Ханс Роберт Яусс (1921-1997) – неміс ғалымы, қабылдау теориясының (күту горизонті) және француз әдебиетінің маманы. Гадамердің герменевтикасынан әсер алған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс ғалымы (1921–1997)
German academic (1921–1997)
Ханс Роберт Жаус (Jauß; 12 желтоқсан 1921 – 1 наурыз 1997) – қабылдау теориясы (әсіресе, оның күту горизонттары туралы ұғымы) және орта ғасыр мен қазіргі француз әдебиеті саласындағы еңбектерімен белгілі неміс ғалымы. Оның тәсілі Ханс Георг Гадамердің герменевтикасынан туындаған.
Hans Robert Jauss (Jauß; 12 December 1921 – 1 March 1997) was a German academic, notable for his work in reception theory (especially his concept of horizon of expectation) and medieval and modern French literature. His approach was derived from the hermeneutics of Hans Georg Gadamer.
Алғашқы жылдар және білім
Жаус Германияның Вюртемберг аймағындағы Гёппинген қаласында туған. 1997 жылғы 1 наурызда Германияның Констанц қаласында қайтыс болды. Оның отбасы ұстаздардың ұзақ буындық тарихынан бастау алған. Оның діни көзқарасы пиетизм болған. Жаустың гимназиядағы оқуы 1932-1939 жылдар аралығында Эсслинген және Гейслинген қалаларында өтті. Екінші дүниежүзілік соғыста жас солдат ретінде Жаус екі қыс бойы Ресей майданында СС (SS Nr. 401.359) және Вафен СС құрамында болды. 1942 жылы ол "SS Freiwilligen Legion Niederlande" құрамына қабылданды. 1943 жылы "11-ші СС Фрайвиллиген Нордланд легионында" Оберштурмфюрер дәрежесіне ие болды. 1944 жылы ол СС резервіндегі гауптштурмфюрер болды. Кейіннен "33-ші Вафен Гренадерлік дивизиясы СС Шарльмен" құрамына кірді. 1944 жылы ол оқуын бастап, оккупацияланған Прагада бірінші семестрін аяқтады. 1948 жылғы қарашада Гейдельбергте жиырма жеті жасар Жаус соғыстан кейінгі тұтқындықтан кейін роман филологиясы, философия, тарих және германистика (неміс әдебиеті мен тіл білімі) мамандықтарын оқыды. Оның ой-өрісіне әсер еткен сол кездегі оқытушылардың ішінде Мартин Хайдеггер және Ханс Георг Гадамер болды. Ол 1954 жылға дейін онда қалды. Осы жылдары ол Париж және Перуджа қалаларына оқу сапарлары жасады. Өткен мен қазіргі, уақыт пен естелік тақырыптары Жаустың 1952 жылы Гейдельберг университетінде докторлық диссертациясын қорғаған сәттен бастап зерттеулеріне қызығушылық тудырды. Филолог Герхард Гесс басшылығымен жазылған диссертациясы «Марсель Прусттың «Уақыттың іздеуінде» уақыт және естелік» деп аталады. 1957 жылы «Untersuchungen zur mittelalterlichen Tierdichtung» атты еңбегімен Гейдельберг университетінде роман филологиясы бойынша абилитациясын қорғады.
Jauss was born in Göppingen, Württemberg, Germany, and died on 1 March 1997 in Constance, Germany. His family came from a long line of teachers. His religious background was pietism. Jauss’s Gymnasium studies took place in Esslingen and Geislingen between 1932 and 1939. As a young soldier in the Second World War, Jauss spent two winters on the Russian Front in the SS (SS Nr. 401.359) and the Waffen SS. In 1942, he was a member of the "SS Freiwilligen Legion Niederlande". In 1943, he was Obersturmführer in the "11th SS Freiwilligen Legion Nordland". In 1944, he was Hauptsturmführer in the SS reserve. Subsequently, he was part of the "33rd Waffen Grenadier Division der SS Charlemagne". In 1944, he was able to begin his studies and complete his first semester in occupied Prague. In November 1948 at Heidelberg, the twenty seven year old Jauss, after postwar imprisonment, began studies in Romance philology, philosophy, history and Germanistik (German literature and linguistics). Teachers at that time who made an impact on his thought included Martin Heidegger and Hans Georg Gadamer. He was to remain there until 1954. In these years he made study trips to Paris and Perugia. The themes of past and the present, time and remembrance, were already engaging Jauss’s research from the time of his doctorate at the University of Heidelberg in 1952. His dissertation, under the direction of the philologist Gerhard Hess, was entitled Zeit und Erinnerung in Marcel Prousts «À la recherche du temps perdu» [Time and Memory in Marcel Proust's In Search of Lost Time]. In 1957, with the treatise Untersuchungen zur mittelalterlichen Tierdichtung, he obtained his habilitation for Romance philology at the University of Heidelberg.
