Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Майя мүсін ескерткіші
Maya sculptural monument
Изапа Стела 5 – Мексиканың Чиапас штатындағы Соконуско аймағында орналасқан ежелгі мезоамерикалық Изапа қалашығында табылған көптеген ірі, өрнектелген стелалардың бірі. Бұл стелалар шамамен б.з.д. 300 жылдан б.з.д. 50 немесе 100 жылға дейін салынған, бірақ кейбір зерттеушілер оларды 250 жылына дейін датуға болады деп санайды. "Өмір ағашы" тасы деп те аталатын бұл ескерткіш мезоамерикалық жаратылыс мифін бейнелейді.
Izapa Stela 5 is one of a number of large, carved stelae found in the ancient Mesoamerican site of Izapa, in the Soconusco region of Chiapas, Mexico along the present day Guatemalan border. These stelae date from roughly 300 BCE to 50 or 100 BCE, although some argue for dates as late as 250 CE. Also known as the "Tree of Life" stone, it appears to illustrate a Mesoamerican creation myth.
Стелла
1941 жылы Смитсон институтының археологы Мэтью В. Стирлингтің құжаттамасында тіркелген Stela 5 жанартаулық андезиттен жасалған және салмағы шамамен бір жарым тонна. Stela 5 – Изападағы стелалардың арасындағы ең күрделі суреттерімен ерекшеленеді. Мысалы, зерттеуші Гарт Норман "кем дегенде 12" адам бейнесі, ондаған жануарлар, 25-тен астам өсімдік немесе жансыз нысандар мен 9 стильделген құдай маскаларын санаған. Изапа монументалдық мүсіндері сияқты, Stela 5-тің тақырыбы мифологиялық және діни мазмұнды, стильдік әсемдікпен орындалған деп есептеледі. Көптеген қабаттасқан көріністерге байланысты, бұл оқиғаны баяндайтын шығарма сияқты көрінеді.
Documented by Smithsonian archaeologist Matthew W. Stirling in 1941, Stela 5 is composed of volcanic andesite and weighs around one and a half tons. Stela 5 presents the most complex imagery of all the stelae at Izapa. Researcher Garth Norman, for example, has counted "at least 12" human figures, a dozen animals, over 25 botanical or inanimate objects, and 9 stylized deity masks. Like much of Izapan monumental sculpture, the subject matter of Stela 5 is considered mythological and religious in nature and is executed with a stylized opulence. Given the multiple overlapping scenes, it appears to be a narrative.
Интерпретация
Мезоамерикалық зерттеушілер орталық бейнені жоғарыдағы аспан мен төмендегі су немесе әлем астын байланыстыратын Мезоамерика әлем ағашы деп анықтайды.
Mesoamerican researchers identify the central image as a Mesoamerican world tree, connecting the sky above and the water or underworld below.
Жаратылыс мифы ретінде
Линда Шеле мен Мэри Эллен Миллер стела жаратылыс мифін жазады, ағаштың сол жағындағы тесіктен шығып келген, әлі толық қалыптаспаған адамдар туралы айтады. Отырған тұлғалар осы адамдарды түрлі жолдармен аяқтауға қатысады. Ал Джулия Гернси Каппельман отырған тұлғалардың Изаба элитасы екенін, олар "жаратылыстың символды ландшафты" аясындағы және контекстіндегі "жартылай тарихи сахнада" діни рәсімдер атқарып жатқанын ұсынады.
Linda Schele and Mary Ellen Miller further propose that the stela records a creation myth, with barely formed humans emerging from a hole drilled into the tree's left side. The associated seated figures are completing these humans in various ways. Julia Guernsey Kappelman, on the other hand, suggests the seated figures are Izapa elites conducting ritual activities in a "quasi historical scene", which is framed by, and placed in the context of, the "symbolic landscape of creation".
Мормон кітабының қолданылуы
Ескі әлемдегі дәстүрлермен салыстырулар негізінде, бірнеше зерттеушілер тасты Колумбтан бұрынғы мұхиттан тыс байланыстар теориясымен байланыстырды. Кейінгі күндер қасиеттісінің теорияшысы М. Уэллс Джейкман бұл бейнені Мормон кітабындағы өмір ағашының көрінісі деп ұсынды. Джейкманның теориясы бір кезде мормондар арасында танымал болды, бірақ мормон жақтастарынан қолдау алмады. Джулия Гернси Джейкманның зерттеулері «Изапа стеласының тарихын назарына алмаған айқын діни мақсатты көрсетеді» деп жазды.
Based on parallels with traditions originating in the Old World, a few researchers have linked the stone to theories of pre Columbian trans oceanic contact. Saint of Latter day theorist M. Wells Jakeman proposed that the image was a representation of a tree of life vision found in the Book of Mormon. Jakeman's theory was popular for a time among Mormons, but found little support from Mormon apologists. Julia Guernsey wrote that Jakeman's research "belies an obvious religious agenda that ignored Izapa Stela 5's heritage".