Қанатты көліктің тіркеу нөмірі және идентификациясы

Кіріспе

Азаматтық авиация органдарымен жеке әуе кемесіне тағайындалған тіркеу және идентификация.

Әуе кемесінің тіркеу белгісі – бұл халықаралық конвенция талабына сәйкес әрбір азаматтық әуе кемесінің сыртқы бетіне жазылуға тиіс, бір ғана әуе кемесіне тән код. Бұл тіркеу белгісі әуе кемесінің қай елде тіркелгенін көрсетеді және автомобильдің нөмірлік тақтасына немесе кеменің тіркеуіне ұқсас қызмет етеді. Бұл код тиісті азаматтық авиация органы (CAA) берген тіркеу куәлігінде де көрсетілуі керек. Әуе кемесінің бір мезгілде тек бір тіркеуі болуы мүмкін, бірақ ол әуе кемесінің пайдалану мерзімі ішінде өзгертілуі мүмкін.

Заңдық ережелер

Халықаралық азаматтық авиация жөніндегі конвенцияға сәйкес (әдетте Чикаго конвенциясы деп аталады), барлық азаматтық ұшақтар әрбір ел белгілеген тәртіптерді пайдалана отырып, азаматтық авиация органында (CAA) тіркелуге тиіс. Чикаго конвенциясына қатысушы емес елдерде де, әрбір елде азаматтық ұшақтарды тіркеу функциясын атқаратын Ұлттық авиациялық басқарма (NAA) бар. Ұшақты бір уақытта тек бір юрисдикцияда тіркеуге болады. ҰАБ ұшақты анықтау үшін бірегей әріптік-сандық кодты тағайындайды, ол сонымен қатар ұшақтың ұлттығын (яғни, тіркеу елі) көрсетеді және ұшақ пайдалану кезінде міндетті түрде болуы тиіс құжаттардың бірі – Тіркеу туралы куәлікті ұсынады. Тіркеу идентификаторы ұшақта жақсы көрінетін жерде көрсетілуі керек. Көптеген елдер сондай-ақ, өрт немесе апаттан кейін ұшақ апатын тергеу кезінде тіркеу идентификаторының фюзеляжға бекітілген, отқа төзімді тұрақты тақтаға қашалып жазылуын талап етеді. Көптеген елдердің әскери ұшақтары әдетте түйреу кодтары мен сериялық нөмірлерді пайдаланады. Әскери ұшақтарға көбінесе азаматтық тіркеу кодтары берілмейді. Дегенмен, үкіметке тиесілі әскери емес азаматтық ұшақтарға (мысалы, АҚШ-тың Ішкі қауіпсіздік департаментінің ұшақтарына) азаматтық тіркеу беріледі. Әрбір ұшақтың тіркеу идентификаторы бірегей болғанымен, кейбір елдер ұшақ сатылған, қиратылған немесе пайдаланудан шығарылған жағдайда оны қайта пайдалануға рұқсат береді. Мысалы, N3794N коды Mooney M20F ұшағына тиесілі. Бұрын бұл код Beechcraft Bonanza ұшағына (нақтырақ айтқанда, Бадди Холли қайтыс болған ұшаққа) берілген. Жеке ұшақ өмірі бойында әртүрлі тіркеулерге ие болуы мүмкін. Бұл ұшақтың меншігінің, тіркеу юрисдикциясының өзгеруіне немесе кейбір жағдайларда сәндік мақсаттарға байланысты болуы мүмкін.

Әуе кемесінің тіркелімін таңдау

Көбінесе, ұшақтар тасымалдаушының тұрақты мекені немесе базасы бар юрисдикцияда тіркеледі және халықаралық операциялар үшін ұлттық тасымалдаушы ретінде артықшылықты құқықтар мен жеңілдіктерден пайдалана алады. Дамып келе жатқан нарықтардағы тасымалдаушылар ұшақты оффшорлық юрисдикцияда тіркеуге міндетті болуы мүмкін, егер ол жалға алынған немесе сатып алынған болса, бірақ ірі құрлықтағы қаржы орталықтарындағы банктермен қаржыландырылса. Қаржыландырушы мекеме ұшақты тасымалдаушының елінде тіркеуге келісім бермеуі мүмкін (өйткені онда азаматтық авиацияны реттейтін жеткілікті ережелер жоқ, немесе егер ұшаққа қатысты кепілдік мүдделерін қорғау қажет болғанда, сол елдің соттары толық ынтымақтастық көрсете қоймайды деп санайды), ал тасымалдаушы ұшақты қаржы берушінің юрисдикциясында (көбінесе АҚШ немесе Ұлыбритания) жеке немесе саяси себептермен тіркеуден тартыншақ болуы мүмкін, сондай-ақ негіссіз сот процестерінен және ұшақтың ұсталуынан қорқады.

