Michel Leiris

Кіріспе

Француз сюрреалист жазушысы және этнографы Жульен Мишель Лейрис (; 20 сәуір 1901 жылы Парижде, 30 қыркүйек 1990 жылы Сент-Иларе, Эссон) - француз сюрреалист жазушысы және этнографы. Париждегі сюрреалистік топтың бір бөлігі болған Лейрис Жорж Батайльмен бірге Социология колледжінің негізгі мүшесі және CNRS-те этнография зерттеулерінің басшысы болды.

Өмірбаян

Мишель Лейрис 1918 жылы Жансон де Сайли лицейінде философиядан бакалавр дәрежесін алды және химияны қысқа уақыт оқығаннан кейін джаз мен поэзияға қатты қызығушылық танытты. 1921 және 1924 жылдар аралығында Лейрис Макс Якоб, Жорж Анри Ривьер, Жан Дюбуфет, Роберт Деснос, Жорж Батай және көп ұзамай оның ұстазы болған суретші Андре Массон сияқты бірқатар маңызды тұлғалармен кездесті. Массон арқылы Лейрис сюрреалистік қозғалыстың мүшесі болды, "La Révolution surréaliste" журналына өз үлесін қосты, "Simulacre" (1925) және "Le Point Cardinal" (1927) кітаптарын жариялады, сондай-ақ сюрреалистік "Аврора" романын жазды (192728; алғаш рет 1946 жылы жарық көрді). 1926 жылы Пикассоның өнер сатушысы Даниэль Генри Кахнвейлердің өгей қызы Луиза Годонға үйленді және Батайдың командасына Документтердегі редактор ретінде қосылды, оған ол "14-ші және 15-ші ғасырлардағы екі микрокосмостық тұлға туралы жазбалар" (1929 жыл, 1-ші нөмір), "Солқырлар мұражайымен байланыста" (1929 жыл, 2-ші нөмір), "Цивилизация" (1929 жыл, 4-ші нөмір), "Капут Мортуум" немесе "Алхимиктің әйелі" (1930, 8-ші нөмір) және Джакометти, Миро, Пикассо және 16-шы ғасыр суретшісі Карон сияқты суретшілер туралы мақалалар жазды. Ол сондай-ақ "Этнографтың көзі" (Дакар Джибути миссиясы туралы) туралы мақала жазды. 1930 жылы Марсель Гриаулдің амбициялық этнографиялық экспедициясында хатшы архивист ретінде жолға шықты. Осы тәжірибеден кейін Лейрис өзінің алғашқы маңызды кітабын 1934 жылы жариялады, LAfrique fantôme, этнографиялық зерттеуді және автобиографиялық жобаны біріктіріп, Гриаулдің дәстүрлі этнографиялық жазу стилімен бөлінді. Қайтып оралғаннан кейін ол Музей де Льоммеде этнограф ретінде жұмыс істей бастады, ол 1971 жылға дейін осы лауазымда болды. 1937 жылы Лейрис Батайль мен Роджер Кайлуамен бірігіп, қазіргі халықаралық жағдайға жауап ретінде Collège de sociologie-ді құрды. Саясатта үнемі араласып, 1945 жылы француз колониясы болған Кот-д'Ивуарға миссионерлік сапарға аттанды. Жан Пол Сартрдың "Les Temps modernes" журналының редакциялық комитетінің мүшесі ретінде Лейрис бірқатар саяси күреске, соның ішінде Алжир соғысына қатысты. Ол Алжир соғысына қарсы күресті қолдаған 1960 жылғы манифестке қол қойған алғашқылардың бірі болды. 1961 жылы Лейрис CNRS (Centre national de la recherche scientifique) этнографиясы бойынша зерттеулер бөлімінің меңгерушісі болды және өзі сүйіп жүрген суретшілер туралы көптеген сын мәтіндер жариялады, соның ішінде ол үлгі болған жақын досы Фрэнсис Бэкон. Сол жылы ол "Түндер күндей, күндер түндей" (англ. аударма, Spurl Edition, 2017). XX ғасырдағы француз әдебиеті, социологиясы және мәдени сыншыларының жетекші тұлғасы ретінде танылған Мишель Лейрис көптеген еңбек қалдырды. Бұл L'Age d'homme (1939), La Règle du jeu (19481976) және оның Journal 1922 1989 (1992 жылы өлгеннен кейін жарияланған) сияқты автобиографиялық еңбектерден басталады; Au verso des images (1980) және Francis Bacon face et profil (1983) сияқты өнер сыншылы; Operratiques (1992) сияқты музыка сыншылы; және La Langue secrète des Dogons de Saga (1948) және Race et civilisation (1951) сияқты ғылыми үлестер. (Антропологиядағы қызығушылықтарының салалары бұқа күресінен бастап Эфиопияның Гондар қаласында иеленуіне дейін болды.) Жан Жаминмен бірге Лейрис 1986 жылы антропология журналы Gradhiva-ны құрды. Қазіргі уақытта бұл журнал Францияның Париж қаласында орналасқан Бранли мұражайының антропология және музейтану журналы болып табылады. Лейрис сондай-ақ талантты ақын болды, және оның әлемге көзқарасында поэзия маңызды болды. Haut Mal, suivi de Autres Lancers (Gallimard 1969) кітабының алғы сөзінде ол "поэзияның практикасы бізге Басқаны теңестіруге мүмкіндік береді" және поэтикалық илхам "өте сирек нәрсе, көктен келген өткінші сыйлық, оған ақын абсолютті тазалық бағасымен қабылдауы керек және осы батадан алынған пайда үшін өзінің бақытсыздығымен төлеуі керек" деп айтқан.

