Кіріспе
Цезарь заманындағы герман тайпасы Charudes немесе Harudes – Юлий Цезарь оларды Рейн өзенінен өтіп келген Ариовистке ерген тайпалардың бірі ретінде алғашқы рет атады. Тациттің "Германия" еңбегінде олар туралы еске алу жоқ, бірақ Птолемейдің "Географиясында" Шарудтар (Χαροῦδες) Кимвр түбегінің шығыс жағалауында орналасқан деп көрсетілген (Хардиссель қараңыз).
The Charudes or Harudes were a Germanic group first mentioned by Julius Caesar as one of the tribes who had followed Ariovistus across the Rhine. While Tacitus' Germania makes no mention of them, Ptolemy's Geographia locates the Charudes (Χαροῦδες) on the east coast of the Cimbrian peninsula (see Hardsyssel).
Классикалық дәуірдегі адамдар
Б.з.д. 60 жылға дейін «rex Germanorum» Ариовист Секуани келттерінен Эдуилерге қарсы соғыста көмек сұрап өтініш алған еді. Қарсылығында Ариовистке Галлияда жер беруге уәде берілді, бірақ нақты қай жер екені белгісіз. Германияның кең аумағынан әскер жинап, Ариовист көптеген сарбаздарымен Рейн өзенін кешіп, Магетобрига шайқасында Эдуилерді жеңді. Арудилер туралы алғашқы мәліметті Цезарь Ариовисттің жер талап етуіне байланысты айтқан:
"But a worse thing had befallen the victorious Sequani than the vanquished Aedui, for Ariovistus, the king of the Germans, had settled in their territories, and had seized upon a third of their land, which was the best in the whole of Gaul, and was now ordering them to depart from another third part, because a few months previously 24,000 men of the Harudes had come to him, for whom room and settlements must be provided." (Commentaries on the Gallic War, I.31)
In the following battle against Caesar near Vesontio (Besançon), the Harudes formed one of the seven tribal divisions of Ariovistus' host. After suffering a crushing defeat at the hands of the Romans, the Germans fled back over the Rhine. The Harudes (in the graecized form "Charydes") are next mentioned in the Res Gestae Divi Augusti, in which Augustus claims that his fleet had "sailed from the mouth of the Rhine eastward as far as the lands of the Cimbri to which, up to that time, no Roman had ever penetrated either by land or by sea, and the Cimbri and Charydes and Semnones and other peoples of the Germans of that same region (Cimbrian peninsula) through their envoys sought my friendship and that of the Roman people". The naval expedition in question took place in 5 AD under the generalship of Tiberius and is also attested by Velleius Paterculus.
«Бірақ жеңіске жеткен Секуанилерге жеңілген Эдуилерге қарағанда жағдай нашар болды, себебі герман патшасы Ариовист олардың жеріне қоныстанды және олардың жерлерінің үштен бірін басып алды, ол бүкіл Галлиядағы ең жақсы жер еді, содан кейін оларға тағы үштен бірін тастап кетуді бұйырды, өйткені бірнеше ай бұрын Арудилердің 24 000 адамы оған келді, оларға тұруға және қоныстануға орын табу қажет еді». (Галлия соғысы туралы түсіндірмелер, I.31) Весонтио (Бесансон) маңындағы Цезарьға қарсы келесі шайқаста Харудтар Ариовист әскерінің жеті тайпалық бөлімінің бірін құрады. Римдіктерден күйреуге ұшыраған соң, германдықтар Рейн өзенінен қашып кетті. Харудтар (грекшеленген «Харидес» түрінде) Резе Гестей Диви Аугустиде тағы да есімдері аталады, онда Август өзінің флоты «Рейн сағасынан шығысқа қарай, сол уақытқа дейін ешбір римдік құрлық немесе теңіз арқылы енбеген Кимбри жерлеріне дейін жүзіп барғанын» мәлімдейді. Бұл теңіз экспедициясы біздің заманымыздың 5 жылы Тиберий басшылығымен өтті және Вельлей Патеркул да растады.