Мансап
1959 жылы Жаус Мюнстер университетінде доцент және роман тілдері семинарының директоры қызметіне тағайындалды. 1961 жылы ол Гизен университетіне професор болып ауысты, онда роман тілдері семинарын қайта құруға көмектесті. Осы жылдары (1959–1962) Жаус Эрих Кёлермен бірлесіп «Орта ғасырлардағы роман тілдері әдебиеттерінің негіздері» (Grundriß der romanischen Literaturen des Mittelalters) атты ортағасырлық мәтіндер сериясын құрды. 1963 жылы ол Гизендегі екі әріптесімен (Ханс Блюменберг және Клеменс Хезельхаус) бірге «Поэтика және герменевтика» зерттеу тобын құруға белсенді қатысты, сондай-ақ Вюрцбургтан келген Вольфганг Изер де осы топқа қосылды. 1966 жылы Германияның университет жүйесі реформасы аясында Констанц университеті құрылды. Жаус бұрынғы ұстазы Герхард Гесс шақыруымен оның құрамына кірді. Бұрынғы автономды институттарды таратып, Констанцтағы жаңа университет Гумбольдт принципіне сәйкес, зерттеулерден туындайтын оқытуды дамытуға бағытталған «Оқыту және зерттеу бөлімшелерінің» ынтымақтастық және пәнаралық құрылымын құрды. Жаус көптеген комиссияларда жұмыс істеді, әсіресе әдебиеттанудың «мамандық саласын» (Fachbereiche) (Literaturwissenschaft) құруға қатысты. Бұл сол кездегі инновациялық құрылым болды, бірақ көп ұзамай Германия бойынша үлгі ретінде алынды. Бес профессор, әртүрлі тілдер бойынша кафедра төрағалығының жеңілдіктерінен бас тартып, өзін «Констанц мектебі» деп белгілі болған зерттеу тобы ретінде ұйымдастырды: Вольфганг Изер (ағылшын тілі), Вольфганг Прейзенданц (неміс тілі), Манфред Фурман (латын тілі), Ханс Роберт Жаус (роман тілі) және Юрий Стридтер (славян тілдері). Жаустың 1967 жылы өткен тұсаукесерлік лекциясы «Әдебиет тарихы – әдебиет теориясына үнсіз тікелей шақыру» деп аталып, әдебиеттануға жаңа көзқарас қажеттігін батыл түрде жариялады. Келесі жылдары бұл бағдарламаны іске асыру және дамыту жұмыстары жүргізілді, кейде түрлі диалог серіктестерімен пікір алмасу арқылы. Өмірі бойы ол қонақ профессоры ретінде Цюрих университетінде (1967/68 жылғы қысқы семестр); Берлиндегі Эрік университетінде (1968/69 жылғы қысқы семестр); Нью-Йорктегі Колумбия университетінде (1973 жылғы күзінде); Нью-Хейвендегі Йель университетінде (1976 жылғы көктемінде; 1977 жылы қайтадан бару туралы ұсыныстан бас тартты); Сорбонда (1978 жылғы қысқы семестр); Лёвен университетінде (Franqui Professur, 1982); Берклидегі Калифорния университетінде (1982 жылғы көктемінде); Калифорния университетінде (1985); Принстон университетінде (Уитни Джей Оутс атындағы қонақ профессоры, ақпан 1986); Висконсин университетінде (Мэдисон) (Бриттгем ағылшын тілі профессоры, наурыз 1986) болып жұмыс істеді.
