Кіріспе

Жапон әдебиетінің жанры Йомйон (読本) – Эдо дәуірінде (1603–1867) пайда болған жапон кітабының бір түрі. Кусадзоси сияқты дәуірдегі басқа жапон кітаптарынан өзгеше, оларда аз суреттер болды және мәтінге баса назар аударылды. Сюжеттерінде көбінесе карма сияқты буддалық этика насихатталды, сондай-ақ үстімізден тыс күштерге ие тұлғалар мен қиял жемістері жиі бейнеленді. 16 ғасырдың соңынан 18 ғасырға дейін «Су маржасы» сияқты қытай романдары Жапонияға аударылып, жарияланды. Қытай романдық стильдерінің, жапондық дәстүрлі соғыс тарихтары – гунки моногатари, буддалық әңгімелер және қоғамдық оқиғаларға негізделген Дзитсурокумононың өзара әсері йомихон стилін қалыптастырды. 1749 жылы Цуға Тейсё «Ханабусасоси» басылымын шығарды, ол йомихон стилін орнықтырды. Такебе Аятари және Окадзима Канзан да йомихонның дамуына үлкен үлес қосты. Йомихонның тағы бір ерте дамушысы – Уэда Акинари, оның «Угэцу Моногатари» және «Харусаме Моногатари» шығармалары. Кёкутей Бакин көп танымал фантастикалық/тарихи роман «Нансо Сатоми Хаккенден» және басқа да йомихон туындыларын жазды. Санто Кёден Кансей жарлықтары мұндай туындыларды тыйым салғанға дейін, көбінесе ойын-сауық орындарында өтетін йомихон жазды.

Шолу

Йомихон жанры ретінде, мәтінге көп көңіл бөлінетін форматпен ерекшеленді, көбінесе иллюстрацияларға орын қалдырмайтын. Ол көбінесе қытай элементтерінен алынған канжи стилімен жазылған. Бұл, Едо дәуірінің ең білімді оқырмандары ғана Йомихонды оқи алатынын білдірді, сондықтан Йомихон пайда табу үшін емес, өнер ретінде жазылған. Осы шамада Акинари «Угэцу моногатари» атты туындысын жариялап, өзін Аятаримен бәсекелес санады. Оның шығармалары адамның құмарлықтарының бекерлігіне және соғыстың қалдырған қайғысына назар аударды. Акинари сонымен қатар Йомихонның күрделі табиғатын ұнатты және сол кездегі басқа танымал жанрларды жек көрді. Оның айтуынша, «Гэндзи туралы әңгіме» жазғаны үшін леди Мурасаки тозаққа лайық. Кёденнің алғашқы Йомихоны – «Такао Сэндзимон» болды, оның құрылымы қытай туындысы «Суй Ху Чан» негізінде салынған. Содан кейін ол «Чусин Суйкоден» атты туындысын жазды, оны Бакин жоғары бағалады. Ол Кибошидің жазу шеберлігіне тым көп сүйенгені үшін де сынға ілікті, бірақ сыншылар оның жазу шеберлігі мен бейімделуін мақтады, бірақ мазмұны үшін емес. Оның келесі туындысы «Асака но Нума» болды, ол сол кезде Жапонияда танымал болған кек алу туралы әңгіме. Оның келесі танымал туындысы «Удонге моногатари» болды, ол буддалық моральдық тақырыптарды және кармалық жазаны пайдалануымен маңызды болды. Кёденнің шәкірті ретінде, бұл тақырыптар Бакиннің туындыларына еніп, ең жақсы Йомихонның бірі саналатын «Нансо Сатоми Хаккенденді» жасады. Онда кармалық жаза, кек алу сюжеттері, жақсылықты нығайту, жамандыққа қарсы тұру және қытай әдебиетін бейімдеу тақырыптары бірігіп, сәтті Йомихон тудырды.