Кіріспе

Ямато әулетінің жапон шаһзадасы Такеру (ヤマトタケルノミコト), бастапқыда Оусу (小碓命) шаһзадасы, – жапон халық қаһарманы және Ямато әулетінің жартылай аңызға айналған шаһзадасы, император Кейконың ұлы, ол дәстүрлі түрде Жапонияның 12-ші императоры саналады. Оның есімінің канзимен жазылуы әртүрлі: ол "Нихон Шокиде" (日本武尊) және "Кодзикиде" (倭建命) көрсетілген. Оның өмірі мен өлімі туралы әңгімелер негізінен "Кодзики" (712) және "Нихон Шоки" (720) жапон жылнамаларында баяндалған, сондай-ақ "Кого Шуи" (807) және "Хитачи но Куни Фудоки" (常陸国風土記) (721) сияқты тарихында да кездеседі. Оның ұлдарының бірі – Жапонияның 14-ші императоры Чуай. Оның тарихы нақты емес, бірақ жылнамаларға сүйенсек, оның өмірін шамамен анықтауға болады. Ол шамамен 72 жылы дүниеге келіп, 114 жылы қайтыс болған. Екі кітаптағы мәліметтер әртүрлі, ал "Кодзикидегі" нұсқа осы аңыздың көне нұсқасына сәйкес деп есептеледі.

Аңыздар

Такеру ханзада өзінің ағасы Оусу ханзадасын (大碓皇子) өлтірді. Оның әкесі, император Кейко, оның қатыгез мінезінен қорқып, оны алыстату үшін Изумо провинциясына, қазіргі Шимане префектурасының шығыс бөлігіне, содан кейін Кумасо жеріне, қазіргі Кумамото префектурасына жіберді. Бірақ Такеру жауларын жеңіп, соңғы жағдайда Кумасодағы тойда үй қызының киімін киіп, басшыға жақындасып, оны өлтірді. Оны жеңген жауларының бірі оны мақтап, "Ямато Такеру" – "Яматоның батыры" деген атақ берді. Алайда, император Кейконың пікірі өзгермеді. Кейко Ямато Такеруды шығысқа, императорлық сарайға бағынбаған халыққа жіберді. Ямато Такеру Исе провинциясындағы (Исе провинциясында) Аматэрасудың бас жындысы, ханшайым Ямато Химэмен кездесіп, "әкеме өлуімді тілейді ме?" деп қайғырды. Ханшайым Яматохиме но Микото оған мейірім көрсетіп, Сусаноо, Аматэрасудың інісі, сегіз басты үлкен жылан Ямата но Орочиден тапқан Аме но Муракумо но Цуруги (Кусанаги но Цуруги) атты киелі қылышын берді. Ямато Такеру шығысқа кетті. Жолдағы дауылда әйелі Ото Тачибана Химе теңіз құдайының ашуын басу үшін өзін құрбан етті. Ол шығыста көптеген жауларды жеңіп, аңыз бойынша, Кай провинциясындағы Цукуба тауынан (қазіргі Ибараки префектурасы) шабыт алып, жергілікті қарт адаммен алғашқы седоканы жазды. Оралғанда, Оми және Мино провинцияларының шекарасындағы Ибуки тауының жергілікті құдайына құрметсіздік жасады. Құдай оны аурумен қарғып, ол ауыр сырқатқа шалдықты. Бұл оқиға Кодзикиде жазылған. Нихоншокиде әкесі мен Ямато Такерунің жақсы қарым-қатынасы көрсетілген. Такеру ханзада көптеген зұлым құдайларды, соның ішінде Ашигара асуының құдайларын өлтірді. Деректерге сәйкес, Ямато Такеру император Кейконың билігінің 43-ші жылында (景行天皇43年) қайтыс болды. Оның мүлігі, Кусанаги қылышымен бірге жиналды, ал жесірі оның есін үйіндегі ғибадатханада мәңгі есте сақтады. Кейіннен, киелі қылышпен бірге бұл мүліктер Ацута ғибадатханасының қазіргі орнына көшірілді. Ямато Такеру Исе провинциясында қайтыс болған деп есептеледі. Аңыз бойынша, Мие префектурасының аты оның соңғы сөздерінен шыққан. Өлгеннен кейін жаны үлкен ақ құсқа айналып, ұшып кетті. Оның Іседегі мазары Ақ құстың қабірі деп аталады. Ямато Такерудың мүсіні Ишикава префектурасының Каназава қаласындағы Кенрокуэн бағында орналасқан.

