Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономикалық сұраныс ұсыныстан басым түседі.
Economic demand that exceeds supply
Экономикада, тапшылық немесе артық сұраныс – бұл нарықтағы тауар немесе қызметке деген сұраныстың оның ұсынысынан асып түсу жағдайы. Бұл артық ұсыныстың (қордың) керісі.
In economics, a shortage or excess demand is a situation in which the demand for a product or service exceeds its supply in a market. It is the opposite of an excess supply (surplus).
Анықтамалар
Кемел нарықта (қарапайым микроэкономикалық модельге сәйкес келетін) сұраныстың артық болуы сатушыларды бағаны көтеруге итермелейді, осы бағадағы сұраныс қолжетімді ұсынысқа теңескенше, нарық тепе-теңдігі орнатылады. Экономикалық терминологияда, қандай да бір себеппен (мысалы, үкіметтің араласуы немесе сатушылардың бағаны көтермеуі сияқты) баға тепе-теңдікке жетпеген жағдайда тапшылық пайда болады. Мұндай жағдайда сатып алушылар нарықтық бағада қолжетімді тауар немесе қызмет мөлшерінен артық сатып алуға ниеттенседі, ал қандай сатып алушыларға қызмет көрсетілетінін бағадан басқа механизм (мысалы, "бірінші келгенге бірінші кезек" немесе лотерея) анықтайды. Демек, кемел нарықта тапшылықты тек баға ғана тудыра алады. Күнделікті қолданыста "тапшылық" термині көбінесе адамдар қалаған тауарды қолжетімді бағамен таба алмайтын жағдайды білдіреді, әсіресе ұсыныс мәселелері бағаны көтерген кезде. "Нарықты тазалау" (market clearing) – нарықтық бағада мәміле жасауға дайын барлық сатып алушы мен сатушы өз серіктестерін таба алғанда болады. Нарықты тазалайтын бағадан төмен бағада әрдайым сатып алуға дайын тұрғандар болады; бұл сұранысты қанағаттандыра алмауды "тапшылық" деп қарастырылмайды, тіпті әлеуметтік немесе саяси контексте осылай сипатталған жағдайларда да (сатып алу мен ұсыныстың қарапайым моделі мұны қамтуға тырыспайды).
In a perfect market (one that matches a simple microeconomic model), an excess of demand will prompt sellers to increase prices until demand at that price matches the available supply, establishing market equilibrium. In economic terminology, a shortage occurs when for some reason (such as government intervention, or decisions by sellers not to raise prices) the price does not rise to reach equilibrium. In this circumstance, buyers want to purchase more at the market price than the quantity of the good or service that is available, and some non price mechanism (such as "first come, first served" or a lottery) determines which buyers are served. So in a perfect market the only thing that can cause a shortage is price. In common use, the term "shortage" may refer to a situation where most people are unable to find a desired good at an affordable price, especially where supply problems have increased the price. "Market clearing" happens when all buyers and sellers willing to transact at the prevailing price are able to find partners. There are almost always willing buyers at a lower than market clearing price; the narrower technical definition doesn't consider failure to serve this demand as a "shortage", even if it would be described that way in a social or political context (which the simple model of supply and demand does not attempt to encompass).
Жедел және "ұзақ"
Гаррет Хардин тапшылықты сұраныстың "артуы" ретінде қарастыруға болатынын айтты. Мысалы, азық-түлік тапшылығын халықтың көптігі (адам санының артуы) деп те атауға болады. Осы көзқараспен қарағанда, ол мәселені тиімдірек шешуге болады деп есептеді.
Garrett Hardin emphasised that a shortage of supply can just as well be viewed as a "longage" of demand. For instance, a shortage of food can just as well be called a longage of people (overpopulation). By looking at it from this view, he felt the problem could be better dealt with.
