Кіріспе
3-шы ғасырдың Кесария Мазака епископы, рим губернаторы Фирмилиан (грекше: Φιρμιλιανός, латынша: Firmilianus, шамамен 269 жылы қайтыс болды), шамамен 232 жылдан бері Кесария Мазака епискобы болды және Оригеннің шәкірті еді. Оның беделі Александриялық Дионисий мен Карфаген епископы Киприанның беделімен салыстырылатын болды. Ол 3-шы ғасырдың ортасында еретиктерді қайтадан шомылдыру және Децийдің қудалауынан кейін тәуекелге түскен христиандарды қайта қабылдау туралы пікірталасқа белсенді қатысты және оның ұстанымы үшін Папа Стефан I тарапынан шүкіршілікке алынды. Фирмилианның Киприанға жазған бір ғана хаты Киприанның хаттарының арасында сақталған. Иероним "De viris illustribus" еңбегінде Фирмилианды есімдердің тізімінен шығарған. "Оның қырық жылдық ықпалды епископтығы, Ориген мен Дионисиймен достығы, Киприанның оған жүгінуі және Стефанды сынауы оны замандастарына өз заманының ең көрнекті тұлғасы етіп көрсетуі мүмкін" (Уэйс).
the Roman governor
Firmilian (Greek: Φιρμιλιανός, Latin: Firmilianus, died c. 269 AD), Bishop of Caesarea Mazaca from c. 232, was a disciple of Origen. He had a contemporary reputation comparable to that of Dionysius of Alexandria or Cyprian, bishop of Carthage. He took an active part in the mid 3rd century controversies over rebaptising heretics and readmitting lapsed Christians after the persecutions of Decius and was excommunicated by Pope Stephen I for his position. A single letter of Firmilian to Cyprian survives among Cyprian's correspondence. Jerome omits Firmilian from De viris illustribus. "To his contemporaries his forty years of influential episcopate, his friendship with Origen and Dionysius, the appeal to him of Cyprian, and his censure of Stephanus might well make him seem the most conspicuous figure of his time" (Wace).
Өмір
Ниссалық Григорийдің айтуынша, Грегорий Тауматург әлі де мүшрік болған кезде, өзінің дүниелік білімін аяқтағаннан кейін, "Фирмилианмен, қадірлі отбасынан шыққан каппадокиялықпен, мінез-құлқы мен қабілеті жағынан өзіне ұқсас болды, кейіннен өмірінде Кесария шіркеуін безендеткенде көрсеткендей". Екі жас жігіт Александрияға Оригенмен бірге оқуға келді, және Ориген кемінде Фирмилианды крещение рәсімінен өткізді. Фирмилианның христиан дінінде тәрбиеленгені ықтимал. Кейіннен, Евсевийдің айтуынша, Каппадокиядағы Кесария епископы болған Фирмилиан, шіркеулердің игілігі үшін Оригенді өз еліне шақырды, бұл шамамен 232-5 жылдары болды, осы кезде Ориген Палестинаның Кесариясында болды, себебі епископы оның сол қалада дін қызметкеріне бекітілуіне наразы болды. Дионисий, Рим папасы Стефан I-ге (Евсевий, VII, v, 1) жазған хатында Фирмилианды "ең көрнекті епископтардың" бірі деп есептейді, оның "Фирмилиан және бүкіл Каппадокия" деген сөзі Кесарияның уже митрополиттік орталық екенін көрсетеді. Осының арқасында Фирмилиан Оригенді "шіркеулердің игілігі үшін" Каппадокияға шақыра алды. Шығыста, мүшріктердің крещениесінен өткендерді қайтадан шомылдыру тәжірибесі болған. Крещение туралы дау туғанда, Киприан, папа Стефанның шіркеуге оралған мүшріктерді қайтадан шомылдыру туралы шешіміне қарсы, Шығыс шіркеулерінен қолдау алуды қалады. 256 жылдың жазының соңында ол диякон Рогацианды Фирмилианға хатпен, сондай-ақ осы мәселе бойынша құжаттармен – папаның, өзінің және Карфагендегі кеңесінің хаттарымен, сонымен қатар "Католик шіркеуінің бірлігі туралы" трактатымен бірге жіберді. Папа Сикст II-ге (257–58) жазған хатында Дионисий, папа Стефанның мүшріктерді қайтадан шомылдыру туралы дау кезінде Тарс қаласының Хеленасымен, Фирмилианмен, барлық Киликия мен Каппадокиямен және көршілес аймақтармен қарым-қатынасты тоқтатқанын айтады (Евсевий, VII, v, 3–4), бұл Фирмилианның сақталған жалғыз хатында, Киприанға жауабында қозғалған мәселе.
