Герман Молл: британдық картограф, гравер және баспагер (1678-1732). Лондонға қоныс аударған, карта жасаумен айналысқан. География саласындағы маңызды тұлға.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық картограф және баспагер (1732 жылы қайтыс болған)
British cartographer and publisher (d. 1732)
Герман Молл (17 ғасырдың ортасы – 22 қыркүйек 1732 жылы) – британдық картограф, гравер және баспагер.
Herman Moll (mid 17th century – 22 September 1732) was a British cartographer, engraver, and publisher.
Туған жері және ерте өмір
Моллдың нақты туған жері мен күні белгісіз болғанымен, ол шамамен 17 ғасырдың ортасында Германияда немесе Біріккен провинцияларда туған болуы мүмкін. Молл туралы ең ерте кездесетін жазбаны табиғат зерттеушісі Роберт Хук 1678 жылы жасаған. Ол Моллдың Лондонда гравер болып жұмыс істегенін тіркеген. Кейін Молл карта гравюралауға маманданған, содан кейін басқа картографтардың еңбектерін зерттеп, карталар мен глобустар жасауға кіріскен.
While Moll's exact place and date of birth are unknown, he was probably born in the mid 17th century in Germany or the United Provinces. The earliest extant mention of Moll was made by the natural philosopher Robert Hooke, who recorded in 1678 that Moll was working in London as an engraver. Moll later specialized in engraving maps, and went on to produce maps and globes from his studies of the work of other cartographers.
Лондондағы алғашқы жылдары
Молл алғашқы карталарын Лондонның әртүрлі жерлеріндегі тік тұрғызылған сату орындарынан сатқан болуы мүмкін. 1688 жылдан бастап ол Лондонның Блэкфриарс ауданындағы Уэнли сотында жеке дүкенін ашты. 1691 мен 1710 жылдар аралығында оның бизнесі Спринг-Гарденс пен Чаринг-Кросс бұрышында орналасқан, ал соңында ол Темза өзені бойындағы Страндқа көшті және өмірінің соңына дейін сол жерде қалды. 1690 жылдары Молл негізінен Кристофер Браун, Роберт Морден және Лиа үшін гравёр ретінде жұмыс істеді, сонымен қатар олардың бизнесіне де қатысты. Он сегізінші ғасырдың басында Молл карталарды құрастыру және гравюралау жұмыстарын тек өз атынан бастады.
Moll probably sold his first maps from a stall in various places in London. From 1688 he had his own shop in Wanley's Court in London's Blackfriars. Between 1691 and 1710 his business was located at the corner of Spring Gardens and Charing Cross, and he finally moved along the River Thames to the Strand where he remained until his death. In the 1690s, Moll worked mainly as an engraver for Christopher Browne, Robert Morden and Lea, in whose business he was also involved. In the first years of the eighteenth century, Moll began to compile and engrave maps solely under his own name.
Тәуелсіз жариялаушы ретінде жұмыс істеу
1701 жылы географиялық анықтамалық кітап «Жоғаграфия жүйесі» жарық көрді, онда Молл салған көптеген карталар ұсынылған. Одан кейін бірнеше басылымдар шықты, және Моллдың есімі осы кітаппен тығыз байланысты болғандықтан, оны көбінесе «Моллдың географиясы» деп атады. Келесі жылдары ол бірнеше томдық еңбектер шығарды, соның ішінде Ұлыбританияның елу алты жаңа және дәл карталары, сондай-ақ Британ аралдарының карталары кітабы. 1707 жылы ол «Atlas Geographus» атласын шығара бастады, ол 1707 жылдан 1717 жылға дейін ай сайын жарық көрді және ақырында бес томдық жинаққа айналды. Бұл атлас әлемнің түсті карталар мен суреттерде толық географиялық бейнесін ұсынды. Оның бұрынғы еңбектері сияқты, «Atlas Geographus» та ынтамен көшіріліп, үлгі алынды. 