Michel Leiris obtained his baccalauréat in philosophy at the Lycée Janson de Sailly in 1918 and after a brief attempt at studying chemistry, he developed a strong interest in jazz and poetry. Between 1921 and 1924, Leiris met a number of important figures such as Max Jacob, Georges Henri Rivière, Jean Dubuffet, Robert Desnos, Georges Bataille and the artist André Masson, who soon became his mentor. Through Masson, Leiris became a member of the Surrealist movement, contributed to La Révolution surréaliste, published Simulacre (1925), and Le Point Cardinal (1927), and wrote a surrealist novel Aurora (1927–28; first published in 1946). In 1926, he married Louise Godon, the stepdaughter of Picasso's art dealer Daniel Henry Kahnweiler and joined Bataille's team as a sub editor for Documents, to which he also regularly contributed articles such as “Notes on Two Microcosmic Figures of the 14th and 15th Centuries” (1929, issue 1), “In Connection with the ‘Musée des Sorciers'" (1929, issue 2), "Civilisation" (1929, issue 4), “The ‘Caput Mortuum’ or the Alchemist's Wife” (1930, issue 8), and on artists such as Giacometti, Miró, Picasso, and the 16th Century painter Antoine Caron. He also wrote an article on “The Ethnographer’s Eye (concerning the Dakar Djibouti mission)” before setting off in 1930 as the secretary archivist in Marcel Griaule's ambitious ethnographic expedition. From this experience, Leiris published his first important book in 1934, L’Afrique fantôme, combining both an ethnographic study and an autobiographical project, which broke with the traditional ethnographic writing style of Griaule. Upon his return, he started his practice as an ethnographer at the Musée de l'Homme, a position he kept until 1971. In 1937, Leiris teamed up with Bataille and Roger Caillois to found the Collège de sociologie in response to the current international situation. Increasingly involved in politics, he took part in a mission to Côte d'Ivoire in the French colonies, in 1945. As a member of Jean Paul Sartre's editorial committee for Les Temps modernes, Leiris was involved in a series of political struggles, including the Algerian War, and was one of the first to sign the Déclaration sur le droit à l'insoumission dans la guerre d'Algérie, the 1960 manifesto supporting the fight against the colonial forces in Algeria. In 1961, Leiris was made head of research in ethnography at the C. N. R. S. (Centre national de la recherche scientifique) and published numerous critical texts on artists he admired, including Francis Bacon, a close friend for whom he had modeled. That year he also published Nights as Day, Days as Night (Eng. translation, Spurl Editions, 2017). Considered a leading figure in 20th century French literature, sociology, and cultural criticism, Michel Leiris left a considerable number of works. These range from autobiographical works such as L'Age d'homme (1939), La Règle du jeu (1948–1976) and his Journal 1922 1989 (published postmortem in 1992); art criticism such as Au verso des images (1980) and Francis Bacon face et profil (1983); music criticism such as Operratiques (1992); and scientific contributions such as La Langue secrète des Dogons de Saga (1948) and Race et civilisation (1951). (His fields of interest in anthropology ranged from bullfighting to possession in Gondar, Ethiopia.) With Jean Jamin, Leiris founded Gradhiva, a journal of anthropology in 1986. The journal is now the journal of anthropology and museology of the Musée du quai Branly (Paris, France). Leiris was also a talented poet, and poetry was important in his approach to the world. In the preface to Haut Mal, suivi de Autres Lancers (Gallimard 1969) he is quoted as saying that "the practice of poetry enables us to posit the Other as an equal" and that poetic inspiration is "a very rare thing, a fleeting gift from Heaven, to which the poet needs to be, at the price of an absolute purity, receptive – and to pay with his unhappiness for the benefits derived from this blessing."