Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық натуралист (1805–1852)
Irish naturalist (1805–1852)
Уильям Томпсон (2 желтоқсан 1805 – 17 ақпан 1852) – Ирландияның табиғи тарихын, әсіресе орнитология және теңіз биологиясын зерттеу саласындағы алғашқы еңбектерімен танымал болған ирландиялық натуралист. Томпсон құстардың таралуы, көбеюі, жұмыртқалары, мекен ету ортасы, әндері, қауырсындары, мінез-құлқы, ұя салуы және тамақтануы туралы көптеген жазбаларын жариялады. Бұл жазбалар оның төрт томдық «Ирландияның табиғи тарихы» атты еңбегінің негізін құрады және сол кездегі және кейінгі авторлар, мысалы Фрэнсис Орпен Моррис, оларды жиі пайдаланды.
William Thompson (2 December 1805 – 17 February 1852) was an Irish naturalist celebrated for his founding studies of the natural history of Ireland, especially in ornithology and marine biology. Thompson published numerous notes on the distribution, breeding, eggs, habitat, song, plumage, behaviour, nesting and food of birds. These formed the basis of his four volume The Natural History of Ireland, and were much used by contemporary and later authors such as Francis Orpen Morris.
Алғашқы жылдар
Томпсон Ирландияның Белфаст қаласындағы дамып жатқан теңіз портында дүниеге келді. Ол ақ бәтес саудагерінің үлкен ұлы болды, кейін оның байлығы Томпсонға академиялық байланысы болмаса да, өзінің зерттеулерін қаржыландыруға мүмкіндік берді. Томпсон жаңадан құрылған Корольдік Белфаст академиялық институтына оқуға түсіп, Биология ғылымдары бойынша білім алды. Джон Темплтонның қатысуымен құрылған мектепте көрнекті табиғат зерттеушілерін даярлаған күшті табиғат тарихы бөлімі болды. 1826 жылы ол Белфаст кеме иесі, кузені Джордж Лэнгтримен бірге Grand Tour саяхатына шықты. Олар Нидерландыдан бастап, Бельгия арқылы Рейн өзенімен Швейцарияға, содан кейін Рим мен Неапольге дейін саяхаттады. Флоренция, Женева және Париж арқылы қайтып келді. Томпсонның алғашқы ғылыми еңбегі "Копленд аралдарының құстары" 1827 жылы, Белфаст табиғат тарихы қоғамына қосылғаннан кейін жарияланды. Осы жылдары ол Белфаст әдеби қоғамының мүшесі атанды.
Thompson was born in the booming maritime city of Belfast, Ireland, the eldest son of a linen merchant, whose wealth would later permit Thompson to fund his own research without an academic affiliation. Thompson attended the newly formed Royal Belfast Academical Institution, where he got a degree in Biological Science. Founded by, amongst others, John Templeton, the school had a strong natural history section that produced a cohort of prominent naturalists. In 1826 he went on a Grand Tour accompanied by cousin George Langtry, a Fortwilliam, Belfast shipowner. They starting in the Netherlands then travelled through Belgium down the Rhine to Switzerland and on to Rome and Naples. They returned via Florence, Geneva and Paris. Thompson's first scientific paper, The Birds of the Copeland Islands, was published in 1827 shortly after he joined the Belfast Natural History Society. In these years he became a member of the Belfast Literary Society.
Жеке өмір
Уильям Томпсон тұрақты әдеттерге ие адам еді. Таңғы астан кейін төрт сағат бойы ғылыми зерттеулермен, баспасөзге дайындықпен және хат алмасумен айналысатын. Одан кейін екі-үш сағат жаттығу жасаушы еді. Кешкі ас пен шайдың арасындағы уақытты күнделікті әдебиетке арнап, жергілікті қоғамдардың істері аяқталған соң тағы екі-үш сағат ғылыми жұмыстармен шұғылдану үшін кабинетке шегінетін. Көктемде Лондонға сапар шегіп, әдебиет, тарих, өмірбаян және көркем өнермен қатар ғылымға деген талғамын кеңейтті. Сондай-ақ Англия мен Шотландияның көптеген көрнекті жерлерін аралады. Жазда отбасымен теңізге, ал күзде достарымен Британ қауымдастығының мәжілістеріне және Шотландиядағы аң ауру орындарына баратын.
