Кіріспе
2001 жылы жазылған Кейдж Бейкердің романы. "Қырымдық ойын" – американдық жазушы Кейдж Бейкердің ғылыми фантастикалық романы, "Компания" ұйымының оқиғалары туралы уақыт саяхаты сериясының төртінші кітабы.
The Graveyard Game is a science fiction novel by American writer Kage Baker, the fourth installment in the time travel series concerning the exploits of The Company.
Сюжетке кіріспе
Сериалдың басты кейіпкерлері – көбінесе өлмейтін киборгтар, атап айтқанда ботаник Мендоза және Жүсіп. Олар Компанияға бала кезінен қызмет ету үшін тартылып, оның ашық миссиясы – болашақ үшін өткеннің мұраларын сақтау. "Аспанды қасқыр" екінші романы сияқты, бұл том да бірінші және үшінші кітаптардың баяндаушысы Мендозаға түсініксіз қалған ақпаратты толықтырады. Басты кейіпкерлер – Жозеф және оның досы, әдебиет маманы Льюис. Оқиға 1996 жылы басталып, келесі 250 жылға созылады. Осы кезеңде әлем түбірінен өзгереді. Жапония күшті жер сілкінісінен зардап шегіп, теңізге батып кетеді. Жапон қоғамы Мексикаға қоныс аударады. АҚШ тәуелсіз республикаларға ыдырайды. Жануарлар құқығын қорғаушылар мен басқа да белсенділер ет, сүт өнімдері, кофе, шоколад, алкоголь, темекі және көптеген басқа да стимуляторлар мен тағамдарды тұтынуға тыйым салатын заңдар қабылдайды. Лос-Анджелес – анархиялық соғыс аймағына айналып, Калифорнияның қалған бөлігінен қабырғамен бөлінеді. Террористер Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласын ядролық қарумен жояды. Ежелгі египеттіктерге белгілі болған антигравитация "қайта ашылады".
Романның атауын түсіндіру
Қабірлер, әдеби және нақты мағынада, повестьтегі қайта-қайта келетін мотив болып табылады. Порфириомен танысу Өлгендер күні фестивалінде зиратқа дәстүрлі сапар барысында жүзеге асырылады. Көптеген Enforcerлер сияқты киборгтардың тоқтатылған анимацияда сақталынатын қоймалары – бір түрі қабір. Олардың бірінің кіреберісі мазардың ішінде орналасқан. Жозеф Будуды қалалық саябақтан, кез келген зираттай ұқыпты, қазып алып, оны қайта жандандыру үшін қоймаға жеткізуге тиіс.
Фреймдік оқиға
"Жүсіптің қараңғыда" деген атақпен бөлімдер төменде сипатталған эпизодтардың әрқайсысынан бұрын және кейін көрсетіледі. Жүсіп, көрінетіндей, әкесі сияқты Будумен әңгімелесіп, оқиғаның тарихи мәліметтерін толықтырады және өзінің ниеттерін айтады.
1996: Голливуд
Мендосаның Голливудтағы ботаникасы Мендоса және оның серігі Эйнар 1863 жылдан 1996 жылға дейін Лос-Анджелестегі Лорел каньонына уақыт бойынша итеріліп жіберілді. Мұндай нәрсе мүмкін емес деп есептеледі, бірақ Мендоза – Кром генераторы, өзінің мүмкіндіктерін бақылай алмайтын психик, ал Лорел каньоны – Кром сәулеленуінің ортасы (сол себепті жылдар бойы оған белгілі бір адамдар тартылған!). Романның бастапқы сахнасында Льюис 1996 жылы Лорел каньонындағы Компания штаб-пәтеріне келіп жетеді. Ғимаратқа кіргенде, Мендозаның өз уақытына қайтарылып бара жатқанын көреді де, оны ескертуге тырысады: "Оның қасында болма! ", ол кейін кездесетін ағылшын агенті туралы айтып тұр. Оның ойынша, осы кездесу оның жоғалуына себеп болды. Ол көшіру кезінде көзден жоғалады. Льюис Сан-Францискодағы жұмысын пайдаланып, ондағы жоғары технология саласында жұмыс істейтін Джозефпен байланысады. Джозеф оны жаңа виртуалды шындық каскасын сынап көруге көндіреді, ол киборгтардың имплантталған мониторларын 24 сағатқа істен шығаратын ақаулыққа ие болады. Соның арқасында Джозеф пен Льюис енді Компания тыңдамай-ақ еркін сөйлесе алады. Бастапқыда тартынған Джозеф Льюисті Бодега шығанағына Мендозаны соңғы рет көрген киборг Хуан Баутистамен сөйлесу үшін апарады. Олар оған VR дозасын береді де, содан кейін одан ақпарат алады. Хуан Баутиста 1863 жылы Мендосамен танысып, кейін қашып кеткен адамның суретін салады. Джозефтің таңғалысы, ол адам Николас Харполдың көшірмесі, Мендозаның Тюдор Англиясында ғашық болған және кейіннен өртеуге берілген діни фанатигі. Джозеф Николасты Мендозаның басына келген қиындықтардың басты себебі деп санайды. Ол сондай-ақ барлық түрдегі дін фанаттарын жек көреді. Хуан Баутистаны тастап, Джозеф пен Льюис жағдайларға қарай және көбірек білген сайын, уақыт-уақыт кездесіп отыруға келіседі.
