Кіріспе
Матай 5:32 – Жаңа өсиеттегі Матай Ізгі хабарының бесінші тарауының отыз екінші аяты және Таудағы уағыздың бір бөлігі. Бұл көп зер салынған аят Исаның ажырасу мәселесіндегі үйретімінің бір бөлігін қамтиды.
Matthew 5:32 is the thirty second verse of the fifth chapter of the Gospel of Matthew in the New Testament and part of the Sermon on the Mount. This much scrutinized verse contains part of Jesus' teachings on the issue of divorce.
Түсіндірме
Ең көп талқыланатын мәселе – ажырасуға тыйым салынған ережеден ерекшелік, оны KJV «жінақылық үшін сақтау» деп аударады. Бұл ерекшелікте қолданылған грек сөзі πορνείας/porneia, және ол әртүрлі жолдармен түсіндірілді: нақты түрде зынаны білдіру, некелік адалдықтың кез келген бұзуын білдіру, немесе заң бойынша бұрыннан жарамсыз деп есептелетін некелердің тар анықтамасын білдіру.
Неке адалдығын бұзу
Көп таралған аудармалардың бірі – ажырасуға рұқсат етілген ереже неке бұзушылық немесе неке адалдығын сақтамау деп аударылуы керек. Протестант шіркеулері дәстүрлі түрде πορνείας/porneia сөзін неке бұзушылық деп түсіндіреді. Бірінші ғасырдағы Иудея провинциясының кезінде парызшыл яһуди діні екі үлкен топқа бөлінді. Басты ілім – Хиллельдің ілімі, ол әйел кешкі асты күйдіргені үшін де ажырасуға болады деп үйретті. Шаммай болса неке бұзушылықты ғана ажырасуға негіз деп қарастырып, консервативті көзқарас білдірді. Матай, Марқ және Лұқаның синоптикалық Ізгі хабарларының негізінде бір автор тұр, ал оның бастапқы нұсқасы Марққа жатады, Матай яһуди қауымына арналған. Кейбір ғалымдар Матай 5:32-де Исаның Шаммайдың көзқарасын Хиллелге басымдық беріп, тек неке бұзушылықты ажырасуға себеп деп қарастырғанын айтады. Кейбір ғалымдар Хиллельдің либералды ажырасу саясаты кезінде еркектер әйелдермен некелесіп, кейін қызығушылықтарын жоғалтқан соң оларды оңай ажырастырып, әйелдерге ауыр зиян келтіргенін мәлімдейді. Сол дәуірде әйелдің заңдық құқықтары шектеулі болғандықтан, ажырасу әйелдің тіршілік кепіліне қауіп тудыруы мүмкін еді. Сондықтан кейбір адамдар Исаның бұл сөздерін әйелдердің құқығын қорғау ретінде қарастырады. Феминист ғалым Левин бұл пікірге қарсы. Ол бұл дәуірде әр неке алдында егжей-тегжейлі келісімдер жасалғанын, олардың құрамында күйеудің ажырасу жағдайында төлейтін үлкен айыппұлдары (кетуба) болғанын, осылайша әйелдің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ететінін атап өтеді. Басқа ғалымдар Матайдың яһуди аудиториясы үшін басқа Ізгі хабарларға қарағанда көбірек мәлімет қосқаны туралы пікірге қарсы тұрып, бұл ерекшелік басқа Ізгі хабарларда айтылмаған, өйткені ол замандас оқырмандарға түсінікті болған дейді. Өйткені, неке бұзушылық үшін жаза – өлім, сондықтан Исаның яһуди аудиториясы неке бұзушылық некенің аяқталуын білдіреді деп ойлаған. Исаның заманында да, қазіргі қоғамда да неке бұзушылық үшін өлім жазасы қолданылмаса да, бірнеше ғалымдар өлім жазасының маңыздылығын сақтайды. Мартин Лютер Құдай алдында неке бұзған адам өлгендіктен, оның жұбайы қайтадан некеге тұруға құқылы екенін айтқан. Бұл пікірге қосымша дәлел ретінде жыныстық қатынас екі адамды бір-бірімен мәңгілік байланыстырады, сондықтан неке бұзушылық ескі байланысты жойып, жаңа байланыс құрады деген тұжырым келтіріледі. Тағы бір пікір бойынша, бұл ерекшелік Исаның ілімінің бөлігі емес, керісінше, сол кездегі заң бойынша неке бұзушылық ажырасуға автоматты түрде әкелетінін көрсететін түсіндірме, және Иса осы заңмен келіспеген болуы мүмкін. Алайда Инстон Брюэр сол дәуірде заң осылай жұмыс істегенін көрсететін ешқандай дәлел таппады. Осы тармақты оқығаннан кейін, протестант шіркеулері Матайдың Ізгі хабарына Марқ пен Лұқаға қарағанда көбірек мән береді және неке бұзушылықты ажырасуға негіз ретінде қабылдайды. Сондай-ақ, олар ажырасқан адамның кейін қайтадан үйленуіне болады деп санайды. Неке бұзушылықтың ажырасуға негіз болатыны – протестанттардың стандартты ұстанымы. Бұл түсіндірмені алғаш рет Дезидериус Эразм ұсынды, және Мартин Лютер, Джон Кальвин және көптеген басқа да ірі протестант ойшылдары қолдады. Рим-католик шіркеуінде бұл мәселе ғасырлар бойы талқыланды. Сент-Августин сияқты ірі ойшылдар неке бұзушылықты осы тармақта ажырасуға рұқсат етілген дұрыс себеп ретінде қолдады. Алайда 1563 жылы Трент соборында некенің бұзылмас екендігі туралы қағида қабылданды. Сол күнден бастап католик ілімінде ажырасуға жол берілмейді, бірақ ерлі-зайыптылардың ажырасуына рұқсат етіледі. Бұл аудармаға қарсы басты аргумент – Матай бұрынғы антитезада неке бұзушылық туралы айтқан және онда нақты термин – μοιχεύσεις/moicheia қолданған, ал тұжырымдамалы πορνείας/porneia қолданбаған.