In 1959, Jauss took up his first teaching appointment as associate professor and director of the Romance Seminar at the University of Münster, Westfalen. In 1961, he moved to the University of Gießen, where, as full professor, he helped in the restructuring of the Romance Seminar. It was in these years (1959–1962) that Jauss, along with Erich Köhler, founded a series of medieval texts entitled Grundriß der romanischen Literaturen des Mittelalters (Outline of Romance Literatures of the Middle Ages). In 1963, he also played a prominent role in establishing the research group "Poetik und Hermeneutik" with two other colleagues from Gießen (Hans Blumenberg and Clemens Heselhaus), along with Wolfgang Iser from Würzburg. The year 1966 saw the founding of the University of Constance as part of the reform of the German university system taking place at that time. Jauss was invited by his former teacher Gerhard Hess to join the staff. Doing away with previous autonomous institutes, the new university at Constance was set up with a cooperative and cross disciplinary structure of "Units of Teaching and Research," following the Humboldt principle of developing teaching out of research. Working on numerous committees, Jauss was particularly involved with setting up the "subject area" (Fachbereiche) of literary studies (Literaturwissenschaft), an innovative structure at the time but soon to be emulated throughout Germany. Five professors, surrendering the privileges of departmental chairmanship in their different language fields, organised themselves into a research group that soon became known internationally as "The Constance School": Wolfgang Iser (English), Wolfgang Preisendanz (German), Manfred Fuhrmann (Latin), Hans Robert Jauss (Romance), and Jurij Striedter (Slavic). Jauss’s own inaugural lecture in 1967, entitled "Literary History as a Challenge to Literary Theory", was dramatic and programmatic in its call for a new approach to literary studies. The ensuing years saw an application and development of that program, at times in vigorous debate with a diversity of dialogue partners. Throughout his career, he was guest professor at the University of Zürich (winter semester 1967/68); at the Freie Universität Berlin (winter semester 1968/69); at Columbia University, New York (Fall 1973); at Yale University, New Haven (Spring 1976; turning down an offer to go there again in 1977); at the Sorbonne (Paris IV, winter semester, 1978); at the University of Leuven (Franqui Professur, 1982); at the University of California, Berkeley (Spring 1982); at the University of California (1985); at Princeton University (Whitney J. Oates Visiting Fellow, February 1986); and at the University of Wisconsin–Madison (Brittingham Visiting Professor of English, March 1986).
Құрметтер мен өлім
1980 жылы Жаус Гейдельберг ғылым академиясының мүшесі болды. Ол сондай-ақ итальяндық Accademia dei Lincei академиясының құрметті мүшесі атанды. 1987 жылдың 1 сәуірінде зейнетке шыққаннан кейін, 1997 жылы қайтыс болғанға дейін ол Констанс қаласының жанында университеттің зейнеткер профессор ретінде тұрды. Ол Констанц қаласында дүние салды.
In 1980 Jauss became a member of the Heidelberger Akademie der Wissenschaften. He was also honoured by the Italian Accademia dei Lincei. After his retirement on 1 April 1987 until his death in 1997, he lived near Constance as Professor Emeritus of the University. He died in Konstanz.
Жаустың өткенін қайта бағалау
1995 жылы Жаустың СС ісі алғаш рет роман тілдерін зерттейтін ғалым Эрл Джеффри Ричардс тарапынан, бұрынғы нацистердің Эрнст Роберт Куртиусқа жасаған шабуылдарын бағалау аясында жарияланды. Ричардс соғыстан кейін Жаустың әртүрлі жалғандығы мен өтіріктерін анықтады. Дегенмен, оның Жаустың өткенін ашқаннан кейін де, академиялық қауымдастықтың оның мұрасын қайта қарауына тағы екі он жыл уақыт кетті. 2014 жылы Констанц университеті тарихшы Йенс Вестмейерге Жаустың саяси және соғыс кезеңіндегі өткенін зерттеуді тапсырды, нәтижесінде оның өмірі қайта бағаланды. Вестмейердің зерттеулері Жаустың соғыс қылмыстарына қатысқан болу мүмкіндігін көрсетті (1943 жылы 33-ші Ваффен Гренадерлік дивизиясы болып белгілі болған бөлімде рота командирі ретінде) және Жаустың құжаттарды жалғандағанын, автобиографиясында шындықты жасырғанын дәлелдеді. Вестмейер өз жұмысын кеңейтіп, кейіннен «Ханс Роберт Джаус. Жастық шақ, соғыс және тұтқындық» монографиясын жариялады.
In 1995, Jauss' SS dossier was first published by the Romance scholar Earl Jeffrey Richards, as part of an evaluation of attacks by former Nazis on Ernst Robert Curtius. Richards later documented Jauss's various falsehoods and fabrications after the war. Despite his unmasking of Jauss's past, however, it would be another two decades before the academy as a whole took stock of his legacy. In 2014, the University of Konstanz commissioned the historian Jens Westemeier to examine Jauss's political and war time past, leading to its re evaluation. Westemeier's research demonstrated that Jauss was likely involved in war crimes (as a company commander in 1943 in a unit that later became known as the 33rd Waffen Grenadier Division) and that Jauss falsified documents and glossed over his autobiography. Westemeier expanded on his work to later publish the monograph Hans Robert Jauß. Jugend, Krieg und Internierung (Hans Robert Jauss. Youth, War and Internment).