William Thompson was a man of regular habits. For four hours after breakfast he was engaged in scientific research, preparation for the press and correspondence. Exercise for two or three hours followed. The interval between dinner and tea was given to the literature of the day and when the claims of local societies left him free he would retire to the study for two or three additional hours of scientific work. With spring came a visit to London where he enlarged his taste for literature, history, biography and the fine arts as well as science. He also visited most of the scenic parts of England and Scotland. In the summer the seaside with family and then in the Autumn tours with friends, attendance at meetings of the British Association and to shooting quarters in Scotland.
Зерттеу
Томпсон Ирландия құстары туралы соңғы деректерді Селбидің "Зоология және ботаника журналына", "Табиғи тарих жылнамасына", "Табиғи тарих журналына" және "Табиғи тарих жылнамасы мен журналына" жариялады, сондай-ақ Глазгодағы Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының 1840 жылғы мәжілісі үшін Ирландия құстарының алғашқы толық тізімін жасады. Оның басқа жұмыстары, көбінесе құстар туралы, Лондон зоологиялық қоғамының мәжіліс хаттамаларында және Лондон мен Эдинбург философиялық журналында жарық көрді. Осы мақалалар оның маңызды еңбегі – "Ирландияның табиғи тарихы" кітабының негізін құрады. Ол 1849 және 1851 жылдар аралығында төрт томдық болып басылды.
Thompson contributed up to date information on the birds of Ireland to Selby's The Magazine of Zoology and Botany, The Annals of Natural History, The Magazine of Natural History, and the Annals and Magazine of Natural History, and prepared the first comprehensive list of Ireland's birds for the 1840 meeting of the British Association for the Advancement of Science at Glasgow. Other work, primarily about birds, was published in the Proceedings of the Zoological Society of London and the London and Edinburgh Philosophical Journal. These papers formed the basis of his seminal work—The Natural History of Ireland—published in four volumes between 1849 and 1851.
Теңіз биологиясы
1834 жылы Томпсон теңіз жануарларының кеңістікте (тереңдік диапазоны) және уақытта (маусымдылық) таралуын зерттеуді бастады. Оның алғашқы зерттеулері Эдвард Форбспен бірге Ирландия теңізінде тереңдіктерді зерттеу жұмыстарын жүргізумен айналысты. Басқа қатысушылар: Роберт МакЭндрю, Джон Гвин Джеффрис, Йоксфорд, Саффолк қабықшаларын жинаушы Джордж Барли (1794-1861) және оның ирландиялық әріптестері Роберт Болл, Эдмунд Гетти және Джордж Кроуфорд Хайндман. 1835 жылы Форбспен бірге Франция, Швейцария және Германияға саяхат жасады. 1841 жылы ол Форбс пен Томас Абель Бридж Спраттқа қосылып, Томас Грейвс басқаратын «Beacon» кемесімен Жерорта және Эгей теңіздеріндегі экспедицияға қатысты. Экспедиция он сегіз айға созылды, 1-ден 130 қазға дейінгі тереңдікте жүзден астам тереңдіктерді зерттеу және жағалаудағы зерттеулер жүргізілді. Томпсон балдырлардың тереңдік диапазонына ерекше назар бөлді, оның негізгі коллекциясы Ольстер мұражайының гербарийінде сақталады және Томпсонның өзі, Уильям Генри Харви, Мун, Д. Ландсборо, Роберт Болл, Томас Колтер, Джордж Кроуфорд Хайндман, Уильям МакКалла және тағы да басқалар жинаған үлгілерден тұратын бес үлкен альбомды қамтиды. Оның жазбаларын Гиффорд (1853) сияқты басқалар да баяндаған, мысалы: «Уайт аралында 1841 жылдың тамызында Мессерс. Р. Болл және W. Томпсоннан алынған» Гриффитсия simplicifilum. Джордж Дикидің «Ольстер флорасы» еңбегінде Томпсонның жиі ботаникалық үлесі және оның «Hortus Siccus» туралы мәліметтер келтірілген. Сондай-ақ, ол Уильям Бэрдтің «Британдық энтомостракалардың табиғаты» еңбегінде де еске алынады.
