Кіріспе

АҚШ Конституциясының XIV түзетуінің бөлігі Артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ереже - бұл Америка Құрама Штаттары Конституциясының XIV түзетуінің 1-бөлімі, 2-бөлімі. Он төртінші түзетудің қалған бөлігімен бірге бұл бап 1868 жылы 9 шілдеде Конституцияның бөлігі болды.

Жазу және қабылдау

Артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережелердің негізгі авторы Огайо штатының конгрессмені Джон Бингем болды. Жалпы тарихи көзқарас бойынша, Бингемнің ең алдымен осы баптың бастапқы прототипі үшін, АҚШ Конституциясының Төртінші бабындағы Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереже болды, онда "Әр штаттың азаматтары бірнеше штаттағы азаматтардың барлық артықшылықтары мен иммунитеттеріне құқылы" деп көрсетілген. 1866 жылы 3 ақпанда қайта құру жөніндегі бірлескен комитет (сонымен қатар "Он бестің бірлескен комитеті" деп те аталады) Бингем ұсынған конституциялық түзету жобасын қолдады. Конституциялық түзету жобасында: Бұл тіл артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ережеде қолданылған тілге жақын болды. 1866 жылы 28 ақпанда Бингем өзінің пікірін білдірді, бұл жоба тіл Конгресске "әр штаттың азаматтарына әр штаттағы АҚШ азаматтарының барлық артықшылықтары мен иммунитеттерін қамтамасыз ету" өкілеттігін береді және ол "Үй алдында күтуде тұрған ұсыныс - бұл Конгрессті бүгінгі конституцияда көрсетілгендей құқықтарды қорғау туралы заң жобасын жүзеге асыру өкілеттігімен қаруландыру туралы ұсыныс. Егер мемлекеттік заңдар бұған кедергі жасамаса, бұл иммунитеттер Конституция бойынша қолданылады". Бингемнің айтуынша, Конгресс-ке бастапқы, өзгертілмеген АҚШ Конституциясындағы артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ережелерді жүзеге асыру билігі жетіспеді, сондықтан ол Америка Құрама Штаттарының азаматтарының артықшылықтары мен иммунитеттері Он төртінші түзетудің бір бөлігі болғанын қалады. Он төртінші түзету сол күні палатада мақұлданды. Мичиган сенаторы Джейкоб М. Говард Сенатқа түзету енгізді және осы баптың мағынасын талқылаған баяндама жасады. Хауард АҚШ Жоғарғы Сотының IV баптағы Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ережелердің мағынасына ешқашан тікелей тоқталып өтпегенін, сондықтан жаңа Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ережелердің әсерін біршама белгісіз етті. Конгресс 1866 жылы 13 маусымда ратификациялау үшін штаттарға он төртінші түзетуді ұсынған кезде артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережеге соңғы келісім берді. Бұл ұсыныстың бұрыштамасы көп талқыланды, себебі түзетулер штаттардың ратификациясын күтті. Мысалы, 1866 жылы 15 қарашада "Нью-Йорк таймс" газетінде басылған, аты жасырын хатта: "Ешбір мемлекет АҚШ азаматтарының артықшылықтары мен иммунитеттерін шектейтін заң қабылдамайды немесе оны жүзеге асырмайды" делінген. Бұл Конституцияның төртінші баптың екінші бөлімін жүзеге асыру үшін жасалды, онда "әр мемлекеттің азаматтары әртүрлі мемлекеттердің азаматтарының барлық артықшылықтары мен иммунитеттеріне ие болады. Біз бірінші нөмірде қандай артықшылықтар мен иммунитеттер қарастырылғанын көрдік. Сол билік өкілдері африкалық тектес негр осы терминнің мағынасында азамат емес деп санайды, бұл және Конституцияның басқа да баптарында қолданылған; ол осы қасиетті жарғыны бекіткен "халықтардың" бірі емес еді; құл ретінде ол "санның" бестен үш бөлігі ғана еді, бірақ еркін адам ретінде ол өкілдік ету үшін саналатын бүтін сан еді және еріксіз "қызметке" тартылуы мүмкін және кез-келген мемлекетте қайтарып алынуы мүмкін. Бос түсті адам қожайын мен құлдың қарым-қатынасы болған кезде құл мемлекеті қорғанышынан айырыла алмады. Ол өзінің тұратын жерін өзгерте алмады, қалаған жеріне бара алмады, мүлкіне ие бола алмады, сатып ала алмады, әр түрлі жағдайларда құлдыққа түсіп қалуы мүмкін еді, ал мұндай заңдар жиі орындалатын. "Конституцияны қазіргі және одақ бұрынғы" деп жақтағандар түсті адамдардың бостандығын мойындауға ықпал етеді; бірақ көптеген достық емес заңнамалар арқылы көптеген мемлекеттер бұл бостандықты азаматтықты мойындамау және өте аз құқықты пайдалану деп түсіндіреді. Заңнаманың ұятты бөлшектерін санамағанда, әрбір адал адам Конституцияға өзгерістер енгізу керектігін, я болмаса негрлерді қайтадан құлдыққа түсіру керектігін білуі керек. Бұл бап, он төртінші түзетудің қалған бөлігімен бірге, 1868 жылдың шілдесінде Конституцияның бөлігі болды.

