Веса Матти Лойри: Финн актері, музыкант және комедияшының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Фин актері, музыкант және комедиан (1945–2022)

Веса Матти "Веску" Лоири (4 қаңтар 1945 – 10 тамыз 2022) – фин актері, музыканты және комедианты, ол 1973 және 2004 жылдар аралығында барлығы 20 фильмде ойнаған Ууно Турхапуро рөлімен ең танымал. Yle News хабарлағандай, "Лоири алты онжылдық бойы Финляндияның ең сүйікті мәдени тұлғаларының бірі болды, ол музыкалық мансабымен қатар экранда және сахнада комедиялық және трагедиялық рөлдерді ойнады".

Өмір және мансап

Лоири 1945 жылғы 4 қаңтарда Хельсинкиде Тайто Лоиридің (1911–1995) және Лили Найлундтың (1916–2013) отбасында дүниеге келді. Лоири бала кезінде отбасы Солтүстік Хаагаға көшіп келді. 1962 жылы Микко Нисканеннің «Пожат» фильміндегі рөлден кейін актерлік жолын бастады. 1966 жылы Финляндия театр академиясын, қазіргі Uniarts Helsinki театр академиясын бітірді. Лоири комедиялық режиссер-продюсер Спеде Пасаненмен бірлесіп жұмыстанып, «Нейін жеті бауырластың» фильмінен бастап ең танымал жұмыстарын жасады. Спеде мен Лоири Финляндияның ең ұзақ және коммерциялық тұрғыдан сәтті фильмдер сериясының бірінде ойнаған, өте танымал Ууно Турхапуро кейіпкерін жасады. 2005 жылы Тимо Койвусалоның «Бүркіттің көлеңкесі» фильмінде түсті. Лоири қатысқан алты фильм Финляндиядағы ең көп касса жинаған 20 фильмнің тізіміне енді. Осы алты фильмге сатылған билеттердің жалпы саны – 3 715 948. Музыкант ретінде Лоири Perttu Hietanen және Taisto Wesslinнің шығармаларын, Eino Leino өлеңдерін, Carl Michael Bellmanның ішімдік әндерін және Juha "Watt" Vainio әндерін орындады. Лоири сонымен қатар флейтада ойнайтын, осы дағдысын 1980 жылы Гаагада (Нидерланды) өткен «Евровидение» ән байқауында Финляндиядан қатысып, флейтасына арналған «Huilumies» әнімен көрсетті. Ол 19 қатысушы елдің ішінде соңғы орынды иеленді. Мансабында Лоири Финляндияда 730 000-нан астам сертификатталған пластинка сатты және қазіргі уақытта елдегі ең көп сатылған жеке орындаушы және тоғызыншы сатылған артист болып табылады. Ол Диснейдің «Аладдин» мультфильмінің фин тіліндегі дубляжында Жиннің дауысын сомдады, тіпті «Мен сияқты дос» және «Принц Али» музыкалық нөмірлерін орындады. Жиннің дауысын жазбағанда Лоири Робин Уильямстың түпнұсқа нұсқасын көрмеді, оған түпнұсқадағы әзіл-қалжыңдар туралы аз ғана ақпарат берілді. Дисней командаға ең жақсы шетелдік «Аладдин» дубляжы үшін марапат берді. Лоири 1992 жылы Лос-Анджелесте Аулис Саллиненнің «Куллерво» операсының премьерасында соқыр әнші рөлін ойнады. Лоири өмір бойы көптеген спорт түрлеріне, әсіресе футболға қызығушылық танытып, ерекше талант иесі болды. Егер ол актерлік өнерге баса назар аудармағанда, ұлттық деңгейдегі кәсіби қақпашы бола алатын еді. 1972 жылы бір маусымға «ХЖК» клубымен келісімшарт жасады. Ол көп жыл бойы Финляндия бильярд қауымдастығының төрағасы болды, өйткені ол бильярдта ерекше дарынды ойыншы еді. 2022 жылғы 10 тамызда Лоири 77 жасында рактан қайтыс болды.

Loiri was born in Helsinki on 4 January 1945 to Taito Loiri (1911–1995) and Lily Nylund (1916–2013), and the family moved to North Haaga when Loiri was a child. Loiri became an actor in 1962, when he had a role in the movie Pojat, directed by Mikko Niskanen, and graduated from the Finnish Theatre Academy, now the Uniarts Helsinki theatre academy, in 1966. Loiri did his most recognised work with comedian director producer Spede Pasanen, starting from Noin seitsemän veljestä. Spede and Loiri also developed his highly popular Uuno Turhapuro persona which would star in one of Finland's longest and most commercially successful film series. In 2005, he starred in the film Shadow of the Eagle, which was directed by Timo Koivusalo. Six films starring Loiri are in the top 20 list of the highest grossing domestic films in Finland. Total number of tickets sold to the screenings of these six films is 3,715,948. As a musician, Loiri performed compositions of Perttu Hietanen and Taisto Wesslin, Eino Leino's poems, Carl Michael Bellman's drinking songs and Juha "Watt" Vainio's songs. Loiri also played the flute, a talent he put to use representing Finland at the Eurovision Song Contest 1980 in The Hague/Netherlands with the song "Huilumies", dedicated to his flute. He finished last in a field of 19 participating countries. During his career, Loiri sold over 730,000 certified records in Finland and is currently the fifth best selling soloist and ninth best selling artist of all time in the country. He was the voice of the Genie in the Finnish dub of Disney's Aladdin, even performing the musical numbers Friend Like Me and Prince Ali. When dubbing the Genie, Loiri did not see the original Robin Williams version and was only given a slight idea of what the original gags and jokes were. Disney gave the team an award for the best foreign Aladdin dub. Loiri appeared in the premiere of Aulis Sallinen's opera Kullervo in Los Angeles in 1992, creating the role of the blind singer. Loiri also had a lifelong interest and exceptional talent in a number of sports, especially association football. It has been said that, had he not chosen to concentrate on acting, he could have become a national professional level goalkeeper. He was signed by juggernauts HJK for one season in 1972. He held the office of Chairman of the Finnish billiards association for multiple years, being an especially gifted billiards player. On 10 August 2022 Loiri died from cancer, at the age of 77.

Синглдар

2008: "Sydämeeni joulun teen" (Финляндия сингл чартында 14-орынға жетті)
2009: "Hyvää puuta" (Финляндия сингл чартында 19-орынға жетті)