Шомылдыру рәсімінен өту
Фирмилианның жауабы қарашаның ортасында Карфагенге келіп түсті. Бұл хат Киприанның Помпейге жазған хатынан да бетер, тіпті одан да қатал әрі ызалы. Ол, күмәнсіз, Киприанның басшылығымен жасалған аудармада бізге жеткен, және көбінесе грек тіліндегі сөздерге толы болғандықтан, өте әдеби аударма болып көрінеді. Хатта Киприанның папа Степанға қарсы келтірген аргументтері қайтадан айтылып, күшейтіледі. Фирмилиан былай дейді: «Біз сіздің жазбаларыңызды өз жазбаларымыз секілді қабылдадық және оларды көп рет оқып, жадымызға толық сіңірдік» (IV тарау). Фирмилианның еретиктердің крещениесінің дұрыстығына қарсы келтірген негізгі себебі – Киприанның пікірімен сәйкес келеді: шіркеуден тыс және Киелі Рухтан нәр алмайтын адамдар басқаларды шіркеуге қабылдауға немесе өзінде жоқ нәрсені беруге құқылы емес: «Иконияда көптеген адамдар жиналып, бұл мәселені мұқият қарастырдық және шіркеуден тыс өткізілген кез келген крещение мүлдем қабылданбауы керек деп шештік». Фирмилианның көмегімен Степанның Киприанға жазған хатының мазмұнының көп бөлігін білуге болады. Айыптау туралы ескерту Фирмилианды одан да ашуландырды, ол Степанның тек үштік туралы формуланың қолданылуын талап етуін «күлкілі» деп санады. Ол Степанның еретиктерге көрсеткен мейірімділігін апостолдарды қорлау деп қарады. Сонымен қатар, ол Римнің апостолдық дәстүрді өзгеріссіз сақтағанына келіспеді, себебі Иерусалим мен Римнің Пасханы тойлау әдеттері әртүрлі болды, және Степанның оларды айыптау құқығын да жоққа шығарды. «Мен Степанның ашық және айқын ақымақтығына қатты ашуланып тұрмын, ол өзінің мәртебесімен мақтанады және өзінің Киелі Петірдің мұрагері екенін, ал Киелі Петірге шіркеудің негізі салынғанын мәлімдейді. Сен өзіңнен өзіңді оқшауладың – жаңылыспа, өйткені ол шіркеулік бірліктен бойын толық айырған нағыз схизматик. Сенің ойынша, барлығын сен айыптауың мүмкін, бірақ шындығында сен өзіңді ғана барлықтан айырдың». Дионисий, римдік священник Филимонға жазған хатында да Икония соборы туралы айтады. Бұл собор Александр Севердің өмірінің соңғы жылдарында, шамамен 231–235 жылдары өткен болуы керек.
Самосаттық Пауылға қарсы іс
266 жылы Фирмилиан Антиохияда Павел Самосатты қызметтен шеттету мәселесін талқылаған кеңеске төрағалық етті. Ол Павел түзетулер жасайды деп сенді, бірақ тағы бір кеңес қажет болды. Ол осы жиынға жол тартқанда Тарста қайтыс болды, шамамен 269 жылы. Фирмилианды Степан қауымнан шығарғанмен, кейінгі папалардың бұл қатаң саясатты қолдамағаны белгілі. Фирмилиан грек мартирологиясында (28 қазан) еске алынады, бірақ Батыста оған құрмет көрсетілмейді. Оның Каппадокиядағы ұлы ізбасары, Кесариялық Әулие Василий, оның еретиктердің шомылуына қатысты пікірін қабылдамай-ақ айтады (Хабар clxxxviii), және «Доксологияда» «Құдіретті Рухпен» деген сөздер туралы айтқанда былай дейді: «Біздің Фирмилианның осы сенімде болғаны ол қалдырған lógoi арқылы куәландырылған» (De Spiritu Sancto, xxix, 74). Мұндай жазбалар туралы басқа ешбір мәлімет жоқ, бұл, әдетте, хаттар болған.»