіз кітапшаның бәрінде қайталап тұрады". Бір ғасырдан кейін Нортроп Фрай осы туындыны "ашулы проза" және "сөздік эктоплазма" деп сипаттады. Ральф Уолдо Эмерсон 1850 жылғы тамызда Карлайлға жазған хатында осы еңбегіне ризашылығын білдірді: "Заманның жарқын суреті, болашақ ұрпақтар сізге алғыс айтар, бірақ айналып өтетін, қашып бара жатқан қазіргі заман көмекке келуден бас тартады". Чарльз Диккенс Карлайлдың "Үлгілі түрмелерде" айтқан пікірімен келісіп, қылмыскерлерге кедейлерге қарағанда жақсы қаралатынын айтты. Диккенс Карлайлтың "Үй жануарлары" (Pet Prisoners) атты мақаласында, Диккенстің өзі бас редакторлық еткен Household Words журналында бұл ойды қайталады. Джон Раскин 1862 жылы "Памфлеттерді", әсіресе "Иезуиттік" кітапшасын қайта оқығаннан кейін былай деп жазды: "Карлайл мырзадан маған тағы не жазуымды күтетінін түсінбеймін, егер адамдар бұған мән бермесе, тағы не айтуға болады?" Карлайлдың "сайлау механизмі арқылы қоғамды реформалауға" жасалған әрекетке қарсы аргументтері Раскинге, Джон Стюарт Миллге және Чарльз Кингслиге әсер етті, олар да "жалған арифмократияның" ақымақтығын айыптады. Профессор Г.Дж.С. Гриерсон "Памфлеттерді" Карлайлдың туындыларының "орталық туындысы" деп есептеді.

Басқа еңбектердегі сілтемелер

"Қазіргі уақыт" кітабында Карлайл американдық демократияны сынға алды: "Олар не істеді?" . "Олар өздерінің халқын әр жиырма жыл сайын екі есеге көбейтіп отыр. Олар, тарихқа енгеннен бері бұрын-соңды болмаған жылдамдықпен, әлемдегі ең жалықтыратын он сегіз миллион адамды дүниеге әкелді: осы уақытқа дейін, олардың тарихтағы жетістігі осы ғана! "—Сондықтан, оларды қазірге уақытша қалдырамыз; олардың мысалынан Атлантиканың бұл жағындағы демократияның табысын болжау мүмкін емес. Бұл сөздерге abolitionist Elizur Wright өзінің "Соңғы күн кітапшаларындағы тесіктер" атты памфлеті арқылы, "Он сегіз миллион жалықтырғыш" бірі ретінде жауап берді; ол Карлайлды білімсіз және реакциялық деп сынады, соңында: ". . біз кең ұсынысты қуана қабылдаймыз, сондықтан Шейн-роуға баратын сапарларымызды қысқартып, сирек жасаймыз" деді. Сэмюэл Грей Уорд кейін осыған орай сапардан бас тартты. Карлайл 1850 жылдың қараша айында Эмерсонға: "Елизур маған памфлетін жібергенімен, мен оның бір сөзін де оқымадым және оқымаймын" деп жазды. Форд Мадокс Браун кітаптан шабыттанған "Жұмыс" картинасында Карлайлды Лондонның шеткі ауданында адал жұмысшылардың заманауи дренаж жүйесін салу арқылы әлеуметтік инфрақұрылымды жақсартуын бақылап отырғанын бейнеледі, ал адал емес Бобустың агенттері оның саяси науқанын плакаттар мен жарнамалық стендтер арқылы насияттап, аймақты бүлдіреді. Джордж Фитцхуг "Барлығы каннибалдар!" немесе "Мыры жоқ құлдар" (1857) кітабының атауын "Қазіргі уақыт" кітабынан алды, сондай-ақ одан көптеген үзінділер келтірді. Рихард Вагнер "Х. В. Стейнге хат" (1883) хатында: "Карлайл барлық колониялардың ана мекеніне қатысты табиғи байланысын нақты дәлелдеді" деп жазды, "Жаңа Даунинг-стрит" туралы айта отырып. Герберт Агар "Еркіндер елі" (1935) кітабының кіріспесінде "Қазіргі уақыт" кітабынан үзінді келтірді. Ол Карлайлдың бейнесін қолданып, ірі өнеркәсіпті, ірі қалаларды және ірі үкіметті "Аса зор Мегатериондар" деп сипаттады.