Овертон Брент Берлин: Түс терминологиясы және Майя халықтарының ботаникалық этнографиясы

Кіріспе

Американдық антрополог (1936 жылы туған) Овертон Брент Берлин (1936 жылы туған)

Пол Кеймен бірлесіп 1969 жылы жарық көрген «Негізгі түс атаулары: олардың әмбебаптығы мен эволюциясы» атты жұмысы Лазар Гейгердің түс терминологиясы саласындағы еңбектеріне сүйенген және антропология, лингвистика және когнитивтік ғылымдарға зор әсер етті. Берлин мен Кей әлемдік тілдердегі негізгі түс атауларының саны шектеулі екенін және олардың белгілі бір негізгі түстерге қатысты екенін, олардың когнитивтік тұрғыдан берік орнатылғаны болжамдалды. Ол Ұлттық денсаулық институтының Биоәртүрлілік бағдарламасы қолдаған Майя ICGB жобасын, биопроспектинг консорциумын басқарды. Бұл жоба 2001 жылы Майя қауымдастығынан тиісінше хабардарлық келісім алмағандығы туралы айыптауларға байланысты жабылды. Бұл шағымдарды негізінен сол кезде RAFI деп аталған, Канададағы саяси белсенділер ұйымы көтерді. 1981 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды.

Білім

Берлин 1959 жылы Оклахома университетінен бакалавр, ал 1960 жылы Стэнфорд университетінен магистр дипломын алды.

Жасырын санаттар мен халықтық таксономиялар (1968)

