Кіріспе

Африкадағы мангуст түрлері

Саздық мангуст (Atilax paludinosus), сондай-ақ су мангусты деп те аталады. 1829 жылы Жорж Кувье Кейп провинциясының сазды жерлерінде кездесетін мангустты Herpestes paludinosus деген ғылыми атаумен белгіледі. Қазіргі таңда Атилакс туысының жалғыз өкілі осы түр, бірақ ерте плейстоцен дәуірінде өмір сүрген және Атилакс мезоты деп аталған жойылған ата-бабалар түрі де осы туыстың құрамында болған.

Сипаттамалары

Саздық мангустінің терісі қара қызғылт қоңырдан қараға дейін, ақ және сары түсті күзетші шаштарымен жабылған. Мойынның артқы жағы мен дененің алдыңғы бөлігіндегі шаштары қысқа, бірақ артқы аяқтарында және құйрығында ұзын. Оның тұмсығы қысқа, аузы сары түсті, мұрттық қылдары қысқа және мұрыны терісі жалаңаш. Оның тістері бар. Оның құлақтары қысқа және дөңгелек. Онда екі сүт безі бар. Аяқтарында әрқайсысы иілгіш бес саусағы бар, қисайған тырнақтарымен, бірақ тымбаттары жоқ. Аяқ табандары жалаңаш. Әйелдердің денесі бастан құйрыққа дейін ұзындығы , ал еркектердікі , құйрығы орташа есеппен ұзын. Ересектердің салмағы -дан басталады. Екі жыныстың да анальдық бездері бар, олар мускус иісі бар секреция бөліп шығарады. Әйел саздық мангустерінің 36 хромосомасы, ал еркектердікі 35 хромосомасы бар, себебі бір Y хромосомасы автосомаға жылжыған.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Батқақ мангусты Сахара төңірегіндегі Африканың көп бөлігінде, Сенегал мен Гамбиядан Эфиопияға дейін, сондай-ақ Орталық, Шығыс және Оңтүстік Африканың көптеген аймақтарында таралған. Гвинеяның Жоғарғы Нигер ұлттық паркінде 1996-1997 жылдар арасында жүргізілген зерттеулер кезінде оның кездесуі тіркелді. Габонның Моукалаба-Доду ұлттық паркінде 2012 жылы екі айлық зерттеу кезінде тек орманды жерлерде ғана тіркелді. Эфиопияның таулы аймақтарында Бале таулары ұлттық паркінде тіркелді.

Мінез-құлық және экология

Бұл батпақ мангустары негізінен жеке өмір сүретін жануарлар. Олар өте жақсы жүзеді және 15 секундқа дейін суға сүңгіп, жүзу үшін аяқтарын пайдаланады. Құрлықта олар көбінесе баяу қозғалады, бірақ жылдам да қозғала алады. Квазулу-Наталдағы радиожағалы батпақ мангустары күн батқаннан кейін жарты түнге дейін белсенді болды, бұл олардың күндізгі және түнгі белсенділік екенін көрсетеді. Дзанга Санга арнайы қорығындағы радиожағалы еркек батпақ мангусы таңғы және кешкі сағаттарда ең белсенді болды, ал күндіз су мен лайдың үстіндегі құрғақ жерлерде, биік шөптер мен өрмелегіш өсімдіктердің тығыз жабынындағы қуыстарда демалды.

Тамақтандыру тәртібі мен диета

1984 жылы тұтқында ұсталған сегіз батпақты мангусттың тамақтану мінез-құлқы зерттелді. Мангустар судағы жемтікті көргенде, оған жүзіп немесе жүріп жақындап, саусақтарымен іздеді, бірақ басын судан жоғары ұстады. Жемтікті тапқан соң, аузымен ұстап судан шығарып өлтірді. Кеміргіштер мен бақаларды басынан тістеп өлтірді, кейде оларды шайқап та өлтірді. Тамақтанғаннан кейін ауыздарын алдыңғы аяқтарымен сүртеді. Жұмыртқаларды аяқтары арасына кері лақтырып сындырады. Қалдықтарын су жағасынан алыс, төменгі бұталардың, тастардың немесе құмның үстіндегі белгілі бір жерлерге қалдырады. Жартасты жағалауда жиналған батпақты мангусттың қалдықтарында құмшаңдар, жағалау крабы (Cyclograpsus punctatus), қызыл ерінді ұлу (Oxystele sinensis) және тропидофора бұршақтарының қалдықтары табылды. Нигерияның оңтүстік-шығысындағы зерттеулер батпақты мангусттың бәсекелес тамақтанатынын көрсетті. Ол ірі қапшықты тышқандар (Cricetomys), Темминк тышқаны (Mus musculoides), Туллбергтің жұмсақ түкті тышқаны (Praomys tulbergi), шөп бақалары (Ptychadena), тәжді бұқа бақа (Hoplobatrachus occipitalis), хабаршы жылан (Crotaphopeltis hotamboeia), сазгерлер (Periophthalmus), қақыштар және қоңырқанаттылар сияқты жәндіктер, бұршақтар мен слизняктар, екі жақтаулылар, он аяқтылар, сондай-ақ жемістер, жидектер мен тұқымдармен қоректенеді.

Көбею

69-80 күнге дейін жүктілікке тұрғаннан кейін аналықтары екі-үштен тұратын балалар туады, олардың барлығы толыққанды жүнді болады. Олардың көздері 9-14 күн аралығында ашылады, алғашқыда көз қарашықтары көгілдір болып келеді және үш аптада қоңыр түске өзгереді. Естіру арналары 17-28 күн аралығында ашылады. Аналықтары балаларын 30 күннен ерте емшекten айыруды бастайды, ал екі айлық шақтарында толыққанды емшекten айырылады.

Қауіптер

2006 жылы Камерунның Крос-Санага-Биоко жағалау ормандарында жыл сайын шамамен 950 батпақ мангустысы ауланып қырылады деп бағаланды.