Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өліп кеткен Солтүстік герман тілі
Extinct North Germanic language
Дано-норвегия (дандық және dansk norsk) – Дания мен Норвегия корольдіктерінің (1536/1537–1814) одағының соңғы жылдары Норвегия қалаларындағы қалалық элита арасында пайда болған койнэ/аралас тіл. Осы койнэден ресми емес жазба стандарты – риксмол және ресми жазба стандарты – бокмол дамыды. Бокмол қазіргі норвегия тіліндегі ең көп қолданылатын жазба стандарты болып табылады.
Dano Norwegian (Danish and dansk norsk) was a koiné/mixed language that evolved among the urban elite in Norwegian cities during the later years of the union between the Kingdoms of Denmark and Norway (1536/1537–1814). It is from this koiné that the unofficial written standard Riksmål and the official written standard Bokmål developed. Bokmål is now the most widely used written standard of contemporary Norwegian.
Ауызекі тіл ретінде
Норвегия Даниямен одақта болған кезеңде норвег жазуы жойылып, дания тілі Норвегиядағы сауатты топтың тіліне айналды. Алғашқыда дания тілі негізінен жазуда қолданылды, кейін ресми немесе мемлекеттік шараларда сөйлене бастады. 1814 жылы Норвегияның Даниямен байланысы үзілген кезде, "қалыптасқан күнделікті тіл" деп аталатын дано-норвегиялық тіл қалалық элитаның бір бөлігі үшін ана тіліне айналды. Бұл жаңа дано-норвегиялық койнэні норвегиялық айтылуы, бірқатар норвегиялық сөздер және дания тілінен шағын грамматикалық ерекшеліктері бар дания тілі деп сипаттауға болады.
During the period when Norway was in a union with Denmark, Norwegian writing died out and Danish became the language of the literate class in Norway. At first, Danish was used primarily in writing; later it came to be spoken on formal or official occasions; and by the time Norway's ties with Denmark were severed in 1814, a Dano Norwegian vernacular often called the "cultivated everyday speech" had become the mother tongue of parts of the urban elite. This new Dano Norwegian koiné could be described as Danish with Norwegian pronunciation, some Norwegian vocabulary, and some minor grammatical differences from Danish.
Жазба тілі ретінде
Орта ғасырдың соңы мен жаңа дәуірдің басында скандинавия тілдері үлкен өзгерістерге ұшырады, әсіресе төменгі неміс тілінің ықпалына ілесіп. Данияның жазу тілі 17 ғасырда Копенгагеннің білімді топтарының тілі негізінде қазіргі түрін тапты. Ол кезде Копенгаген Дания-Норвегияның астанасы болды, ал 1814 жылы Дания-Норвегия одағы тараған кезде дания тілі Норвегияда ресми жазу тілі ретінде қолданылды. Норвегияда ол, әсіресе Дания-Норвегия одағы таратылғаннан кейін, көбінесе норвегия тілі деп аталды. 19 ғасырда ауызша дания-норвегия тілі біртіндеп норвегиялық сөздер мен грамматиканы көбірек сіңірді. 20 ғасырдың басында жазба дания-норвегия тілі жазба дания тілімен шамалы айырмашылықтармен, мысалы, дания-норвегия тіліндегі кейбір қосымша норвегиялық сөздермен бірдей болды. 1907 және 1917 жылдары жасалған орфографиялық және грамматикалық реформалар жазба тілді ауызша тілге (дания-норвегия) жақындатты. Дания үлгісіне сүйене отырып, Норвегиядағы дания-норвегия тілі 19 ғасырдың соңынан бастап Rigsmål деп, кейін Riksmål деп жазылатын болды, ал бұл атау 20 ғасырдың басында ресми түрде қабылданды. 1929 жылы Riksmål атауы ресми түрде Bokmål деп өзгертілді, өйткені Lagting (Норвегия парламентінің палатасы) ұсынысымен dansk norsk атауын қолдану туралы мәселе бір дауыс айырмасымен жеңіліп қалды. 19 ғасырдың ортасында дания-норвегия тіліне балама ретінде таңдалған ауылдық норвегия диалекттеріне негізделген жаңа жазба тіл – Landsmål пайда болды, бірақ ол қолданыстағы жазба тілді алмастырмады. Landsmål, кейін Nynorsk деп аталды, қазіргі уақытта халықтың шамамен 12% -ы қолданады, көбінесе Батыс Норвегияда; ол 1940 жылдары ең жоғары деңгейіне жетті. Норвегия тілінің қақтығысы – норвегия мәдениеті мен саясатындағы осы екі ресми нұсқаға байланысты даудың жалғасып келе жатқан мәселесі.