1710 жылы ол шеберлікпен жасалған қалта глобустарын шығара бастады. Олардың әрқайсысы екі шардан тұрды: үлкен, шарнықты аспан глобусы кіші глобусты қоршап тұрды. Кіші глобуста ол көбінесе Дампиердің теңіз саяхатының маршрутын көрсететін. Бұл глобустар қазіргі кезде өте сирек кездеседі. 1715 жылы Молл «Түсілген әлем» атты жинақты шығарды, онда отыз үлкен, екі жақты карталар болды, олар көптеген басылымдардан өтті. Бұл карталарда Моллдың гравер ретіндегі шеберлігі айқын көрінеді. Бұл кітаптар жеке-жеке басылып, кейіннен бірнеше баспагерлердің бірлескен кәсіпорны арқылы атлас түрінде сатылды. Серияға ең танымал екі Молл картасы кірді: Ұлыбритания королінің иеліктерінің жаңа және дәл картасы және Құрметті Джон Лорд Сомерске арналған Солтүстік Американың картасы. Бұл карталар күрделі картоуштары мен суреттерімен ерекшеленді және сәйкесінше «Бобер картасы» және «Бадбалық картасы» деп аталды. Молл көптеген жұмыстарында сияқты, осы карталарды да британдық саясатты және бүкіл әлемдегі аймақтық талаптарды жариялау және қолдау үшін пайдаланды. «Бадбалық картасы» картоуштарында Ньюфаундленд жағалауындағы балық аулау көрінісі бейнеленген. 16 ғасырдың басынан бері балық аулау Еуропаның отаршылдық державалары үшін маңызды экономикалық фактор болды. Бұл мәселе Франция мен Англияның Солтүстік Америка саясатындағы негізгі дау-дамайлардың бірі болды. Жаңа ауланған балықты Еуропаға жөнелту үшін өңдеу процесін көрсеткен Молл абоненттер мен көрермендерге осы саланың өзінің туған елі Англия үшін қаншалықты маңызды екенін көрсетті. Молл Атлант мұхитын «Британ империясының теңізі» деп атады және Ньюфаундленд жағалауындағы балық аулау құқықтарына британдықтардың талаптарын атап өтті. Сол сериядағы Батыс Үндістан картасында ол Каролинаның оңтүстік-батыс бұрышына «Испан қамалы қираған» және «Жақсы жер» деген сөздерді жазды. Солтүстік Америка карталарының көпшілігінде, соның ішінде «Бобер картасында», ол негізгі порттар мен көшелерге ерекше назар аударды, өйткені бұл ағылшын билігін одан әрі кеңейту үшін маңызды инфрақұрылымдық егжей-тегжейлі екенін білген. Притчард «Бобер картасы Франция мен Ұлыбритания арасындағы олардың Америка колонияларын бөліп тұратын шекаралар туралы дауға қатысты алғашқы және ең маңызды картографиялық құжаттардың бірі болды» деп мәлімдейді. Бұл карта 1713 жылғы Утрехт келісімінен кейін британдық позицияның негізгі көрсеткіші болды. Оның карталарын басқа державалар да өздерінің талаптарын қолдау үшін пайдаланды. 1680 жылдары жарық көрген Ньюфаундленд аралының Молл карталарының бірі француз жағалауының оңтүстік шегі Пойнт-Риштің 47°40' Солтүстік ендікте орналасқанын көрсетті. 1763 жылы француздар осы картаны Ньюфаундленд пен Лабрадордың батыс жағалауына өздерінің талаптарын орнату үшін пайдалануға тырысты, Point Riche және Cape Ray бірдей басқа бас екенін дәлелдеді. Губернатор Хью Паллизер мен капитан Джеймс Кук Моллдың мәлімдемесін жоққа шығаратын дәлелдер тапты және 1764 жылы француздар Порт-о-Шо маңында Пойнт-Риштің орналасқан жерін қабылдады. Алайда, барлық саяси мәселелерді ескермегенде, Моллдың карталары оның өмірінде және одан кейін де кең танымал болды, өйткені көптеген даналары сақталған және әлі де картография тарихындағы ең ізделісті эстетикалық гравюралардың бірі болып табылады.