1968 жылы Берлин, Бридлав және Рейвен Мексиканың Чиапас штатындағы Целтал майя халқының ботаникалық этнографиясын зерттеді. Олар «Құпия санаттар мен халықтық таксономия» атты мақала жариялады. Целтал тілін меңгергендер үшін өсімдіктер әлемінің таксономиялық құрылымының негізгі жобаларын жоғары дәрежедегі сенімділікпен анықтаудың жолын тапты. Целтал – Мексикада сөйленетін майя тілдерінің бірі, онда көптеген тіл білімі мамандары алты түрлі аймақтық диалектті ажыратады. Осы зерттеуде олар әдеттегідей белгіленбеген, біріктіру арқылы байланысты көптеген мәдени және мағыналы санаттарды тапты. Олардың тілінде әр санаттағы әр түрлі өсімдіктердің ортақ сөз құрылымы бар, ол оларды басқа өсімдіктерден ерекшелейді. Олар осы сөздерді өсімдік атауларын қамтитын жалғыз көзден табу мүмкін емес екенін анықтады. Көптеген тілдерде «бірден-бір бастауыш» болады, оған есімдерді іздеуге болады. Берлин және оның әріптестері өсімдіктер мен жануарлар екі бөлек, аталмаған топ ретінде қарастырылатынын анықтады. Өсімдік таксономиясындағы ең жоғары деңгей «бірден-бір бастауыш» емес, оның орнына төрт негізгі лексема немесе бірлікпен бейнеленеді. Бұл төрт деңгей – ағаштар, жүзімдер, шөптер және дәнді өсімдіктер. Кактустар, агавтар, бамбук сияқты кішігірім топтар да бар. Орта деңгейдегі өсімдіктер санаты да өте аз. Целталдың барлық нақты таксондары (басқа мүшелері жоқ) олардың таксономиясындағы әр түрлі негізгі және кішігірім деңгейлерге жатады. Бірақ орта деңгейдегі hihte немесе «емен» санатында sikyok және cikinib өсімдіктері бар екеніне назар аудару таңғаларлық, олардың екеуінің де «аналық өсімдіктерімен» бірдей тілдік құрылымы жоқ. Гипотезаны тексеру үшін олар алдымен қоғамдастықты аралап, ақпарат берушілердің пікірлерін, өсімдіктердің табиғи ортадағы сипаттамаларын бақылап, жазып алды. Олар далаға шығып деректер жинағанда, бір атаудағы қарама-қарсы жиынтықта орналасқан 10 000 мысалдың кейбіреулерінің басқаларына қарағанда жақын туыс екенін байқады. Олар белгілі бір өсімдіктердің қолданылуын ескереді, соның ішінде тағам, дәрілік шөптер, отын және т.б. Үлкен сандардың қарама-қарсы жиынтықтарында ықтимал кіші топтарды іздеуге көмектескен екінші әдіс – ақпарат берушілердің өсімдік атауларының тізімдерін қаншалықты бөлетінін анықтау. Бұл үшін олар өсімдіктер мен жануарлардың атауларын қағазға жазып, оларды өздерінің ақпарат берушілеріне берді. Содан кейін ақпарат берушілер қағаздарды бір-біріне ұқсас топтарға бөліп отырды. Нәтижесінде оларды «өсімдіктер» және «жануарлар» деп екі топқа бөлу қиынға соқпағанын көрсетті. Бұл олардың сөздері болмаса да, «өсімдіктердің» бар екендігін білетіндерін көрсетті. Осыдан кейін олар әр өсімдікті әр түрлі топтарға немесе санаттарға бөлуде ешқандай қиындық көрмегендей, оларға әр түрлі «өсімдік» атауларын беріп, оларға бірдей сұрақтар қойып, таксономияны одан әрі бөлшектеді. Олар кіші топтардың бар екендігін түсінгендерін анықтағаннан кейін, белгілі бір өсімдіктердің ерекшеліктерін қалай анықтайтынын анықтау үшін үш түрлі әдісті қолданды. Бірінші әдіс үштік тест деп аталды, онда ақпарат берушілер үш топтың қайсысының ең ерекше екенін таңдады. Нәтижелер олардың ұқсастыққа негізделген нәрселерді қалай топтастыратынын көрсетті. Екінші әдіс халықтық кілттерді жасауды қамтиды. Кілттер әр түрлі өсімдіктерді бір-бірінен ерекшелендіру үшін қолданылады. Кейін олар оларды белгілі бір өсімдіктердің олардың таксономиясындағы белгілі бір орындарға неге орналасқанын жақсырақ түсіну үшін қолданды. Алдымен олар ақпарат берушілерге бұрын топтасқан өсімдіктердің аттарын береді (зерттеушілер оларға аттары бар қағаздарды бергенде), содан кейін оларды әр өсімдікті бір-бірінен ажыратуға көмектесетін кілтті жасауды сұрайды. Осылайша, ақпарат берушілер өсімдіктерді қалай бөлетінін және оларды қай топқа жатқызуды қалай шешетінін көрсетті. Соңында олар өсімдік атауларының белгілі бір жиынтығындағы барлық элементтерді жұптастыра салыстырудан тұратын зерттеу жүргізді. Ақпарат берушілерден әртүрлі жиынтықтардағы барлық логикалық жұптарды салыстыруды және олардың арасындағы логикалық салыстырулар мен айырмашылықтарды жасауды сұралды. Салыстыру кезінде сабақтың өсуі, сабақ пен жапырақтың көлемі мен пішіні, жемістің көлемі мен пішіні сияқты сипаттамалардың барлығы пайдаланылды. Бұл Берлинге, Бридлавке және Рейвенге терминдер жиынтығының «анықтамаларын» көрсетті, содан кейін олар ақпарат берушінің пікірінше ең ұқсас болатын ұқсас терминдерді біріктіре алды. Осы зерттеу Целтал халқының өсімдіктерді күту және өсіру үшін таңдайтын кезде ең маңызды деп санайтын ерекшеліктерін көрсетті. Осы зерттеудің нәтижелері Целтал тілінде атауы жоқ нәрселердің де олардың көзінде бар екенін көрсетеді. Олардың зерттеулерінен туындаған иерархиялар кездейсоқ түрде орналаспаған, демек таксономиялық құрылымды анық көрсетеді. Өсімдіктер олардың өмірінде маңызды рөл атқарады және олардың аты болмаса да, оларды таниды. Адамдардың экологиядағы белгілі бір тіршілік нысандарына ат қою процесі осы халықтың өз ортасына қаншалықты байланысқандығын көрсетеді. Сондай-ақ, олар үшін қандай тіршілік нысаны екенін және қандай емес екенін көрсетеді. Зерттеу таксономиялық иерархияларды жеңіл қабылдамау керектігін және олардың тереңдегенін көрсету үшін оларға қатысты қосымша зерттеулер жүргізу керектігін дәлелдейді. Зерттеу басқаларға өз зерттеулерін құру үшін пайдалана алатын үш маңызды әдісті көрсетеді. Зерттеушілерге таксономиялық иерархиядағы орта деңгейдің немесе оның бар еместігінің анықталуының қиындығын түсінуге көмектеседі.

