Кіріспе

Франция Корольдігінің патшалық заң шығару процедурасы

жылқы

Франциядағы Ескі Режим кезінде "әділет төсегі" (lit de justice, li də ʒystis) – Франция королі төрағалығымен Париж Парламентінің корольдік бұйрықтарын міндетті түрде тіркеу және оның билігін орнату үшін өткізілетін арнайы ресми отырыс еді. Осылай аталуының себебі, король таққа отырып, балдахин астында отыратын. Орта ғасырларда Франция королінің парламентке келуі әрқашан "әділет төсегі" ресми отырысын тудырмаған.

Сипаттама

Париждегі сот отырысы әдетте патша сарайының Grand'Chambre du Parlement-інде, Ил-де-ла-Сите аралында өткізілетін. Бұл орын бүгінде де Әділет сарайы болып табылады. Сайнт-Шапельдегі құлшылықтан келген патша, өзінің канцлері, қан княздары, герцогтар мен пэрлер, кардиналдар мен маршалдардың сүйемелдеуімен палатаның бір бұрышындағы орданың (lit) шатыры астындағы төсекте орналасатын. Карл V-нің 1375 жылғы 21 мамырдағы сот отырысының жазбалары кейіпкерлердің көркемдігін көрсетеді: Дофин, корольдің інісі Анжу герцогы, Александрия патриархы, 4 архиепископ, 7 епископ, 6 аббат, Париж университетінің ректоры және бірнеше мүшелері, Франция канцлері, 4 қан князьдері, бірнеше графтар мен сеньорлар, Саудагерлердің басқарушысы және Париж қаласының ешевиндері, «басқа да бірнеше дана және белгілі адамдар және көптеген халық». Lit бес жастықтан тұрды: патша біреуіне отырды, екіншісі арқалық болды, тағы екеуі қолдарына тіреу болды, ал бір жастық аяқтарының астында жатты. Пэрлер мен дін қызметкерлері патшаның оң және сол жағындағы орындықтарға орналасты. Патшаның алдында үлкен кеңістік бос қалдырылды, осылай патша жеке мәселелерді талқылай алатын. Тәртіпті сақтау үшін ешкімге өз орнынан тұруға немесе шақырылмастан lit-ке жақындауға рұқсат берілмеді. Патшаға тек бірнеше кіріспе сөздері жеткілікті болды, содан кейін «Менің канцлерім сізге қалғанын айтады» деген формуласын айтқаннан кейін, оның аяғында отырған канцлер патшалық жарлықтың қалған бөлігін, мысалы, регенттік немесе патшаның ересек болуы, немесе соғыс немесе бейбітшілік жариялау туралы дауыстап оқитын. Lit de justice патшаның билігін орнату арқылы қарсылық көрсеткен парламенттерді бағындыруға да себін тигізді.