Колониядан шығу және тәуелсіздік

Деколонизация мен тәуелсіздіктің ұшақтарды тіркеу жүйелеріне тигізген әсері әр аймақта әртүрлі болды. Көптеген елдер тәуелсіздік алғаннан кейін жаңа тіркеу алды – көбінесе бұл жаңа елдің жаңа ITU тіркеуінен болды, бірақ кейде жаңа елге бұрынғы отаршылдық державаның тіркеуінен бөлінген бір бөлігі де берілді. Мысалы, 1947 жылы бөлінгеннен кейін Үндістан Британ империясының Vx сериясының бөлігі ретінде алған VT белгісін сақтап қалды, ал Пәкістан жаңадан бөлінген ITU шақыру белгілерінен APA ASZ-дан AP белгісін қабылдады. Мұндай жағдайда ұшақтар көбінесе мүмкіндігінше көптеген қосымшаны сақтай отырып, жаңа серияға қайта тіркеледі. Мысалы, 1929 жылы Британ доминиондары өздерінің ұшақтар тізілімдерін құрғанда, белгілер келесідей қайта тіркелді: Канада: G Cxxx-тен CF xxx-ке, содан кейін C Fxxx, C Gxxx, ал 1974 жылы C Ixxx-ке дейін кеңейтілді. Австралия: G AUxx-тен VH Uxx-ке, содан кейін бірден барлық VH xxx белгілеріне дейін кеңейтілді. 2022 жылдан бастап соңғы үш (3) таңбада сандар болады, мысалы, VH 8AA. Жаңа Зеландия: G NZxx-тен ZK Zxx-ке, содан кейін бірден барлық ZK xxx белгілеріне дейін кеңейтілді. Ньюфаундленд: G Cxxx (Канадамен бірге) VO xxx-ке, содан кейін 1949 жылы Канада тізілімімен CF xxx болып біріктірілді. Оңтүстік Африка: G UAxx-тен ZU Axx-ке, содан кейін барлық ZU xxx белгілеріне дейін, содан кейін қазіргі ZS xxx, ZT Rxx және ZU xxx тіркелімдеріне дейін кеңейтілді. Гонконг: 1997 жылдан кейін VR Hxx-тен B HAA – B HZZ/B KAA – B KZZ/B LAA – B LZZ-ге дейін. Бұл қайта тіркеу процесінде туындаған екі ерекшелік – Қытай Халық Республикасының, Гонконг пен Макаоның арнайы әкімшілік аймақтары қолданатын қазіргі форматтар. Олардың екеуі де 1997 жылы Ұлыбританиядан ҚХР-ға, ал 1999 жылы Португалиядан Қытайға қайтарылды. Гонконгтың VR H префиксі мен Макаоның CS M префиксі, олардың отаршылдық державаларының тіркелімдерінің бөлімдері болған, Қытайдың B префиксімен алмастырылды, бірақ тіркеу белгісі кеңейтілмеді, нәтижесінде екі арнайы әкімшілік аймақтың ұшақтары бес таңбалық стандартқа қарағанда төрт таңбадан тұратын тіркеу белгісімен қалды.

The impact of decolonisation and independence on aircraft registration schemes has varied from place to place. Most countries, upon independence, have had a new allocation granted – in most cases this is from the new country's new ITU allocation, but neither is it uncommon for the new country to be allocated a subset of their former colonial power's allocation. For example, after partition in 1947, India retained the VT designation it had received as part of the British Empire's Vx series allocation, while Pakistan adopted the AP designation from the newly allocated ITU callsigns APA ASZ. When this happens it is usually the case that aircraft will be re registered into the new series retaining as much of the suffix as is possible. For example, when in 1929 the British Dominions at the time established their own aircraft registers, marks were reallocated as follows:
Canada: G Cxxx to CF xxx, then expanded to C Fxxx, C Gxxx, and then C Ixxx in 1974. Australia: G AUxx to VH Uxx, then immediately expanded to all VH xxx marks. As of 2022, the last three (3) characters will include numerals, e. g. VH 8AA. New Zealand: G NZxx to ZK Zxx, then immediately expanded to all ZK xxx marks. Newfoundland: G Cxxx (with Canada) to VO xxx, then re merged with the Canadian register in 1949 to CF xxx. South Africa: G UAxx to ZU Axx, then expanded to all ZU xxx marks, then again to current ZS xxx, ZT Rxx, and ZU xxx allocations. Hong Kong: VR Hxx to B HAA B HZZ/B KAA B KZZ/B LAA B LZZ after 1997. Two oddities created by this reallocation process are the current formats used by the Special Administrative Regions of the People's Republic of China, Hong Kong and Macau, both of which were returned to PRC control from Britain in 1997 and Portugal in 1999 respectively. Hong Kong's prefix of VR H and Macau's of CS M, both subdivisions of their colonial powers' allocations, were replaced by China's B prefix without the registration mark being extended, leaving aircraft from both SARs with registration marks of only four characters, as opposed to the norm of five.