In 1968, Berlin, Breedlove and Raven studied the botanical ethnography of the Tzeltal Maya people of Chiapas, Mexico. They published an article titled Covert Categories and Folk Taxonomy. They found a way to determine, with a high degree of reliability, the major outlines of the named taxonomic structure of the plant world for Tzeltal speakers. Tzeltal is one of the Mayan languages spoken in Mexico, in which most linguists distinguish six different regional dialects. In this study, they found many cultural and meaningful categories related by inclusion that are not conventionally labeled. In their language, the different plants in each category all have a common word structure that puts them apart from all of the other plants. They found that you cannot trace the words back to a single source where all plant names are included. In most languages, they have a "unique beginner" that you can trace the names back to. What Berlin and his colleagues found is that plants and animals are thought of as two separate unnamed classes. In plant taxonomy, the highest level is not a "unique beginner" but is instead represented by four major lexemes or units. These four levels are trees, vines, grasses, and herbs. There are more minor classes that include cacti, agaves, bamboos, etc. There are also very few midlevel plant categories. All of the Tzeltal specific taxa (those that which include no other members) fall into the different major and minor sublevels in their taxonomy. But, it is odd to note that the midlevel category hihte, or "oak", contains the plants sikyok and cikinib which neither share the same linguistic structure with their "parent plant." To test the hypothesis they first went through the community, observed, and recorded information from their informants comments of the plants in their natural habitats. When they went out into the field to collect data, they noticed that some of 10,000 specimens that were located in the same named contrast set were closely related than others. They take into account the uses of the certain plants including food, herbs, firewood and so on. A second method that was used helped with searching for possible subgroupings within contrast sets of large numbers was to determine the extent to which informants subdivided lists of plant names. To do this, they wrote the names of different names of plants and animals on slips of papers and then gave them to their informants. After doing this, the informants then put the slips of papers into groups that were most like each other. The results showed that they had no trouble placing them in the different categories of "plants" and "animals." This also showed that though they did not have a word for it they did know of the existence of "plants." After this, they broke down the taxonomy even further by giving them different "plant" names and asking them the same question, as before they had no problem labeling each plant into the different groups or categories. After they established that they understood the existence of subgroupings, they used three different procedures to find out how they define the features of certain plants. The first procedure was called the triads test in which the informants chose which item out of a group of three was the most different. The results indicated how they group things together based upon similarity. The second procedure involved constructing folk keys. The keys are used to help distinguish the different plants from the other based upon the traits. They then used these to get a better understanding of why certain plants were put in certain places in their taxonomy. First they would give the informants the names of plants that they had earlier grouped together (when the researchers gave them the slips of papers with names on them), then they were asked to create a key that would help distinguish each plant from each other. In doing this, the informants showed how they make their divisions between plants and decide which group to put them in. Finally, they conducted a study consisting of paired comparisons of all the items in a particular set of plant names. The informants were asked to compare all the logical pairs in different sets and make logical comparisons and differences amongst them. Characteristics such as stem growth, size and shape of the stem and leaves, and fruit size and shape were all utilized when making the comparisons. This showed Berlin, Breedlove, and Raven what the "definitions" were for a set of terms and they were then able to bring together the like terms that were the most similar according to the informant in question. This study showed what the Tzeltal people deem as the most important features to them when they decide to on certain plants to take care of and plant for their very immediate survival. This results from this study shows that things that do not have names for the Tzeltal speakers still exist in their eyes. The hierarchies generated by their studies are not arbitrarily spaced, which therefore clearly implies a taxonomic structure. The plants still have a part in their lives and they still identify with them even though they may not have a name. The process of having a given a name to certain life forms in their ecology shows just how much these people are attached to their surroundings. It also shows what to them is considered a life form and what is not. The study proves that we should not take shallow taxonomic hierarchies for granted and should have further studies concerning them to show that the different languages go deeper than we actually let on to them. The study helps outline three great studies that others can use to set up their own studies. It can help researchers understand why sometimes it is hard to identify where the midlevel on a taxonomy hierarchy is or even if it exists at all in a certain community.