2025: Остин, Техас
Техастағы бір зиратта бір отбасы "Өлілер күнін" тойлап жатыр. Әке, шын мәнінде, ішек ағасы - 1863 жылы Мендозаның жетекшісі Порфирио. Жүсіп электр дауылдың арасында Порфириомен байланысып, Мендоза туралы не білетінін сұрайды. Порфирио оған Мендозаның өте ерте заманға, 100 мың жылдан астам бұрын жіберілгенін айтады. Компания жаңа әлемге адамдар келгенге дейін бай клиенттер үшін демалыс орындарын ұйымдастырды. Ол сол жерге жіберілген болуы керек, бірақ не үшін? Порфирио Жүсіпті бір ғана тілекпен жібереді: қайтадан келме.
2026: Лондон, Англия
Льюис ескі қағаздар мен кітаптарды сатып алып, антиквариат ретінде көзге түседі және Эдвард Альтон Белл Фэрфакс есімді адамның суреті бар қорапты табады, оны Хуан Баутиста салған суреттегі адам деп таниды. Әрі қарай зерттеулер оның жоғары лауазымды біреудің заңды емес баласы екенін, қуатты достарының көмегімен өмір сүргенін көрсетеді. Ол түрлі жасырын ұйымдардың агенты ретінде жұмыс істеген. Льюис Джозефпен байланысады және олар Лондонға кездеседі. Олар Англияның солтүстігіне саяхат жасайды. Олар "Тәуелсіздер" елінде уақыт өткізеді – «Жануарлар фермасы» мен «Уаттершип даласы» элементтерін біріктіретін ойдан туған роман. Осы роман мен оның фанаттары жануарлар құқығын қорғау қозғалысының дамуына ықпал етті, нәтижесінде көптеген елдерде ет жеуге тыйым салынды. Олар ең экстремистік жанкүйерлердің үйінде тұрады, бірақ Джозефтің басқа да мақсаты бар. Ол Будудың күштеп берген ақпаратын ашып, оны іске асырмақшы. Келесі дауылдың арасында Джозеф үйден жасырын шығып кетеді, ал Льюис оның соңынан ілеседі. Олар тау беткейіндегі құпия орналасқан нысанды табады, онда сұйықтықта сақталған көптеген киборгтар бар. Мендоза мен Буду осындай жерлерде ме? Льюис Компаниенің киборгтарды тыйым салынған жерлерге жібермеуге бағытталған жаттығуы оның ортағасырлық Ирландияда мүгедек болып ұрлануы туралы ұмытылған естеліктерін қайтадан сезінуіне себеп болады. Ол Компанияның оны Оңтүстік Америкада 700 жылға неге қалдырғанын түсіне бастайды, содан кейін «Аспандағы Қойот» кітабындағы оқиғалар орын алады.
2142: Лондон мен Фес
Льюис әлі де Эдвардты зерттеуде, мүмкіндігі болған сайын. Ол Ненниус атты тағы бір киборгтың Эдвардты бақылаған, тіпті оның мектебінің директоры болғанын біледі. Жозеф Фезде (Марокко) тәуелсіз билік құрған, бұрынғы Барбариялық жағалаудағы қарақшы Сүлейменді іздейді. Сүлеймен Компанияның бақылауын қиындатудың жолдарын да тапқан. Сүлеймен өзі де басқа топтарға қарсы құпия жұмыс істеп жатқанын айтады, олардың кейбіреулері адамзатты құрту үшін жаңа аурулар жасап жатқандай көрінеді. Ол Будуды осы іске қатысты деп айтады, бұл Жозефті қатты алаңдатады. Жозеф пен Льюис қайтадан Лондон қаласында кездеседі. Жозеф қазір Сүлейменнің маскировка құрылғысының біреуін алып жүр. Льюис оған Эдвард туралы барлық білгенін айтады. Эдвард Калифорния жағалауындағы Санта-Каталина аралын бағындыруды көздеген адамдар үшін жұмыс істеген. Жозеф Виктормен кездеседі, ол 1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісінен бірнеше сағат бұрын Будуды қолға түсіргенін және оны қайдан табуға болатынын Жозефке хабарлайды.