Дін

Ямато Такэрудың қазасы туралы аңызға байланысты, оған Отори сама (Ұлы құс) деп табынады. Отори ғибадатханалары бүкіл Жапонияда кездеседі, және әр қараша айында Тори күні деп белгіленген, "Құстар базары" деген мағына беретін Тори но Ичи фестивалі өткізіледі. Паломниктер ізгілік тілеу үшін дұға етеді, ал сатушылар ғибадатхана аумағында құмаде деп аталатын, Манеки неко немесе күріш сияқты жақсылық әкелетін заттармен әшекейленген шағын шүкіршілік ракшаларын сатады. Токиодағы Асакусадағы Ханазоно және Отори ғибадатханалары үлкен Тори но Ичи фестивальдарымен танымал. Ірі Тори но Ичи бірнеше күнге созылуы мүмкін және Ічи но Тори, Ни но Тори сияқты сандармен аталады.

Салыстырмалы аңыздар

Антрополог С. Скотт Литтлтон Ямато Такеру жыр-дастаны "Артуриялық" деп сипаттаған, себебі ол Артур патша жыр-дастанымен құрылымдық ұқсастықтары бар. Ортақ белгілері: екі сиқырлы қылыштың қолданылуы, олардың біріншісі батырдың құқықтарын бекітеді; соғыс жасақтарының жетекшілік рөлі; қылышты әйел тұлғаға тапсырғаннан кейін жаудың қаза болуы; арғы дүниеге саяхат; және тағы да басқалары. Литтлтон екі жыр-дастанның да солтүстік-шығыс Ирандық ортақ түбірден шыққандығын айтты.

Танымал мәдениетте

Ямато Такэрудың бір ерлігі Стан Сакайдың Usagi Yojimbo графикалық романының "Шөп кесуші" томында, сондай-ақ Кусанаги но Цуругидың Ацута киізіне қалай көшірілгені туралы аңызда баяндалған. Age of Empires I ойынында, Ямато өркениетінің кампаниясында, Assassin "Персей" (Такэру) Изумо көшбасшысын жоюға тырысқандығы туралы айта отырып, шабыттанады. Норико Огивараның "Жаде трилогиясының" екінші кітабы, "Көзілдірі қылыш және көлеңке ханзадасы" – Ямато Такэру аңызын қайта баяндау. Роман Огунаның, әзірге ханзада Оусудың, екі басты кейіпкердің бірінің оқиғасын қамтиды. Ямато Такэру "Алтын ханшайым" романының эпилогында, "Өзгерістер" романдарының бірінде түс көріп пайда болады. Қылыстың өзі сюжеттің басты мәселесі болып табылады. Digimon Adventure сериясында екі басты кейіпкер ағайынды, олардың есімдері Ямато Такэруға сілтеме жасайды: Ямато Ишида және Такэру Такаиши. Garzey's Wing анимациялық фильмінде басты кейіпкер Ямато Такэрудың түрлі табиғаттан тыс оқиғаларға қатысы бар деп күдіктенеді, сондықтан ол кейде түсініксіз "Ямато Такэру но Микото" толық атын айтады. Бұл, әсіресе батыс көрермендерін шатастырады, себебі Ямато Такэру сюжетте пайда болмайды. Ямато Такэру Shin Megami Tensei IV видео ойынындағы босс, ойынның Хаос жолында оған қарсы күресесіз. Заң жолында ол өлімнің алдында табылған, көп ұзамай қайтыс болады. Ямато Такэру Persona 4 және оның жаңартылған нұсқасы Persona 4 Golden ойындарында да кездеседі. Онда Ямато Такэру соңғы командадасы Наото Широганенің алғашқы Персонасының дамыған түрі болып табылады, Сукуна Хиконаны алмастырады. One Piece анимесінде Такэру деп аталатын қаруды қолданатын Ямато есімді кейіпкер бар. 2023 жылғы Fate/Samurai Remnant видео ойынында Ямато Такэру – Миямото Иоридің қызметшісі, Сабер класына жатады.