Халықтық биологиядағы жіктеу мен номенклатураның жалпы қағидаттары (1973)

Берлиннің этнобиология саласының қалыптасуына қатысты жарияланған алғашқы еңбектерінің бірі оның ең әсерлісі болды: «Халық биологиясындағы жіктеу және номенклатураның жалпы принциптері» (1973) Калифорния ғылым академиясының Деннис Бридлавпен және Миссури ботаникалық бағының Питер Рейвенмен бірлесіп жазылды. Осы мақалада Берлин мен оның командасы зерттеу барысында жинаған деректерімен толыққанды дәлелденген деп санайтын үш гипотезаны көрсетуді мақсат етті. Біріншіден, организмдерді тілдік тұрғыдан танылған топтарға – таксондарға немесе санаттарға бөлуге болады. Екіншіден, бұл таксондарды таксономиялық этнобиологиялық санаттар деп аталатын бес кіші санаттан аспайтын топтарға бөлуге болады. Бұл кіші санаттар белгілі бір критерийлермен анықталады, мысалы, нақты тілдік немесе таксономиялық белгілері болуы. Олар осы санаттардың әрқайсысына жататын организмдерді – флораны немесе фаунаны – күрделі таксономиялық иерархияға қалай орналастыруға болатынын сипаттауға көшті. Бес этнобиологиялық санат мыналар: бірегей бастауыш, тіршілік нысаны, туыс, түр және сорт. Көптеген, тіпті барлық организмдерді таксономиялық тұрғыдан осы санаттарға жіктеуге болады. Олар өсімдіктер мен жануарлардың лексемиялық номенклатурасының ресми тілдік құрылымына және осы организмдердің әрқайсысының қай таксондарға жататынына назар аударды. Таксондар мен лексемалардың критерийлерін және бөлінісін анықтағаннан кейін, олар осы ақпаратты тзельталдарды зерттеу үшін пайдаланды, олардың Батыс ботаникасының өсімдіктерді жіктеуіне өте ұқсас номенклатуралық жүйесі бар екенін көрсетті. Тзельталдарды және өсімдіктерді атау үшін қолданылатын лексемиялық жүйені зерттеуден алынған деректер, бірнеше ерекшеліктерден басқа, Берлин, Бридлав және Рейвен ұсынған гипотезаларға сәйкес келді. Соңында олар зерттеулерде көрсетілген принциптердің жалпыға ортақ екендігін және оларды көптеген этнобиологиялық жіктеу жүйелеріне қолдануға болатынын көрсетуге тырысты. «Этноботаника мен этнозоологияның кейбір аспектілері, әсіресе өсімдіктер мен жануарларды қолдану туралы мәліметтер көптеген көздерден қол жетімді болғанымен, Батыс емес қоғамдардағы халықтық биологиялық таксономия мен номенклатураның негізіндегі жіктеу принциптері туралы сапалы материалдар өкінішке орай жетіспейді» (1973). Берлин, Бридлав және Рейвен этнобиологиялық номенклатураға қатысты ақпарат жинаудың маңыздылығын атап көрсетуге және олар ұсынған принциптерді пайдалану арқылы біздің жалпы танымдық жіктеу туралы білімімізді, осы таксономиялық жүйелерді қолданатын адамдарды және осы жүйелердің қоршаған ортаға қалай әсер етуі мүмкін екенін арттыруға көшті. «American Ethnologist» (1976) журналында жарияланған келесі мақалада Берлин, Агуарунаның биологиялық жіктелуі туралы жаңа мәліметтерге өзінің бұрынғы принциптерін қолдану арқылы этнобиологиялық санат тұжырымдамасына қатысты кездескен кейбір сын-пікірлерді шешуге тырысты, бұл кейіннен дәреже деп те аталады. Кейбіреулер дәрежелерді анықтау шекараларының кездейсоқ екенін немесе дәреже тұжырымдамасының жарамсыз екенін айтады. Есептің қорытындысында былай делінген: «Агуаруна тіліндегі тұжырымдамалық тұрғыдан танылған өсімдіктер кластарының басым көпшілігі ұсынылған дәрежелердің біріне табиғи және қарапайым түрде оңай орналасады. Бұл деректер дәрежелердің кездейсоқ емес екенін және этнографтың ыңғайлылығы үшін ойлап табылған жай типологиялық каталогтау құралы емес екенін көрсетеді. Керісінше, Агуарунаның өсімдіктер әлеміне деген көзқарасы дәреже тұжырымдамасының барлық халықтық биологиялық жіктеу жүйелеріне негіз болатындығы туралы гипотезаны қосымша растайды» (1976).