In the late middle ages and early modern age, the Scandinavian languages went through great changes, as they were influenced in particular by Low German. Written Danish language mostly found its modern form in the 17th century, based on the vernacular of the educated classes of Copenhagen. At the time, Copenhagen was the capital of Denmark–Norway, and Danish was used as an official written language in Norway at the time of the dissolution of the Dano Norwegian union in 1814. In Norway it was generally referred to as Norwegian, particularly after the dissolution of the Dano Norwegian union. During the 19th century, spoken Dano Norwegian language gradually came to incorporate more of Norwegian vocabulary and grammar. At the start of the 20th century, written Dano Norwegian was mostly identical with written Danish, with only minor differences, such as some additional Norwegian vocabulary in Dano Norwegian. In 1907 and 1917, spelling and grammar reforms brought the written language closer to the spoken koiné (Dano Norwegian). Based on the Danish model, the Dano Norwegian language in Norway was referred to as Rigsmål, later spelled Riksmål, from the late 19th century, and this name was officially adopted in the early 20th century. In 1929, the name Riksmål was officially changed to Bokmål after a proposition to use the name dansk norsk lost with a single vote in the Lagting (a chamber in the Norwegian parliament). In the mid 19th century, a new written language, Landsmål, based on selected rural Norwegian dialects, was launched as an alternative to Dano Norwegian, but it did not replace the existing written language. Landsmål, renamed Nynorsk, is currently used by around 12% of the population, mostly in western Norway; it had reached its height in the 1940s. The Norwegian language conflict is an ongoing controversy within Norwegian culture and politics related to these two official versions of the Norwegian language.
Қазіргі заманғы даму
Бокмол қазіргі уақытта негізінен жазба тіл ретінде танылады, ал оның айтылуы бұқаралық ақпарат құралдарында, театрларда және басқа да жерлерде қолданылады. Норвегия тілінің әртүрлі сөйлеу диалектілері Бокмол тіліне өте жақын. Ерекше айта келерлік жайт, Ослодағы және Шығыс Норвегияның басқа қалаларындағы жоғары әлеуметтік топтарда тарихи Дано-норвегия тілінің консервативті түрі сақталып қалған. Шығыс Норвегияда, әлеуметтік жағынан айқын ерекшелігі аз нұсқасы – стандартты østnorsk (Стандартты Шығыс Норвегиялық) тілі сөйлеу стандарты ретінде кеңінен танылуда. Бұл нұсқа халық арасында Осло диалектісі деп аталады, бірақ бұл дұрыс емес, себебі бастапқы Осло диалектісі Дано-норвегия койнесінен бұрын пайда болған және одан өзгеше. Қазіргі Бокмол мен оның сөйлеу формаларына «Дано-норвегиялық» термині сирек қолданылады. Бұл тілдің ұлттық ерекшелігі туралы кең пікірталас жүргізілуде. Тілді қолданушылар мен оны жақтаушылар көбінесе Даниямен байланыстыруды қабылдамайды және «Риксмол» (мемлекеттік тіл) және «Бокмол» (әдеби тіл) сияқты бейтарап атауларды ұнатады. Бұл пікірталас 19 ғасырда «Нюнорск» тілінің пайда болуымен күшейді. Нюнорск – қазіргі норвегиялық диалекттерге негізделген норвегиялық жазба тілі және Дания мен Дано-норвегиялық тілдерінің ықпалына қарсы тұрады. Нюнорскті қолдаушылар тарихи тұрғыдан Нюнорскті ғана нағыз норвегиялық тіл деп санайды, ал «Риксмол»/«Бокмол» тілдерін екі монархияның қалдықтары ретінде қарастырады. Сондықтан, Бокмол тілін «Дано-норвегиялық» деп атау стигматизациялау болып қарастырылуы мүмкін. Көптеген Бокмол қолданушылары мұндай байланысты ұнатпаса да, ол Нюнорскке бағытталған талқылауларда жиі кездеседі. Дегенмен, кейбір дереккөздер, мысалы «Британ энциклопедиясы», Бокмолды Дано-норвегия тілінің жалғасы ретінде мойындайды: «Қазіргі түрінде Дано-норвегия тілі 4,6 миллионнан астам халқы бар Норвегияның басым тілі болып табылады».
Bokmål, in contemporary times, is primarily recognized as a written language, and in part refers its pronunciation in media, theatre, and so forth. Distinct spoken varieties of Norwegian closely resemble Bokmål. Notably, a conservative form akin to historical Dano Norwegian is observed in higher sociolects in Oslo and other Eastern Norwegian cities. In Eastern Norway, a less socially distinct variant, known as standard østnorsk (Standard East Norwegian), is gaining prominence as the spoken standard. This variant is colloquially termed the Oslo dialect, a misnomer since the original Oslo dialect predates and differs from the Dano Norwegian koiné. The application of the term Dano Norwegian to contemporary Bokmål and its spoken forms is rare. The language's national identity has sparked extensive debate. Users and advocates often reject the implied Danish association, preferring neutral terms like Riksmål (state language) and Bokmål (literary language). This debate intensified with the emergence of Nynorsk in the 19th century, a Norwegian written language rooted in Modern Norwegian dialects and opposing Danish and Dano Norwegian influences. Nynorsk supporters have historically argued that Nynorsk is the sole authentic Norwegian language, viewing Riksmål/Bokmål as remnants of the dual monarchy. Consequently, labeling Bokmål as Dano Norwegian can be seen as stigmatizing. While many Bokmål users find this association offensive, it is prevalent in Nynorsk centric discussions. Nevertheless, some sources, like the Encyclopaedia Britannica, acknowledge Bokmål as an extension of Dano Norwegian: "In its current form Dano Norwegian is the predominant language of Norway’s population of more than 4.6 million."