Кіріспе

Польшалық сарбаз және ер адам рөлін сомдаушы майор Ванда Герц (13 сәуір 1896 – 10 қараша 1958) – ақсүйек тегінен шыққан поляк әйел, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Казимиерц 'Казик' Жухович" деген атпен ер киім киіп, Польша легионында әскери қызметін бастады. Кейіннен ол Польша-Кеңес соғысы кезінде Польша қарулы күштерінің Әйелдер ерікті легионы (Ochotnicza Legia Kobiet) құрамында қызмет етті. Соғыс аралық кезеңде ол резервтік офицер болды, бірақ кемсітуге ұшырап, офицерлік шенінен айырылды. Ол маршал Пилсудскиймен тығыз байланыста болды және әскеридегі әйелдер мәселесін қолдаушы ретінде белсенділік танытты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, оның арнайы операциялардағы тәжірибесі мен шеберлігі әскерилер тарапынан мойындалды. 1939 жылы "Лена" атты шартты атымен қарсылық қозғалысына қосылып, Отандық армияда толыққанды әйелдер батальонының офицері және командирі болды. Ол Польшаның жоғары әскери наградаларымен марапатталды, бұл оның буынындағы әйелдер үшін өте сирек кездесетін құрметті жағдай.

Ерте өмірі және өмірбаяны

Ол Варшавада Флорентина мен Ян Герц фон Шлисстің қызы ретінде дүниеге келді. Оның отбасы бастапқыда Саксониядан шыққан, бірақ он сегізінші ғасырда Польша тағына Уеттин әулеті отырған кезде Екі Ұлттың одақтастығына қоныстанған. Герцтің әкесі 1863-64 жылғы қаңтар көтерілісінде шайқасқан, ал Герц әкесі мен оның серіктерінің әңгімелерін тыңдап өсті. Бірнеше жыл өткен соң ол былай деп жазды:

Бес жасар қыз болғандықтан, менде ешқандай қуыршақ болған емес, тек үлкен ағам, оның достары және мен ойнаған көптеген әскерлер болды. Ол кезде де, жоғары әскери шен қыздарға арналмағанын білдім. Менің ең бағалы арманым офицер болу еді. Дегенмен, қыз болғандықтан, мен тек қатарлы ғана бола алатынмын. 1913 жылы Герц Варшавадағы Кузиенкова гимназиясын бітірді. Содан кейін ол Варшава сауда палатасында Бухгалтерлік есеп бойынша оқыды. Оқу бітіру кезеңінде ол сол кездегі заңсыз Ұл-қыз ізшілерінің 4-ші, Эмилия Платер отрядына қосылды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін ол ұлттық тәуелсіздік үшін күрескен Польша конфедерациясына (Konfederacja Polska) қосылды. Герц саяси жаңғыларды таратып, соғыс тұтқындарына киім тікті. Кейін ол 4-ші Варшава батальонына қосылды, бірақ 1915 жылдың тамызында батальон Польша легионының 1-ші бригадасына біріктірілгеннен кейін әйелдерге майданға баруға тыйым салынды. Ол құпия байланыс желісін ұйымдастырды, курьер болып жұмыс істеді және дивизия командирі Станислав Козарскийдің көмекшісі болды. 1942 жылдың сәуірінде Герцке Kedyw құрамында "Айла-шаруа және Саботаж" ("Dywersja i Sabotaż Kobiet" – "Dysk" отряды) деп аталатын жаңа бөлімді құру және басқару тапсырылды. Оның мүшелері неміс әскери қызметкерлеріне, әуежайларға, пойызға және көпірлерге шабуылдар жасады. Герц жоспарланған Варшава көтерілісіне күмәнді қараған сияқты, және өз тобының мүшелеріне қатысуға тыйым салды, бірақ көптеген адамдар бәрібір қатысты. Соңында 1945 жылдың 13 мамырында АҚШ-тың 89-шы жаяу әскер дивизиясының әскерлері тарапынан босатылды.

Соғыстан кейінгі өмір

Британдық басшылықпен Германиядағы одақтас поляк күштерінің құрамында Герц олармен бірге Ұлыбританияға келді, Германияның капитуляциясынан кейін Еуропаға оралып, Әйелдер Армиясының сарбаздарына инспектор болып қызмет етті. Ол Германия мен Италияны шарлап, Польшадан ығыстырылған әйелдерді іздеді. 1946 жылдың мамырынан 1949 жылдың ақпанына дейін ол Польшаның қайта қоныстану корпусының құрамында болды, Англияның солтүстігінде Әйел сарбаздардың инспекторы қызметін атқарды. Оның міндеті – оларды Ұлыбританиядағы бейбіт өмірге дайындау еді. Демобилизациядан кейін Герц 1958 жылдың 10 қарашасында қатерлі ісіктен қайтыс болғанға дейін асханада жұмыс істеді. Оның қосылуына көптеген ардагерлер келді, олардың ішінде Александра Пилсудская, генералдар Михал Карашевич-Токаржевский және Тадеуш Бор-Коморовский болды. 1959 жылы оның күлі Польшаға жеткізіліп, Варшавадағы Повузки әскери бейіште жерленді.