One of the first works Berlin published in relation to the budding field of ethnobiology was also one of his more influential: General Principles of Classification and Nomenclature in Folk Biology (1973) was coauthored with Dennis Breedlove of the California Academy of Sciences and Peter Raven of the Missouri Botanical Garden. In this journal article, Berlin and team intended to illustrate three hypotheses they felt were properly supported by the data they had acquired during the research they completed. First, it is possible to isolate organisms into linguistically recognized groups called taxa, or classes. Second, these taxa can be further broken down into no more than five smaller classes called taxonomic ethnobiological categories. These smaller categories are defined in terms of certain criteria, such as having certain linguistic or taxonomic feature that are recognizable. They continued to describe how these organisms, flora or fauna, belonging to each of these categories can be arranged into a complex taxonomic hierarchy. The five ethnobiological categories are as follows: unique beginner, life form, generic, specific, and varietal. Most, if not all organisms can be placed taxonomically into these categories. They turned their attentions to the formal linguistic structure of the lexemic nomenclature of the plants and animals and to which taxa each of these organisms belong to. After laying out the criteria and division of the taxa and lexemes, they used the information to discuss the Tzeltal and how they have a nomenclature system incredibly similar to that of Western botany’s division of plants. The data they had obtained studying the Tzeltal and the lexemic system used to name plants was found to conform, with only a few exceptions, to the hypotheses Berlin, Breedlove, and Raven had laid out. Finally, they attempt to show how the principles demonstrated by the research suggest they can be applied to many ethnobiological classification systems since they are general. "While data on some aspects of ethnobotany and ethnozoology, especially the uses of plants and animals, are available from a wide variety of sources, good materials on the classificatory principles underlying folk biological taxonomy and nomenclature in non Western societies are sadly lacking (1973). Berlin, Breedlove and Raven began to encourage and emphasize the importance in gaining ethnobiological information regarding nomenclature and utilizing the principles they laid out to increase our knowledge of potentially general cognitive categorizing, the people who use these taxonomic systems, and how these systems can influence our view of the environment around us. In a following article published in the American Ethnologist (1976), Berlin attempted to address some criticisms he had encountered regarding the ethnobiological concept of category, hereafter also referred to as rank, by applying some of his previous principles to new information on biological classification of the Aguaruna. Some claim the boundaries to determine ranks are arbitrary or that there is no validity to the rank concept. The conclusion of the report stated, "[ ] the vast majority of conceptually recognized plant classes in Aguaruna are easily accommodated into one of the proposed ranks in a natural and straightforward fashion. These data suggest that ranks are neither arbitrary nor a mere typological cataloging device invented for the convenience of the ethnographer. On the contrary, the Aguaruna’s view of the plant world provides additional support for the hypothesis that the concept of rank is fundamental to all systems of folk biological classification" (1976).

Этнобиологиялық жіктеу (1992)

