Кіріспе
Балық аулау бөгеті - балық аулау бөгеті, балық бөгеті, балық аулау бөгеті немесе балық аулау бөгеті - балық аулау бөгеті. Жағалаудағы су ағысы төмендеп, суға қарсы ағысқа қарай жүзуге тырысатын балықтарды, өзенде көбейіп, көбейген кезде балықтарды тұтқындау үшін бөгетті қолдануға болады. Балықтарды арнау үшін балық бөгеттерін қолдануға болады. Бастапқыда бөгеттер ағаштан немесе тастан салынған. Балық аулау тосқауылдарын балық тұзақтары ретінде пайдалану қазіргі заманғы адамдар пайда болғанға дейін басталған болуы мүмкін, содан бері оны әлемнің көптеген қоғамдары қолданған.
A fishing weir, fish weir, fishgarth or kiddle is an obstruction placed in tidal waters, or wholly or partially across a river, to direct the passage of, or trap fish. A weir may be used to trap marine fish in the intertidal zone as the tide recedes, fish such as salmon as they attempt to swim upstream to breed in a river, or eels as they migrate downstream. Alternatively, fish weirs can be used to channel fish to a particular location, such as to a fish ladder. Weirs were traditionally built from wood or stones. The use of fishing weirs as fish traps probably dates back prior to the emergence of modern humans, and have since been used by many societies around the world.
Тарих
Ағылшынша "weir" сөзі англосаксон тіліндегі wer сөзінен шыққан, оның бір мағынасы - балықты тұзаққа түсіру құрылғысы. Кениядағы Ашеул дәуірінен қалған тастар қатары ежелгі көлдегі тас тасқын бөгеті болуы мүмкін, егер бұл рас болса, бұл технология қазіргі адамдардан да көне болар еді. Ирландияда 8000 жыл бұрын салынған бөгеттермен бірге балық тұзақтары табылған. Орта ғасырлардағы Еуропада үлкен балық аулау бөгеттері ағаш бағаналардан және құмнан жасалған қоршаулардан салынған. Өзендердегі V пішінді құрылымдар балықтарды тұзақтарға немесе торларға бағыттау арқылы ұзақ және жұмыс істеуі мүмкін. Мұндай бөгеттер өзен пайдаланушылардың әртүрлі топтары мен көршілес жерлерді жалға алушылар арасындағы дау-дамайлардың себебі болды. Балық аулау үшін құдыққа салынған құдықтар ортағасырлық суреттерде көрсетілген және сақталған мысалдар табылған. Балықтардың кіруіне оңай, бірақ қашуына қиын болатын екі қайыс конустан тұратын, ұзындығы шамамен бір қашықтықтағы кәріздер. 2014 жылдың қыркүйек айында Виктория университетінің зерттеушілері Британдық Колумбиядағы Хайда Гвайи жағалауында 120 фут (37 метр) судағы 14000 жыл бұрын пайда болған балық бөгетін зерттеді.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда дәстүрлі формасы бір немесе бірнеше тас бөгеттер болды, олар тасқын жарыстарында немесе құмды жағажайда салынған, кішкентай саңылаумен, бұл су ағысы қайтадан ағып кеткен кезде ваттл қоршауларымен жабылуы мүмкін.
Уэльс
Тірі қалған үлгілерді, бірақ енді қолданылмайды, Мэйи бұғазында, ең жақсы сақталған үлгілері 1842 жылға дейінгі Йнис Горед Гоч (Қызыл Уэйр аралы) -да кездеседі. Сондай-ақ, Аберарт, Цередигон жағалауындағы "гореди" (алғашқыда он екі) сақталған. Тағы бір ежелгі мысал Солтүстік Уэльстегі Рос-Финахта болды, ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін қолданыста болды. Traeth Lligwy, Moelfre, Anglesey ортағасырлық балық тұйығы 2002 жылы Ежелгі ескерткіш ретінде белгіленген.