Еңбекпен қамту
Ең тар мағынасында еңбек тапшылығы – жұмыс берушілердің нарықтағы жұмысқа деген сұранысты қанағаттандыру үшін жеткіліксіз білікті кандидаттар (қызметкерлер) бар деп санайтын экономикалық жағдай. Экономистер мұндай жағдайды кейде "еңбек күшінің жетіспеушілігі" деп атайды. Мысалы, халықтың қартаюы, жұмыс күшінің қысқаруы және туу көрсеткішінің төмендеуі АҚШ экономикасының бірнеше онжылдыққа созылатын өсуін тежей алады. Кең мағынада, кең таралған ішкі еңбек тапшылығы, төмен жалақылы салаларда (қонақжайлылық және демалыс, білім беру, денсаулық сақтау, теміржол көлігі, авиация, бөлшек сауда, өндіріс, тағам өнімдері, қарттарға күтім көрсету) жалақының тұрмыстық деңгейге шаққанда тым төмен болуы және қолайсыз жұмыс жағдайларымен (артық жұмыс жүктемесі және ұзақ жұмыс уақыты) байланысты. Бұл жағдайлар жұмысшылардың кәсіби күйзеліске түсуіне және жұмыстан кетуіне, ішкі жұмыс күшінің ағынын тартуға жеткіліксіз стимулдарға, жұмыс орындарындағы жұмысшылардың жетіспеушілігіне және кадр тапшылығының одан әрі ушығуына (оң кері байланыс) алып келеді. Ішкі еңбек тапшылығына жауап ретінде, коммерциялық палаталар сияқты бизнес бірлестіктері әдетте үкіметтерге аз дамыған және жалақысы төмен елдерден шетелдік жұмысшылардың көшуін ұлғайту үшін лоббилік әрекеттер жасайды. Сонымен қатар, бизнес бірлестіктері балаларға күтім жөнінде мемлекеттік қолдауды арттыру үшін үгіт жүргізеді, бұл әйелдердің жұмыс күшіне қайта оралуына мүмкіндік береді. Алайда, төмен жалақылы салалардағы еңбек тапшылығы әлемнің көптеген елдерінде кеңінен таралғандықтан, иммиграция дамыған елдердегі төмен жалақылы салалардағы созылмалы еңбек тапшылығын тек ішінара шешеді (сонымен бірге жергілікті жұмыс күшінің тиісті салаларға кіруіне кедерілді етеді) және дамушы елдерде еңбек тапшылығының одан әрі ушығуына себеп болады.
In its narrowest definition, a labour shortage is an economic condition in which employers believe there are insufficient qualified candidates (employees) to fill the marketplace demands for employment at a wage that is mostly employer determined. Such a condition is sometimes referred to by economists as "an insufficiency in the labour force." An ageing population and a contracting workforce and a birth dearth may curb U. S. economic expansion for several decades, for example. In a wider definition, a widespread domestic labour shortage is caused by excessively low salaries (relative to the domestic cost of living) and adverse working conditions (excessive workload and working hours) in low wage industries (hospitality and leisure, education, health care, rail transportation, aviation, retail, manufacturing, food, elderly care), which collectively lead to occupational burnout and attrition of existing workers, insufficient incentives to attract the inflow supply of domestic workers, short staffing at workplaces and further exacerbation (positive feedback) of staff shortages. In response to domestic labour shortages, business associations such as chambers of commerce would generally lobby to governments for an increase of the inward immigration of foreign workers from countries which are less developed and have lower salaries. In addition, business associations have campaigned for greater state provision of child care, which would enable more women to re enter the labour workforce. However, as labour shortages in the relevant low wage industries are often widespread globally throughout many countries in the world, immigration would only partially address the chronic labour shortages in the relevant low wage industries in developed countries (whilst simultaneously discouraging local labour from entering the relevant industries) and in turn cause greater labour shortages in developing countries.
Жалақы факторлары
Атлантикалық құл саудасы (17-шы ғасырдың басында басталып, 19-шы ғасырдың басында аяқталған) Америкада, әсіресе Оңтүстік АҚШ-та, ауыл шаруашылығы жұмысына жұмысшылардың жетіспеушілігінен туындаған деп есептелді. Сол кезде африкалық еңбек күшін тарту – безгекке қарсы тұрудың жалғыз мүмкіндігі саналған. Алайда, талқысы жоқ, безгек ауруы құл саудасы арқылы «Жаңа дүниеге» әкелінген болуы мүмкін.
The Atlantic slave trade (which originated in the early 17th century but ended by the early 19th century) was said to have originated from perceived shortages of agricultural labour in the Americas (particularly in the Southern United States). It was thought that bringing African labor was the only means of malaria resistance available at the time. Ironically, malaria seems to itself have been introduced to the "New World" via the slave trade.