Берлиннің этнобиологияға қосқан ең танымал еңбектерінің бірі – 1992 жылы жарық көрген «Этнобиологиялық жіктеу: дәстүрлі қоғамдардағы өсімдіктер мен жануарларды жіктеу принциптері» атты кітабы. Осы кітапта Берлин дәстүрлі, жазу білімі жоқ қоғамдар арасындағы жергілікті флора мен фаунаны жіктеу және атау мақсатындағы кең таралған ортақтықтарды талдайды. Ол этнобиологияға «универсалистік» көзқарасты дамытуға және бекітуге көмектеседі. Ол салыстырмалы этнобиологияның негізін құрайтын «негізгі принциптерді» түсіндіреді. Сондай-ақ, жіктелудің үш негізгі деңгейі – туыстық, түрлік және жоғары деңгей туралы айтады. Ол прототиптердің маңыздылығын және «сезгілік мотивацияның» тек туыстарға ғана емес, сонымен қатар аралық және тіршілік формалары санаттарына да негізделгенін атап өткісі келеді, бірақ тіршілік формалары санаттары биологиялық таксондарды толыққанды бейнелемейтінін де мойындайды. Кітаптың тағы бір бөлімінде ол этнобиологиялық білімнің жүйелі өзгерістерін зерттейді. Ол этнобиологиялық номенклатураның міндетті түрде кездейсоқ емес, көбінесе организмнің ішкі сапасының кейбір аспектілерін көрсететіні туралы қызықты ұсыныс жасайды. «Брент Берлин бұл үлгілерді өсімдіктер мен жануарлар топтарының арасындағы табиғи жақындықтарды адамдардың көбінесе санасыз бағалауының ұқсастығымен жақсы түсіндіруге болады деп санайды: адамдар организмдердің тобын оның нақты немесе әлеуетті пайдалылығынан немесе адам қоғамындағы символдық мағынасынан тәуелсіз таниды және атайды» (2009). Бұл категорияға бөлу қабілеті мен құштарлығы адамда туа біткен нәрсе екенін білдіреді. Бұл тұжырым антропологтардың кейбір сенімдерін күйретіп, шындықты сезіну мәдениетпен анықталады деген пікірге қарсы шықты; адамның айналасына деген субъективті және бірегей көзқарасы жеке тұлғаның айналасындағы әлеммен азаяқ байланысты емес. Ол кітаптың бойында әріптестеріне қарсы, тек «адам үшін пайдалы» табиғи түрлер ғана аталғанын дәлелдейді. Ол тұрақты түрде нео-малиновскийлік функционализмге қарсы тұрады, ол адамдарды жай ғана ойшыл материалистерге айналдырады, олар өздерінің бақытты және тірі қалуын қамтамасыз ететін нәрселерді ғана іздейді және қалғанын өз күшімен тірі қалуына қалдырады. Ол сондай-ақ өзі зерттеген немесе жұмыста тікелей көрген жеке номенклатура жүйелеріне негізделген этнобиологиялық жіктеу құрылымына назар аударды. Ол этнобиологияның эволюциясына әсер ететін процестер мен жүйелерді қарастырды. Берлиннің осы кітабына көп мақтаулар айтылды. Теренс Хейс кітапқа сілтеме жасай отырып: «Мұнда Берлин өзінің негізгі сыншыларымен тікелей және жүйелі түрде айналысады, «шамамен екі онжылдық бұрын танылған үлгілерді қазір жаңа деректер мен сол уақыттан бері пайда болған жаңа теориялық түсініктер негізінде қайта қарастыру керек» (1994:3) дейді.

One of Berlin’s most well known contributions to ethnobiology is his 1992 book, Ethnobiological Classification: Principles of Categorization of Plants and Animals in Traditional Societies. In this book, Berlin analyzes the widespread commonalities in classification and naming purposes of the local flora and fauna among traditional, non literate societies. It helps develop and reaffirm the "universalist" approach to ethnobiology. He explains the "basic principles" that he feels form the groundwork for a comparative ethnobiology. He also talks about the three main levels of classification; generic, specific, and higher order. He wants to stress the importance of prototypes and the fact that "perceptual motivation" underpins not only genera, but also intermediate and life form categories, although he points out that he understands that the life form categories does not neatly reflect biological taxa. In another part of the book, he explores the patterned variations in ethnobiological knowledge. He brings up an interesting suggestion that ethnobiological nomenclature is not necessarily arbitrary, but often reflects some aspect of the inherent quality of the organism. "Brent Berlin maintains that these patterns can best be explained by the similarity of human beings' largely unconscious appreciation of the natural affinities among groupings of plants and animals: people recognize and name a grouping of organisms quite independently of its actual or potential usefulness or symbolic significance in human society" (2009). This implies that the ability and want to categorize is nearly innate in humans. This claim challenged some anthropologists’ beliefs that one’s sense of reality is determined by culture; that the subjective and unique view one has of their surroundings is controlled little by the world around the individual. He argues throughout the book against his colleagues that only natural species that have "evident utility for man have been named." He constantly argues against a neo malinowskian functionalism, which makes humans out to seem as simply contemplative materialists unknowingly seeking out only the things that will ensure our happiness and survival and leaving everything else to be on its own for its own survival. He also focused on the structure of ethnobiological classification based on individual nomenclature systems he has researched or seen at work firsthand. He addressed the processes at work to affect the evolution of ethnobiology and the systems involved. Berlin has received a lot of praise on this book. In reference to the book, Terence Hays says, "Here, Berlin deals straightforwardly and systematically with his major critics, acknowledging that ‘the patterns recognized nearly two decades ago must now be restated in light of new evidence and new theoretical insights that have emerged since that time’" (1994:3).