Англия
Балық бөгеттері кеме қатынасына кедергі келтіріп, балық қорына қауіп төндірді, сондықтан тарих бойы олардың көбеюін бақылауға бірнеше рет тырысты. 1215 жылғы Магна-картада корольдің бөгеттерін және басқаларын алып тастау туралы барондардың талаптарын қамтитын бап бар: Король Эдуард III (13271377) тұсында заң қабылданды және оны король Эдуард IV 1472 жылы қайта растады. Король Генрих VIII тұсында, әрине, Томас Кромвельдің бастамасымен, 1535 жылы әр округте "бөгеттерді алып тастауды" қадағалау үшін комиссарлар тағайындалды. Комиссияның сөздері былай болды: Кемелердің немесе қайықтардың өтуіне зиян келтіретін барлық бөгеттер, жолдар мен жолдардың (яғни, тас жолдардың) зардабы, судың тоқтауы арқылы кез-келген жерлерді немесе жайылымдарды басудың себебі болып табылатын және балықтардың өсуін бұзатын бөгеттер, комиссия мүшелерінің қалауы бойынша, егер жоғарыда аталғандардың кез-келгені сол бөгеттің арқасында өсіп, өсуі мүмкін болса, онда оларды құлатудан басқа құтқарылу жоқ, дегенмен сол бөгеттер 500 жыл бұрын жаулап алынғаннан бері тұрды. Патша өзін де осы ережеден босатпады, патшалық бөгеттерді жойып, жыл сайынғы табысынан 500 марка жоғалтты. Лисли қағаздары 1535 жылғы осы ережеден босату үшін Девондағы Амберлидегі бөген иелерінің күресі туралы егжей-тегжейлі қазіргі заманғы баяндама береді. 1861 жылғы Лосось балықшылығы туралы заң (24 және 25 Vict. 109) (содан бері қайта қабылданған тиісті ережелер) олардың қолданылуын тыйым салады, бірақ олардың іс жүзінде үздіксіз қолданылуы Магна-Хартаға дейін (1215 ж.)
A statute was passed during the reign of King Edward III (1327–1377) and was reaffirmed by King Edward IV in 1472 A further regulation was enacted under King Henry VIII, apparently at the instigation of Thomas Cromwell, when in 1535 commissioners were appointed in each county to oversee the "putting down" of weirs. The words of the commission were as follows:
All weirs noisome to the passage of ships or boats to the hurt of passages or ways and causeys (i. e. causeways) shall be pulled down and those that be occasion of drowning of any lands or pastures by stopping of waters and also those that are the destruction of the increase of fish, by the discretion of the commissioners, so that if any of the before mentioned depend or may grow by reason of the same weir then there is no redemption but to pull them down, although the same weirs have stood since 500 years before the Conquest. The king did not exempt himself from the regulation and by the destruction of royal weirs lost 500 marks in annual income. The Lisle Papers provide a detailed contemporary narrative of the struggle of the owners of the weir at Umberleigh in Devon to be exempted from this 1535 regulation. The Salmon Fishery Act 1861 (24 & 25 Vict. c. 109) (relevant provisions re enacted since) bans their use except wherever their almost continuous use can be traced to before the Magna Carta (1215).
Солтүстік Америка
Вирджинияда америкалықтар Потомак және Джеймс өзендеріне V пішінді тас бөгеттер салды. Бұл үрдісті ертедегі қоныстанушылар қабылдады, бірақ Мэриленд штатының Бас Ассамблеясы 1768 жылы Потомак өзеніндегі бөгеттерді жоюға бұйрық берді. 1768 және 1828 жылдар аралығында кеме қатынасына кедергі келтіретін балық бөгеттерін жоюға және 1800-жылдардың ортасынан бастап спорттық балық аулауға зиян келтіретін деп есептелетіндерді жоюға едәуір күш-жігер жұмсалды.
This practice was taken up by the early settlers but the Maryland General Assembly ordered the weirs to be destroyed on the Potomac in 1768. Between 1768 and 1828 considerable efforts were made to destroy fish weirs that were an obstruction to navigation and from the mid 1800s, those that were assumed to be detrimental to sports fishing.
Оңтүстік Америка
Боливияның Баурес аймағында Лянос-де-Моксостың бір бөлігі болып табылатын белгісіз Колумбияға дейінгі мәдениет үлкен балық бөгеттері, арналар мен жасанды аралдарды салды. Бұл жер бедері 3000 жылы шамасында үлкен және тығыз халықты қамтамасыз еткен көрінеді. Тас балық бөгеттері 6000 жыл бұрын Чилидің жағалауындағы Чилоэ аралында қолданылған.
Азия және Океания
Тайваньда 1950 жылға дейін пайдаланылған, су басында балық ұстайтын әлемдегі ең үлкен су айдыны бар еді. Батыстағы Тынық мұхит аралында орналасқан Яп, Еуропалықтардың қоныстанғанға дейін тастан жасалған балық тұйықтарды ең ұзақ уақыт бойы пайдаланған.