2225: Лондон; Ирун-дель-Мар, Испания
Льюис кітапханада жұмыс істейді. Оның жасырын күйін біреудің кішкентай ғана адам ашқанда, Льюис із жазып, Жозефпен кезекті кездесу үшін Испанияға бет түзеді. Жолда ол осыған ұқсас басқа да адамдарға кездеседі және оның қолына белгілі бір бұзу құралымен нұқсан келеді, ол қолының жұмысын ішінара тоқтатады. Бұл мүмкін емес, өйткені киборгтардың өзін-өзі жөндеу қабілеті бар. Демалысқа шығуға бұйрық алған ол Жозефпен бірге жергілікті археологиялық қазбаларды аралайды – Жозефтің 20 мың жыл бұрын өскен жерлерін, содан кейін Компанияның базасына жөндеуге түседі.
2275: Санта-Каталина аралы, Калифорния
Льюис круиздік кемеде Нениуспен "кездейсоқ" кездеседі, ал Нениус оған Эдвард туралы әңгіме айтады. Льюис Джозефпен байланысады, олар Санта-Каталинаға барады, онда Льюис құпияның кілті жасырын деп санайды. Бұл тұрақ. Льюисті тұтқындайды, ал Жозеф ауыр жарақат алады. Ол тік жардан құлап, теңізге түседі, соңында жағаға шығады және Сүлейменнің мешіттерінің біріне жетеді, одан оны Сүлейменнің өзіне алып кетеді. Ол жазылғаннан кейін, оның импланты алынып тасталады. Ол еркін агент, бірақ сонымен қатар қашқын. Егер Компания оның тірі екенін білсе, оған қатты жаза беріледі. Сүлеймен оған Порфирио айтқандай хабар береді: кет, қайта оралма.
2275: Сан-Франциско және Тамалпайс тауы, Калифорния
Жозеф Виктордың нұсқауларымен 1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісінен көмілген Будуды табады. Ол оның қалдықтарын Тамалпай тауының астындағы Компанияның қоймаларының біріне әкеліп, циборг Абдиелдің көмегімен жандандыру процесін бастайды. Абдиелдің өмірінің барлық мәні – осы нысандар арасында саяхаттап, оларды күтіп ұстаудан тұрады.
Жүсіптің қараңғылықта
Жозеф Будудың қайта іске қосылуын күтіп, жазылып жатқан денесіне өзінің тарихын айтады. Ол өзін Гамлетке ұқсатады, өйткені іс-қимылға кешігіп, нәтижесінде айналасындағылардың бәрі қаза тапты. Бірақ 2355 жылға дейін оған 74 жыл бар.
Кейіпкерлер
Жозеф – бұл романның басты кейіпкері, ол Компанияның көптеген әңгімелерінде де кездеседі. Алдыңғы бөлімнің соңында, «Аспанды Қасқырда» оның жеке баяндауы Испаниядан Ескі Калифорнияға, Голливудқа көшкен өміріне қатысты белгілі бір анық емес алаңдаушылықты білдірді. Мыңдаған жылдар бойы өмір сүрген соң, ол алғаш рет Компанияның қызметкері ретіндегі өз ниеттерін күдікке түсірді. Льюис 1996 жылы Мендозаның пайда болуы туралы хабарлағаннан кейін, және 1863 жылы оның жоғалуының Елизавета Англиясында оны қиратқан адамның егізімен байланысты екені анықталғаннан кейін, ол ұйымнан алыстай бастады, ол бұл ұйымға тарихтан бұрыннан қызмет етеді. Соңында ол әкесі Буду берген ақпаратты түсіндіріп, Компанияның жасырын зираттарын ашады, онда зақымдалған және керексіз өлімсіздер тыныш жатады. Романның соңында ол ұзақ жылдар бойы оны және жақындарын қорлағандарға азап сыйлайтын, қаскөй еркін рухқа айналған демонға айналады. Әдебиет маманы Льюис «Аспанды Қасқырда» шкафында ешқандай құпиясы жоқ, қарапайым Компания қызметкері ретінде таныстырылды. Бұл романда оның трагикалық өмірі, оның жұмбақ кішкентай адамдардың құрбаны ретінде және қол жетпес әйелге ғашық болған адам ретіндегі тарихы көрінеді. Алайда, ол көп ұзамай өзіне қиын жағдайға түседі. Презерватор ретінде, оның құпия операцияларды жүргізу қабілеті жоққа жақын. Тіпті Жозеф, әдетте кез келген алдаудың жетекшісі, алданып жатқан адам – барлығын білетін доктор Зевс болса, оған көмектесе алмайды. Қауіпсіздік техникасы Порфирио, белгілі бір жағынан, Жозефтің біршама радикальды нұсқасы. Жозеп сияқты, ол