Қабылданғаннан кейінгі түсіндіру

Көптеген судьялар мен ғалымдар осы бапты түсіндірді, ал 1873 жылы шешілген сойғыштар ісі осы уақытқа дейін ең ықпалды болды.

Мал сойылатын орын

1871 жылы 30 қаңтарда Джон Бингем бастаған Сот комитетінің палаталық есебі No. 22, Бингемнің өзі жазған,

Қой сойған жерлер

АҚШ Конституциясының он төртінші түзетуінің артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережесі конституциялық ережелер арасында бірегей болып табылады, өйткені кейбір ғалымдар оны Конституциядан жоғары соттың 5 4 шешімінде 1873 жылғы сойғыштар үйі туралы шешімде оқып шықты деп санайды. Осыдан бері бұл бап іс жүзінде әрекетсіз болып қалды, бірақ 2010 жылы бұл бап АҚШ Конституциясының екінші түзетуін штаттарға қолдану туралы Макдональд қарсы Чикаго ісі бойынша бесінші және шешуші дауыс берудің негізі болды. Соттың соты "Қорбандық үйі" ісі бойынша азаматтардың екі түрін мойындады. Азаматтардың АҚШ азаматтары болу арқылы ие болатын құқықтары 14-ші түзетудегі артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ережеге сәйкес келеді, ал азаматтардың мемлекет азаматтары болу арқылы ие болатын құқықтары Төртінші баптың артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ережеге сәйкес келеді. Жоғарғы Сот Құқықтар туралы заңның штаттарға Slaughter House-тағы артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ереже арқылы қолданылуына кедергі келтірмеді, керісінше мемлекеттік монополиялық жарғы адамның бизнесті жүргізу және өз кәсіптерімен немесе мамандықтарымен айналысудың табиғи құқығын бұза ма екендігін қарастырды. Басқаша айтқанда, бұл жағдайда Құқықтар туралы жарлықтың ешқандай ережесі қарастырылмаған, сондай-ақ АҚШ Конституциясына сәйкес басқа да құқық жоқ. Сот судьясы Миллер Slaughter House-та берген пікірі бойынша, Құрама Штаттар азаматының артықшылықтары мен иммунитеттері, ең болмағанда, алғашқы сегіз түзетуде көрсетілген кейбір құқықтарды қамтиды: "Бейбіт жиналу және наразылықтарды жою туралы өтініш беру құқығы Федералды Конституциямен кепілдендірілген азаматтардың құқықтары болып табылады". Артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ереже, бәлкім, бастапқыда құқық туралы заңның алғашқы сегіз түзетуін мемлекеттік үкіметтерге қарсы енгізуге арналған, сонымен қатар басқа да конституциялық құқықтарды мемлекеттік үкіметтерге қарсы, мысалы, habeas corpus туралы жарлықтың артықшылығын енгізуге арналған. Алайда, бұл кіріктіру реторикалық түрде негізінен он төртінші түзетудегі Тиісті процес туралы ереже арқылы шешімдерде негізделген.