Некедегі азғындық
Кейбір аудармашылар бұл тармақтың мағынасы неке адалдығын бұзудан өзге де себептермен ажырасуға рұқсат ететінін көрсетеді. Швейцариялық реформаторлар Гулдрих Цвингли мен Генрих Буллингер порнея сөзін некедегі кез келген арсыздыққа, оның ішінде жұбайлардың зорлық-зомбылығына және тастап кетуіне қатысты деп түсіндірді. Ұлыбритания архиепискобы Томас Кранмер, VIII Генрих патшаның кезінде қызмет еткен, ажырасуға негіз болатын көптеген себептерді тізімдеді, бірақ бұл ешқашан стандартты англикандық доктринаға айналмады. Англия шіркеуі оған әлдеқайда шектеулі көзқараспен қарады, және ХХ ғасырға дейін Ұлыбританияда неке адалдығын бұзу ажырасуға болатын жалғыз заңды себептің бірі болды. Осыған ұқсас жағдай Ұлыбритания империясының және АҚШ-тың көптеген бөліктерінде де болды. Көптеген протестант шіркеулері порнея сөзін тек неке адалдығын бұзу деп емес, кең мағынада түсіндіріп, қазір ажырасуға негіз болатын көптеген себептерді қолдайды. Бір қазіргі заманғы көзқарас бойынша, Таудағы уағызда Иса заңның шамадан тыс қаталдығын айыптағандықтан, ажырасу туралы нақты пікірлерді нақты жазбалардан бөліп қарастырудан бас тарту керек. Бүгінгі таңда көптеген ірі шіркеулер ажырасу ережелерін заңдық тұрғыдан түсіндірудің орнына, Исаның махаббат пен әділдікке қатысты басты мақсаттарын ілгерілету үшін белгілеу керек деп санайды. Шығыс православие шіркеуі де бұл тармақты неке адалдығын бұзу және басқа да себептер бойынша, мысалы, жұбайлардың зорлық-зомбылығы, тастап кету және діннен бас тарту үшін ажырасуға рұқсат ететінін мойындайды. Шығыс православиелік тәжірибеде, шіркеулер ажырасқаннан кейін екі рет қайта некеге тұруға рұқсат береді. Бірінші неке тойланады, екіншісі жасалады, үшіншісіне рұқсат беріледі, ал төртіншісі тыйым салынады.
Неке жарамсыз
Католиктердің ресми ұстанымы бойынша, ажырасуға ешқандай негіз жоқ, сондықтан бұл мәселені Матайдың ерекшелігімен келісудің бірнеше тәсілдері ұсынылды. Бірі – басқа синоптиктер бұл ерекшелікті атап көрсетпегендігі, себебі ол өте сирек кездесетін жағдайларға ғана қатысты болуы мүмкін. Кейбіреулер бұл сөзді яһуди және христиан заңдары бойынша тыйым салынған, бірақ басқа діндерде, мысалы, туыстар арасындағы некелерге рұқсат етілген некелерге қатысты деп түсіндіреді. Брюс Метцгердің грек тіліндегі Жаңа Өсиетке арналған мәтіндік түсіндірмесінде, Иерусалим кеңесінің елшілер жарлығына қатысты түсіндірмесінде: "Бұзушылық (fornication) – Левилік кітабындағы тыйым салынған туыстық байланыстарда неке қиюы мүмкін, раббилер бұны «порнея үшін тыйым салынған» деп сипаттаған, сондай-ақ, басқа діндердің өкілдерімен аралас некелер (; сонымен қатар салыстырыңыз) немесе Ескі Өсиеттің пайғамбарлары ұзақ жылдар бойы рухани адалдықтан тайғанау деп сипаттаған және көптеген храмдарда діни жыныстық қызмет көрсетуге мүмкіндік берген пұтқа табынушылыққа қатысуы мүмкін". Тағы бір түсіндірме бойынша, бұл ерекшелік яһудилердің неке рәсіміне қатысты ережелерге сілтеме жасайды, оны Матай 1:19-мен байланыстырады және қазіргі заманға ешқандай қатысы жоқ.
Чиркесі аталарының түсініктемелері
Бірақ жер бетіне бейбітшілік пен жақсылық әкелген Раб, оны ең әуелі отбасылық одақта орнатуын қалайды.