Таулы Майяның медициналық этнобиологиясы (1996)

Берлиннің соңғы еңбектерінің кейбіреулері медициналық этнобиология және қазіргі майя халқына арналған. 1996 жылы ол әйелі Элоис Энн Берлинмен бірлесіп, «Мексиканың Чиапас штатындағы таулы аймақтағы майя халқының медициналық этнобиологиясы: асқазан-ішек аурулары» атты кітап жариялады (1996).

Осы еңбекте Берлин мен Берлин екі нақты майя тілінде сөйлейтін топқа – тцельталь және тцотзилдерге назар аударады. Майя емдеуінің дәрілік қасиеттерін түсінудегі дәстүрлі рәсімдер мен символизмге баса назар аударудың орнына, кітап этноботаникалық тәсілге негізделген. Тцельталь және тцотзилдер симптомдық аурулар және осы ауруларға байланысты симптомдарды жеңілдететін дәрілік шөптер туралы мол білімге ие. Бұл халықты ең көп мазалайтын аурулардың бірі – асқазан-ішек аурулары. Берлин мен Берлин аурулардың белгілерін, емдеу жолдарын, қолданылатын шөптердің құрамын және тіпті осы аурулардың жіктелуін сипаттайды. Олар зерттеу жүргізген кезеңде, осы шөптерді емдеудің нақты жағдайға байланысты екенін, емдеушілерге жағдай белгілі болса, өте тиімді болатынын түсінді. 2008 жылы Брент Берлин мен Элоис Энн Берлин Экономикалық ботаника қоғамынан құрмет алды. Олар «Ең үздік экономикалық ботаник» сыйлығымен марапатталды. «Брент Берлин мен Элоис Энн Берлиннің соңғы 40 жылдағы еңбектері когнитивтік және медициналық этнобиология саласында маңызды теориялық жетістіктерге әкелді», – деді Экономикалық ботаника қоғамы кеңесінің мүшесі Рик Степп (2008). Брент Берлин көптеген тәжірибелі ғалымдарға және әлеуметтік ғылымдарға үлес қосуға ұмтылған студенттерге әсер еткен маңызды ақпаратты жинады және деректерді талдаудың жаңа әдістерін әзірледі.