Мал сойылғаннан кейінгі үй

Адамсонның Калифорнияға қарсы ісі бойынша 1947 жылы Жоғарғы Соттың судьясы Хьюго Блэк өз пікірін бөліп, авторлар Артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережелерді құқық туралы заңға қарсы қолдануды көздегенін айтты. Блэк авторлардың ниеті бойынша Соттың 14-ші түзетуді түсіндіруін бақылау керек деп мәлімдеді және Джон Бингемнің конгресс мәлімдемелерін кеңінен келтірген ұзақ қосымшаны қоса берді. Алайда, Адамсон ісі бойынша артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережеге қатысты Блэктің ұстанымы көпшілікке бір дауыс жетпеді. 1948 жылы Ояма Калифорнияға қарсы іс бойынша соттың көпшілігі Калифорнияның Фред Ояманың жер иелену құқығын бұзғанын анықтады, бұл АҚШ азаматтарының артықшылығы. Құқықтық ғалымдар артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережелердің нақты мағынасы туралы келіспейді, бірақ басқаларға қарағанда аз даулы аспектілер бар. Уильям Ван Алстин артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережелерді сипаттады: Като институтының Роджер Пилон он төртінші түзетудегі артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережелердің мағынасы оның IV баптағы аналогтарының мағынасына байланысты екенін айтты: артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереже. Пилон сонымен қатар, "Төңірек түсіндіру немесе қолдану тарихы" бар болғанына қарамастан, IV бапты әртүрлі табиғи құқықтарды қорғау ретінде қайта түсіндіру керек деп санайды. Екінші жағынан, Иллинойс университеті заң колледжінің Курт Лаш он төртінші түзетуді қабылдау кезінде он төртінші түзетуде көрсетілген "АҚШ азаматтарының" артықшылықтары мен иммунитеттері IV-бапта көрсетілген "бірнеше штаттардағы азаматтардың" артықшылықтары мен иммунитеттерінен бөлек сынып ретінде түсінілген деп дәлелдеді. Артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережеге "соғыс алдындағы өнер термині" ретінде түсіндірілгендей, Slaughter House он төртінші түзетудің бастапқы мағынасына сәйкес келеді. Роджер Пиллон сияқты, артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережелерді жасағандардың кейбірі оның (мемлекеттік құқық бұзушылықтан) Құқықтар жарғысында санамаланғаннан әлдеқайда көп құқықтарды қорғай алатынын болжады. Алайда, Пилон атап өткендей, бұл көбінесе олардың түпнұсқалық өзгертілмеген Конституциядағы артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ережелерді түсіндіруіне байланысты болды. Ескі баптың осы түсіндірілуі туралы судья Кларенс Томас он төртінші түзетуді жасаған адамдар Жоғарғы Соттың әлі де "түпнұсқадағы өзгертілмеген Конституцияда" артықшылықтар мен иммунитеттердің сипаты мен көлемін анықтауға кіріспегенін түсінгенін атап өтті. Он төртінші түзетуді жасаған адамдар бұл мәселені сот жүйесіне қалдырды. 2010 жылы Макдональд қарсы Чикаго ісі бойынша судья Томас екінші түзетуді мемлекеттік және жергілікті билік органдарына қатысты деп жариялау туралы көпшілікпен келісе отырып, ол тек артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ереже арқылы осындай қорытындыға келгенін мәлімдеді. Заңгер Рэнди Барнетт басқа бірде-бір әділ, не көпшілік, не қарсылық білдіруші, оның ақыл-ойына күмән келтіруге тырыспағандықтан, бұл артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережелердің қайта жаңғыруын білдіреді деп айтады. 2019 жылы Тимбс пен Индиананың ісінде сот Сегізінші түзетудің мемлекеттік үкіметтерге қатысты шамадан тыс айыппұлдан қорғауын енгізген кезде, Томас судья бұл құқық Артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ереже арқылы енгізілуі керек деп тағы да дәлелдеді. Сотталушы Горсуч сонымен қатар ерекше келісімде келісті, артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ереже "құрастыру үшін қолайлы құрал болуы мүмкін". Бесінші түзету өз мәтінінде "азаматтарға" емес, "адамдарға" қатысты, бірақ ол тек артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережемен азаматтарға қатысты енгізілетін болады. Он төртінші түзетуде Тиісті процес туралы ережеге нақты енудің баламалы немесе қосымша негіздемесі - артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ереже тек мемлекеттерге заңдар жасауға немесе оларды орындауға тыйым салады, сондықтан мемлекеттерге заңдық процесссіз адамдарға зиян келтіруге тыйым салмайды. Тағы бір артықшылық мәселесі артықшылықтар немесе иммунитеттер шартын тек теңдік кепілі ретінде қарастыратын түсіндірумен туындайды. Бұл түсіндірмені жақтаушылар "бұл тәсілге табиғи жауап ретінде, теңдікті негіздеген кез келген баптың оқылуы артық, өйткені тең қорғаныс бабы қажетті негізді және одан да көп нәрсені қамтамасыз етеді" деп мойындайды.

Саяхаттауға құқық

Азаматтардың бір мемлекеттен екінші мемлекетке саяхаттау құқығы бастапқы, өзгертілмеген Конституцияның артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ережесімен қорғалған деп саналды. Мысалы, Дред Скотт пен Сэндфорд арасындағы сот ісінде Жоғарғы Сот азаматтардың "азаматтарға [орынбасарлар] еркін қара нәсілді адамдарға" "есептегендерін болжауға болмайды" деген бірқатар құқықтарын атап өтті, олардың бірі "өздері қалаған кез келген мемлекетке кіру құқығы" болды. Сонымен қатар, саяхаттауға құқықпен қатар басқа да құқықтарды да қамтиды, мысалы, басқа мемлекеттің тұрғылықты жеріне және азаматтығына ие болу құқығы. Он төртінші түзетудің Азаматтық туралы ережесі резиденттікке қатысты: "АҚШ-та туған немесе натурализацияланған және оның юрисдикциясына жататын барлық адамдар АҚШ-тың және олар тұратын мемлекеттің азаматтары болып табылады". 1999 жылы Саенц пен Роу ісі бойынша судья Джон Пол Стивенс көпшіліктің атынан жазған "саяхаттауға құқық" он төртінші түзетудегі артықшылықтар немесе иммунитеттер туралы ережемен қорғалатын компонентке ие екенін айтты: судья Сэмюэл Фриман Миллер "Слатер Хаус" істерінде "қалыптастырылып отырған баптың өзі" мемлекетте тұрып, мемлекеттің азаматы болу құқығын береді деп жазған болатын.