In 1834 Thompson began studying the distribution of marine animals in space (depth range) and time (seasonality). His first research was with Edward Forbes conducting dredging in the Irish Sea. Other participants were Robert MacAndrew, John Gwyn Jeffreys, the Yoxford, Suffolk shell collector George Barlee (1794 1861) and his fellow Irishmen Robert Ball, Edmund Getty and George Crawford Hyndman. In 1835 he travelled in France, Switzerland and Germany with Forbes. Then in 1841 he joined Forbes and Thomas Abel Brimage Spratt on the Beacon commanded by Thomas Graves and working in the Mediterranean and Aegean. The expedition lasted eighteen months and conducted more than one hundred dredging operations at depths varying from 1 to 130 fathoms, as well as shore based studies. Thompson focused on the depth range of algae, his main collection of which is in the Ulster Museum herbarium and consists of five large albums containing specimens collected by Thompson himself, William Henry Harvey, Moon, D. Landsborough, Robert Ball, Thomas Coulter, George Crawford Hyndman, William McCalla and many others. His records are also reported by others such as Gifford (1853): Griffithsia simplicifilum from " Isle of Wight, in August, 1841, by Messers. R. Ball. and W. Thompson." George Dickie's Flora of Ulster contains records of Thompson's frequent botanical contributions and his Hortus Siccus and he is mentioned in William Baird's Natural History of British Entomostraca.
Кейінгі жылдар
Томпсон Ұлыбритания және Ирландия табиғаттанушыларымен табиғат тарихының барлық салалары бойынша кеңінен хат алмасты, соның ішінде ағылшын ғылыми ортасының ортасында болған зоолог Томас Беллмен және Зоологиялық қоғамның екі көрнекті өкілі Николас Айлвард Вигорс, Уильям Огилбимен. Томпсонның абыройы артқан сайын, Ирландияның түкпір-түкпірінен қызығушылық танытқан бақылаушылар оған ақпарат жіберіп тұрды. Алайда, оның денсаулығы 1847 немесе 1848 жылы, 42 жасында нашарлап, 1847 жылдан бастап жүрек ауруына шалдықты. 1852 жылы Томпсон Лондон қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды, оны достары Уильям Ярелл, "Британ құстары" кітабының авторы, Эдвард Форбс, Рей қоғамының мүшесі Эдвин Ланкестер және Джордж Буск күтіп баптады. Ол отбасы құрмаған күйінде қайтыс болды. Томпсонның хаттары мен жазбаларынан алынған үзінділер Джордж Дики, Джеймс Рамзи Гаррет және Роберт Паттерсон тарапынан 1856 жылы, оның қайтысынан төрт жыл өткен соң, "Ирландияның табиғи тарихының" төртінші томы ретінде жарияланды, ол омыртқасыздар мен құс емес омыртқалыларға арналған.
Thompson corresponded extensively on all aspects of natural history with naturalists in both Britain and Ireland, including with zoologist Thomas Bell who was at the heart of the English scientific establishment and two of the "Grandees" of the Zoological Society, Nicholas Aylward Vigors, William Ogilby. As Thompson's reputation spread, information was passed to him by interested observers all over Ireland. However his health became poor around 1847 or 1848, when he was 42, and he suffered from heart trouble from 1847. In 1852 Thompson died of a heart attack in London where he had been tended by his friends William Yarrell, author of British Birds, Edward Forbes, Edwin Lankester, of the Ray Society and George Busk. He died unmarried. Excerpts from Thompson's letters and his notes were edited and published as the fourth volume of The Natural History of Ireland, which focused on invertebrates and non avian vertebrates, by George Dickie, James Ramsey Garrett and Robert Patterson in 1856, four years after his death.