Ангкор Пре Руп храмының тарихы мен сәулеті

Кіріспе

Пре Руп ( /p//r//ɛ// //r//uː//p/; ) – Камбоджаның Ангкор қаласындағы индуисттік ғибадатхана. Ол кхмер патшасы Раджендраварманның мемлекеттік ғибадатханасы ретінде салынған және 961 немесе 962 жылдың басында назар аударылған. Бұл кірпіш, латерит және құмтас араласқан ғибадатхана тауы болып табылады. Ғибадатхананың атауы салыстырмалы түрде жаңа мағынаны білдіреді – "денені бұру". Бұл камбоджалықтардың арасындағы кең таралған сенімді көрсетеді: олар ғибадатханада жерлеу рәсімдері өткізілетініне және қызмет барысында марқұмның күлі әртүрлі бағытта айналдырылатынына сенеді.

Сайт

Шығыс Барайдың немесе шығыс су қоймасының оңтүстігінде орналасқан Пре Руп, Шығыс Мебон ғибадатханасымен солтүстік-оңтүстік бағытта салынған. Шығыс Мебон ғибадатханасы барайдың жасанды аралында орналасқан және Раджендраварман тұсында салынған. Пре Руптың көп мөлшердегі латерит және кірпіштен салынғандығы оған әдемі қызғылт түс береді, бұл түс таңертеңгі және кешкі күн сәулесінде одан да жарқырап көрінеді. Ғибадатхана төртбұрышты және екі периметрлік қабырғасы бар. Сыртқы қоршау – латериттен жасалған қабырғамен шектелген платформа, оның ұзындығы солтүстік-оңтүстік бағытта 117 метр, ал ені шығыс-батыс бағытта 127 метр. Латериттен жасалған жол шығыс жақтан кіруге мүмкіндік береді, алайда қазіргі заманғы жол оның үстінен өтеді. Төрт сыртқы гопура крест тәрізді пішіндес, олардың орталық бөлігі кірпіштен тұрады (ішінде екі тәуелсіз өткелмен қоршалған үш бөлмеден), ал екі жағында құмтастан жасалған вестибюль орналасқан. Шығыс қақпасының екі жағында солтүстікке қарай салынған үш мұнарадан тұратын топ бар. Мұнаралардың бірі ешқашан аяқталмаған немесе кейіннен бұзылған болуы мүмкін, бірақ олар кейінірек, шамасы, V Джаяварман тұсында салынған. Алдында, тағы бір қақпадан өте беріп, екінші платформадағы жолдың екі жағында кітапханалар орналасқан. Кіреберіске жақын жерде тас "цистерна" бар, бірақ ғалымдар оның кремация рәсімдері үшін емес, Нанди қола мүсінінің қойылуына арналған жертөле болғанын айтады. Сонымен қатар, әр жағында ұзын, ерекше галереялар бар, бұл 10 ғасырдағы сәулет өнерінің ерекшелігі. Бұл ерекшелік Та Кеодан бастап үздіксіз галереямен алмастырылған. Соңғы шаршы пирамиданың негізі 50 метр, үш тік қабаттан тұрады және 12 метр биіктікке көтеріліп, жоғарыда 35 метрлік шаршы платформаға апарып соқтырады. Ең төменгі қабат 12 кішкентай киелі орынмен симметриялы түрде қоршалған. Жоғары жағында бес мұнара квинкункс түрінде орналасқан, олардың бірі алаңның әр бұрышында, ал екіншісі ортасында тұр. Барельеф түрінде бейнеленген құдайлар орталық мұнараның шығыс есігінің екі жағында күзетші болып тұрады, ал оның басқа есіктері жалған есіктер. Оңтүстік-батыс мұнарасында бұрын Лакшми мүсіні, солтүстік-батыс мұнарасында Ума мүсіні, оңтүстік-шығыс мұнарасында Вишну мүсіні және солтүстік-шығыс мұнарасында Шива мүсіні орналасқан. Соңғы мұнараның есік жақтауында Жаяварман VI тұсында жазылған жазу бар, ол Ангкордағы оның билігінің жалғыз дәлелі болып табылады. Бұл ғибадатхана, шамасы, Раджендраварман салған жаңа астананың орталығында тұрған, ал Шығыс Барайдың оңтүстік бөгеті солтүстік қала шегі болған, бірақ тұрғын үйлердің ешқайсысы бүгінгі күнге жеткен жоқ.

Located just south of the East Baray, or eastern reservoir, Pre Rup is aligned on a north–south axis with the East Mebon temple, which is located on what was an artificial island in the baray. The East Mebon was also a creation of the reign of Rajendravarman. Pre Rup's extensive laterite and brick give it a pleasing reddish tone that is heightened by early morning and late afternoon sunlight. The temple has a square lay out and two perimeter walls. The outer enclosure is a platform bounded by a laterite wall, 117 meters N S by 127 meters E W. A laterite causeway gives entry from the east; unfortunately, a modern road cuts across it. The four external gopuras are cross shaped, having a central brick section (consisting of three rooms flanked by two independent passageways) and a sandstone vestibule on both sides. To either side inside the eastern gate is a group of three towers aligned north to south. One of the towers appears to have never been built or to have been dismantled later, however they are later additions, probably by Jayavarman V. Further ahead, through another gate, libraries lie to either side of the walkway on the second platform. Just before the entrance there is a stone "cistern", but scholars believe it was a basement for a Nandi bronze statue rather than being used for cremation ceremonies. There is also a series of long distinct galleries running along each side, a distinctive feature of 10th century architecture that would be substituted by a continuous gallery from Ta Keo onward. The final squared pyramid, measuring 50 m at its base, rises in three steep tiers a dozen metres in height to a 35 m square platform at the summit. The lowest tier is symmetrically surrounded by 12 small shrines. At the top, five towers are arranged in a quincunx, one at each corner of the square and one in the center. Deities carved as bas reliefs stand guard at either side of the central tower's eastern door; its other doors are false doors. The southwest tower once contained a statue of Lakshmi, the northwest tower a statue of Uma, the southeast tower a statue of Vishnu and the northeast tower a statue of Shiva. The last one has an inscription on doorjambs that dates from Jayavarman VI and is the only proof of his reign at Angkor. Perhaps it was standing at the centre of a new capital city built by Rajendravarman, with the southern dike of East Baray as northern city limit, but nothing of the dwellings survived