In 1701 A System of Geography, a geographical reference book, was published featuring many maps engraved by Moll. Several subsequent editions were issued, and Moll's name became so closely associated with it that it was often called "Moll's Geography". In the years that followed he brought out several volumes including Fifty six new and accurate maps of Great Britain, a book of maps of the British Isles. In 1707 he began his Atlas Geographus, which appeared in monthly deliveries from 1707 to 1717, and eventually comprised five volumes. This included a full geographical representation of the world in colour maps and illustrations. As with his earlier works, the Atlas Geographus was eagerly copied and imitated. In 1710 he began producing artfully crafted pocket globes. These were each a pair of globes, with the larger, hinged celestial globe encircling a smaller globe. On the latter he often included the route of Dampier's circumnavigation. These globes are very rare today. In 1715 Moll issued The World Described, a collection of thirty large, double sided maps which saw numerous editions. In these maps Moll's skill as an engraver is particularly clear. These were bound separately and then later sold in the form of atlases in a joint venture between a number of other publishers. The series included two of the most famous Moll maps: A new and exact map of the dominions of the King of Great Britain and To The Right Honorable John Lord Sommers This Map of North America According To Ye Newest and Most Exact Observations. These were distinctive for their elaborate cartouches and images, and are known respectively as the Beaver Map and the Codfish Map. As with much of his work, Moll used these maps to publicize and support British policy and regional claims throughout the world. The Codfish Map shows in its cartouches a scene from the cod fisheries off Newfoundland. Since the beginning of the 16th century the cod fishery there was an important economic factor for the European colonial powers. At the time of issue, the battle over fishing rights was one of the central points of contention in the North American policy of France and England. With its depiction of the processing of freshly caught cod for shipment to Europe, Moll highlighted for subscribers and viewers the importance of this sector for his native England. Moll labelled the Atlantic Ocean as the "Sea of the British Empire" and stressed the British claims to fishing rights off the coast of Newfoundland. In a West India map from the same series, he wrote in the southwestern corner of Carolina the words "Spanish Fort Deserted" and "Good Ground". On many of its North American maps – including on the Beaver Map – he drew particular attention to major ports streets, because he knew that was a sufficient infrastructure detail, communicating that for the further expansion of English power it was very important. Pritchard argues that the Beaver Map was "one of the first and most important cartographic documents relating to the ongoing dispute between France and Great Britain over boundaries separating their respective American colonies The map was the primary exponent of the British position during the period immediately following the Treaty of Utrecht in 1713." His maps were also used by other powers to attempt support for their claims. One of Moll's maps of the island of Newfoundland, published in the 1680s, showed Pointe Riche, the southern limit of the French Shore, to be situated at 47°40' North latitude. In 1763 the French attempted to use this map to establish their claim to the west coast of Newfoundland and Labrador, arguing that Point Riche and Cape Ray were the same headland. Governor Hugh Palliser and Captain James Cook found evidence to refute Moll's claim, and in 1764 the French accepted the placement of Pointe Riche near Port au Choix. However, all political considerations aside, Moll's maps were in his lifetime and after probably quite popular given the high number that survive, and are still among the most sought after aesthetic engravings in the history of cartography.
Замандастары
Молл өмір бойы көптеген белгілі тұлғалармен жұмыс істеді, мысалы, ғылымның көп саласын білетін Роберт Гук, ежелгі нәрселерді зерттеуші Уильям Стукли және әлемді айналып келген Уильям Дампир. Соңғысы үшін Молл оның әлемді аралап саяхаттаған саяхаттары туралы ең көп сатылған еңбектері үшін көптеген карталар жасады. Моллдың Англия мен Шотландияның жол карталары, алдымен жеке жарияланған, Дэниел Дефоның «Ұлыбритания аралының толық саяхаты» басылымдарына қосылды. Тағы бір танымал замандасы Джонатан Свифт оны өзінің «Гулливердің саяхаттары» кітабына енгізіп, Лемюэл Гулливер төртінші тараудың он бірінші бөлімінде былай деді: «Мен жеті сағатта Жаңа Голландияның оңтүстік-шығыс нүктесіне жеттім. Бұл мені ұзақ уақыттан бері сақтап келген пікірімде нығайтты, яғни карталар мен сызбалар осы елді нақты орналасқан жерінен кемінде үш градусқа шығысқа қарай орналастырған; мен бұл туралы көп жыл бұрын құрметті досым, мырза Герман Моллға хабарлағанмын және оған себептерімді түсіндіргенмін, бірақ ол басқа авторлардың пікірін ұстанды». Дегенмен, Стукли мен Гуктан басқа, Моллдың өзінің басқалармен жеке таныс болғанына ешқандай дәлел жоқ.
Moll worked for a number of notable people throughout his life, such as the polymath Robert Hooke, antiquary William Stukeley, and circumnavigator William Dampier. For the last, Moll engraved numerous maps for his best selling accounts of his voyages around the world. Moll's road maps of England and Scotland, at first published on their own, were added to editions of Daniel Defoe's A Tour Thro' the Whole Island of Great Britain. Another famous contemporary, Jonathan Swift, went so far as to include him in his Gulliver's Travels, having Lemuel Gulliver remark in chapter four, part eleven: "I arrived in seven hours to the south east point of New Holland. This confirmed me in the opinion I have long entertained, that the maps and charts place this country at least three degrees more to the east than it really is; which I thought I communicated many years ago to my worthy friend, Mr. Herman Moll, and gave him my reasons for it, Although he has rather chosen to follow other authors." However, apart from Stukeley and Hooke, there is no evidence that Moll himself was ever personally acquainted with any of the others.
Өлім және мұра
Молл 1732 жылдың 22 қыркүйегінде қайтыс болды, бұл туралы "The Gentleman's Magazine" журналындағы некрологында жазылған.
Moll died on 22 September 1732, as noted in his obituary in The Gentleman's Magazine.