Кіріспе

Уолтер Скотттың ойдан шығарған кейіпкері Саундерс Маклбеккит – Уолтер Скотттың 1816 жылғы «Антикварий» романының қарт балықшы және контрабандисі, ұлын жоқтап қалған тұлға. Шамасы аз рөл болғанымен, ол романның ең көркем туындыларының бірі деп жиі айтылады.

Романдағы рөлі

Мұқалбақ романның алғашқы сахнасында сэр Артур Вардур мен оның серіктері жартасқа тігізіліп, суға батып кету қаупі төнген кезде оларды құтқарушылардың бірі ретінде көрінеді. Басты кейіпкер Джонатан Олдбақтың араласуына деген оның наразылығы да алғаш рет осы жерде байқалады. Кейін Мұқалбақтың ұлы Стини суға батып қайтыс болады, ал жігіттің жерлеу рәсімінде Сондерс қайғыдан қатты қиналады. Ол мәйітті қабірге көтеруге шамасы келмейді, сондықтан Олдбак оның орнына көмектеседі. Жерлеу кезінде Мұқалбақтың үйіне Лорд Гленланн келеді, ол жерлеу туралы хабарсыз, Сондерстің анасы Элспетпен сөйлескім келеді. Сондерс оған ашуланып кіргізбейді, бірақ анасы оған рұқсат береді. Олдбак Мұқалбақтың Стиниді алып кеткен балық аулау қайығын жөндеп жатқанын көріп, оның осы жұмысқа қабілетті екеніне қуаныш білдіреді. Мұқалбақ:

"Төрт балам аштықтан өлгенін көргім келмейінше, мен не істеуім керек? Сіздер, мырзалар, дос жоғалтқанда көздеріңізге жасымен сүлгіні ұстап отыра бересіздер, бірақ біз сияқты қара халық жүрегіміз балғадай соқса да, қайта жұмысқа кірісуге тиіспіз." Ол жұмысты өте қиын деп тапқандықтан, балғасын лақтырып жібереді, ал Олдбак қайықты жөндеу үшін кәсіби шеберді шақыруды ұсынады. Мұқалбақ оған осы көмек үшін және мәйітті көтеруге көмектескені үшін алғыс айтады, екеуі де көздерінен жас шығарып жылайды.

Саналы бағалау

"Антиквар" романының бірнеше заманауи сын-тексерулері романның ең жарқын тұсы ретінде Мукльбакиттің қосылу рәсімі суреттемесін атады. "The Monthly Review" бұл көріністі керемет күшпен бейнеленген деп тапты, Фрэнсис Джеффри "Эдинбург Review"-да оны "жоғары дәрежеде әсерлі және қайғылы" деп бағалады, ал "British Critic" Байронның кейбір өлеңдерінің осы көрініспен салыстырғанда қаншалықты салқын, жасалма және беймүміз болып көрінетінін атап өтті. Байронның өзі және Скотттың күйеу баласы, сонымен қатар оның өмірбаянын жазған Дж. Г. Локхарт та, Мукльбакиттің ұлы қайтыс болған күйі қайығын жөндеуінен қатты әсерленді. 20-ғасырға келгенде Эндрю Ланг Мукльбакит кейіпкерін Скотт өнерінің ең жақсы үлгісі деп санады. Вирджиния Вулф "Маяққа" романындағы мистер Рамзи кейіпкері арқылы осы пікірді қолдады, ал өзінің тілімен ол қосылу сахнасындағы әртүрлі элементтердің "қалай екенін білмей, бірігіп, өмірдің толыққанды бейнесін құратынын" айтты. Кеме жөндеу туралы айтқан сөздері Кэтрин Макдональд Маклинге Самуил кітабының екінші бөліміндегі Дәуіттің Абессаломға айтқан аза тұтуын еске түсірді. Джон Бьюкен Мукльбакит пен Эди Охилтридің "Антиквар" романының нағыз батырлары екенін, ал балықшының күшті сезімдері сагалардың қатал рухымен қатар эпикалық биікке көтерілгенін жазды. Скотттың өмірбаяны Эдгар Джонсон Мукльбакиттің тілінің "көркем және суретті шотланд диалектін" жоғары бағалады, оның риторикасын "әдемі және тиімді" деп тапты, бірақ оның поэзиясы мен шешендігінің шынайы өмірге сай келуіне күмәнданды. Дэвид Д. Браун Мукльбакит пен Олдбак арасындағы әңгімені Скотттың барлық туындыларындағы ең терең әсер қалдыратыны деп есептеді, Мукльбакитті Скотттың "жаңадан пайда бола бастаған жұмысшы табының жалғыз өкілі" деп атады. Сол сияқты Гарри Э. Шоу кеме жөндеу көрінісін естен шығаруға болмайтынын айтты және Мукльбакитті шотланд шаруаларының ақсүйектерге қарсы әлеуметтік наразылығының дауысы ретінде қарастырды. Джейн Миллгейт Мукльбакиттің қайғысының романың маңызды сюжеттік желісі екенін, өйткені ол Олдбак кейіпкерінің мейірімді және адамгершілік жағын көрсетеді, сонымен қатар Олдбакты және оқырманды Лорд Гленланның жоғалған ұлын табуға көмектесу туралы оның жомарт ұсынысына дайындайды деп санайды. Ғалым Робин Мейхед Мукльбакиттің Эди Охилтри сияқты, жалғандықтан және мақтандықтаудан алыс екенін атап өтіп, әйелі Шарлоттаның өлімінен кейін қиын жылдарды бастан өткерген стоик Скотты еске түсірді.