басқаларға, оның інісінің ұрпақтарына терең бейімделген. Компания жұмысына деген наразылығы отбасымен байланыста болу қажеттілігімен басылады. Бұл Компанияның қуана орындайтын шайтандық келісім. Орындаушы-жәрмеңгер Сүлейман кем дегенде бірнеше мың жылдық, және Компанияның басты ойыншыларының бірі. Ол Жозефке көмектесе алады, бірақ сонымен бірге ол өзінің ықпалынан тыс адамдардың ниеттеріне күдікпен қарайды, әсіресе Жозептің өзіне. Сүлейман Жозептің әкесі Будудың уақыт-уақыт пайда болатын обалардың артында тұрғанын сезінеді, бұл өлім-жұлымға әкеледі. Орындаушы Виктор – шифр, ол мойындағысынан гөрі көбірек білетін адам, және Компания үшін жұмыс істегені оны қатты мазалайды. Оның тарихы Компанияның қысқаша әңгімелерінде айтылады. Оның Льюиспен байланысы екеуі күдікпен қарағаннан да маңызды. Ботаник Мендоза және оның сүйіктісі, әртүрлі бейнелерде, оқиғаның көрінбейтін кейіпкерлері. Жозеф Компанияның құпия сақтау орындары арқылы Мендозаны іздейді, ал Льюис Эдвард Альтон Белл Фэрфаксты тергеу арқылы іздейді, ол Жозеп жек көретін Елизаветалық діни фанатик Николас Харпол болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін.
Негізгі тақырыптар
Жозеф Мендозаға алаңдайды, ол оны жұмысқа алды және оны қызбен теңестіреді, бірақ ол сонымен бірге оны жұмысқа алған Будуға не болғанын білуге тырысады және оны әкесі деп есептейді. Буду – ол Enforcer, 8 футтық өлтіру машинасы, оның тұқымдары адамдар, неандертальдар және Компания тағы не пайдаланғанын Құдай ғана біледі. Олар құбыжық емес, тек басқаларды өлтіргендерді ғана өлтіретін мейірімді жандар еді. Кітаптың барлық тараулары "Жозефтің қараңғылықтағы ізі" деп аталады, оларда Жозеф әкесіне сөйлеп, Льюиспен кездесу арасындағы ондаған жылдарды баяндайтын сияқты. Соңында біз осы әңгімелердің қайда өтетінін білеміз. Льюис Мендозаға ғашық. Ол бастапқыда 1863 жылы Мендозаның неге жоғалып кеткенін білу үшін Жозефпен байланысады. Келесі онжылдықтар мен ғасырлар бойы ол Компанияның нағыз шығу тегіне қатысты белгілерді табады, бірақ оларды іздеу арқылы Компанияның өзі салған ишараттардың ізін ғана басып жүрген болуы мүмкін. Кітаптың маңызды сюжеттік элементі – барлық киборгтардың көріп, естігендерін орталық дерекқорға жіберетін имплантаттары бар. Сюжеттің көп бөлігі осыны айналып өтуге бағытталған. Кітап болашаққа қатысты дистопиялық көзқарас ұсынады. АҚШ-тың бөлінуі ғана емес, Калифорнияның анархияға түсуі, сондай-ақ жануарлар құқықтарын қорғаудың экстремалды қозғалысы мен түрлі тыйым салу қозғалыстарының пайда болуы салдарынан ет жеу, кофе, алкоголь, темекі, шоколад және басқа да әлеуметтік және жеке ынталандырғыштар болашақта заңсыз болады. Болашақта Ұлыбритания ішкі терроризмге ұшырағанына қарамастан, ел ретінде қайта жандануда. Сондай-ақ, Компанияның бастауы осы жерде екені анық. Бірақ жалпы алғанда, адамдардың жағдайын жақсы деу қиын. Көптеген елдерде халық саны азайып барады, бұл бір жағынан түсіндіріле алмайтын эпидемиялардың көбеюіне, екінші жағынан, ұрпақ беру процесіне деген жиреншікке байланысты.
Тарихқа, географияға және қазіргі ғылымға сілтеме жасау
Жаңа Сион үйі – бұл Лондондағы ойдан шығарылған ғимарат. Сион Хаус – Темза өзенінің бойында, Кьюге қарсы жатқан нағыз сарай. Бодега шығанағы «Құстар» фильмінің көп бөлігі түсірілген жер ретінде әйгілі. Ол сонымен қатар Дрейк шығанағына жақын, бұл жер бұрын сэр Фрэнсис Дрейктің Америка құрлығына түскен орны деп есептелген. Осы серияның негізгі сюжеттік желісінің бірі – Дрейк экспедициясының мүшелері Санта-Каталина аралында белгілі бір артефакттарды табуы.