"But a worse thing had befallen the victorious Sequani than the vanquished Aedui, for Ariovistus, the king of the Germans, had settled in their territories, and had seized upon a third of their land, which was the best in the whole of Gaul, and was now ordering them to depart from another third part, because a few months previously 24,000 men of the Harudes had come to him, for whom room and settlements must be provided." (Commentaries on the Gallic War, I.31)
In the following battle against Caesar near Vesontio (Besançon), the Harudes formed one of the seven tribal divisions of Ariovistus' host. After suffering a crushing defeat at the hands of the Romans, the Germans fled back over the Rhine. The Harudes (in the graecized form "Charydes") are next mentioned in the Res Gestae Divi Augusti, in which Augustus claims that his fleet had "sailed from the mouth of the Rhine eastward as far as the lands of the Cimbri to which, up to that time, no Roman had ever penetrated either by land or by sea, and the Cimbri and Charydes and Semnones and other peoples of the Germans of that same region (Cimbrian peninsula) through their envoys sought my friendship and that of the Roman people". The naval expedition in question took place in 5 AD under the generalship of Tiberius and is also attested by Velleius Paterculus.
Германдық көші-қон
Кейінгі герман көшіп-қону дәуірінде Харудтар Ютландияда көрінбейді. Оның орнына, Британияға көшіп кеткен англдар мен юттар онда болған. Тацитте англдар одан да оңтүстікте көрсетілген. Мүмкін, барлық Харудтар Ютландияны қалдырмаған, және Харудтар юттардың бір бөлігі болған болуы мүмкін.
Норвегия және одан тыс
Аңғарлар, кем дегенде, Харудтар тастап кеткен аумақты, олардың Норвегияға көшіп кетуіне байланысты, иеленген болуы мүмкін. Олардың сол жерде Хордаландқа қоныстанған және Хардангер фиордына атын берген Хордар халқы деп саналады. Екінші теория бойынша, Хордар 6 ғасырда жазылған, бірақ одан бұрынғы кез келген уақытқа қатысты болуы мүмкін Иорданның "Гетикасында" айтылған Скандзадағы Арохи тайпасымен бірдей. Мұндай жағдайда "ch" әрпі "th" әрпінің бұрмалануы, ал алғашқы "t" әрпі айтылмаған болуы мүмкін. Иордан Птолемейдің еңбектерін оқыған, бірақ ол Птолемейден бұрынғы заман туралы жазғанын мәлімдеді. Екі автордың еңбектеріндегі герман географиясын салыстыру, кейбір герман тайпаларының қоныс аудару бағытына қатысты сұрақтар тудырды. Жалпы, Иорданға сүйенсек, қоныс аудару бағыты Скандинавиядан оңтүстікке қарай деп есептеледі, және Птолемейдің Ютландиясындағы Харуды тайпасы ежелгі Хордаландтан ертеректе келген болуы мүмкін. Дегенмен, Хордар тайпасы Норвегияға жергілікті және кейінірек кірген болуы да мүмкін. Кейбіреулер бұл идеяны готтардың Германияда пайда болып, герман тайпаларының қоныс аудару дәуірінде Скандинавияға келгені туралы теорияға дейін кеңейтті. Алайда, бұл гипотеза Иорданның пікірін жоққа шығарып, оның тайпалық суретін қабылдағанымен, кеңінен қабылданбады.
Этимология
Латынша Harudes көне ағылшын тілінде Hæredas деп кездеседі және көне норвег тіліндегі Hörðar "Хордтар" сөзімен байланысты. Бұл атау герман тіліндегі *xaruþaz (PIE *ḱosdho) "орман" сөзінің туындысы саналады (қ. OE harað, OHG hard "тау орманы, орманды төбелер", MHG hart), осылайша Harudes "орман тұрғындары" болып аталады. Осы түбір индоевропалық *ḱóss "қайын, қылқан жапырақты ағаш" деген мағынаны білдіреді, орыс тіліндегі сосна́ sosná "қайын", ежелгі грек тіліндегі κῶνος kônos "қайың конусы, қайың тұқымы, конус", κῶνα kôna "шалғы", κώνειον kṓneion "бетеге; алып фенхель", Oroshori sānǰ "бағана" сөздерімен туыс. Басқаша болжам бойынша, бұл Proto Celtic *karut сөзімен байланысты болуы мүмкін, ол көне ирланд тіліндегі caur "батыр, чемпион" сөзінің бастауы болып табылады.