Түстермен жұмыс істейді

"Негізгі түстер терминдері: олардың жалпыға ортақтығы мен эволюциясы" (1969) кітабында Берлин мен Пол Кейдің бірлескен еңбектерінде әр тілдің қанша негізгі түстер терминінің жалпыға ортақ екенін анықтау үшін 100-ге жуық түрлі тіл қолданылған. Олардың ұсынған мәліметтері бойынша, барлық тілдерде ақ және қара түстерінің терминдері бар 11 жалпыға ортақ түстер термині бар. Олар 3 түс термині болған жағдайда, қызыл түс те бар деп есептелетін кезеңдерді көрсеткен. Содан кейін басқа түстер қосылатын бірнеше қадам бар, нәтижесінде 8 немесе одан да көп негізгі түстер термині бар тілдер пайда болады. Бір тәжірибеде олар түрлі түстермен боялған үлгілерді қолданды және қатысушылардан өз ана тілінде негізгі түсті және сыртқы реңктерді көрсетуді сұрады. Бұл оларға әртүрлі тілдердегі адамдардың әр түстің қандай реңктерімен байланыстырғанын бағалауға көмектесті. Әр қоғамда түстердің әртүрлі атаулары болғандықтан, деректер қарапайым түстердің негізгі терминдерін және олармен байланысты қанша түрлі реңк бар екенін анықтауға көмектесті. Берлин сондай-ақ Перудің солтүстік-орталық аймағында тұратын агуаруна халқының түстерді жіктеуін зерттеді. Осы зерттеуде ол көптеген адамдардың 1969 жылғы жұмыстағы үшінші кезеңді түс көзқарасына сәйкес келетінін анықтады, онда агуаруналардың қара, ақ, қызыл және олар "grue" деп атаған түске атаулары бар. "Агуаруна түстер санаттары" (1975) мақаласында ол олардың түстерді қалай жіктейтінін және атауларын талқылайды. Ол олардың "grue" түсі бар екенін айтқанда, ол "GRUE [жасыл + көк], ол жасыл емес, көк болып көрінеді" деп мәлімдейді. Ол зерттеген адамдардың көпшілігі түстерді жіктеу мен атаудың осы үшінші сатысына сәйкес келсе де, басқалары көбінесе басқа түстердің атауларын білетін және басқаларға қарағанда испан тілін жақсы білетін болды. Олардың ана тілінде испан тіліндегі барлық түстерді білдіретін сөздер болмаған болуы мүмкін. Зерттеу барысында олар агуаруна тілінде "түс" сөзіне нақты атау жоқ екенін байқады. Олар испан тілінде сөйлейтін екі тілді адамдармен сөйлескенде, оларға оңайырақ болды. Бұл оларға испан және агуаруна тілдерінде 10 түс терминінің алғашқы тізімін жасауға көмектесті. Бұрынғы тәжірибеде болғандай, боялған үлгілерге ғана сүйенудің орнына, олар "табиғи немесе жасанды заттарды ұсына бастады және "оның қандай дағы бар?" деп сұрады, бұл сұрақты екі тілді мұғалім ұсынды" (1975). Кейіннен ол қызғылт және қоңырдан басқа барлық түстердің заттарын таба алғанын және осы түс атау процедурасы қатысушылардың жауаптарын жылдамдатып, зерттеу кезінде қызықтыратынын айтты. Түстерді сұрастырудың осы әдісінен басқа, олар боялған карточкаларды да әкелді, өйткені боялған үлгілерді таба алмады және оларды заттармен бірге қолданды. Зерттеу барысында олар түрлі-түсті заттарды көрсетіп, адамдар оларды қандай түстермен байланыстыратынын сұрады, ешқандай ретсіз, және нәтижелерді жазды. Сұрақтан кейін әртүрлі түсті карточкалар көрсетіліп, қатысушылардан әр түрлі түстердің негізгі түсін таңдап, әр түске қанша карточка жатса, соны көрсетуді сұрады. Зерттеу нәтижелерінде агуаруна тілінде бір тілді адамдар ақ, қара, қызыл және "grue" түсін ғана танитыны, ал испан тілінде аз сөйлейтін немесе екі тілді адамдар көптеген түстердің атауларын білетіні байқалды. Агуаруналар арасындағы түстер терминологиясы тақырыбындағы зерттеулерінде ол қауымнан тыс тілдерге қол жеткізімі бар адамдар басқа тілден түстердің әртүрлі атауларын алып, оларды қауымға әкелгенін байқады, соның арқасында кейбіреулер өз тілінде болмаған көптеген түс терминдерін біле алады.

In the book, Basic Color Terms: Their Universality and Evolution (1969), a collaboration between Berlin and Paul Kay, they used around 100 different languages to see how many basic color terms for each language are universal. The data they present states that there are around 11 universal basic color terms for languages in which there are always terms for white and black present in all languages. They depicted a set of stages which state that if there are 3 color terms presented, this is attributed to include red, also. There are several more steps in which other colors are then added until there are languages with 8 or more basic color terms. In one experiment, they used painted chips with several different color hues and told the speakers in their native language to point out the basic color in the focal point and the outer hues they also connect it to. This helped them gauge what difference in hues of colors people from different languages appropriated with each basic color term. Because there are many different names for colors in each society, the data helped note what the basic terms for simple colors were and how many different hues they connected to those basic colors. Berlin also studied the classifications of color for the Aguaruna people of north central Peru. In this research, he found out that a majority of these people match up with the stage three color views from the 1969 work, in which the Aguaruna have names for black, white, red, and a color they call grue. In his article, Aguaruna Color Categories (1975), he discusses the findings of how they classify and name colors. When he mentions that they have the color grue, he states that it is a "GRUE [green + blue], it appears to be blue rather than green"(1975). Although the majority of the people he studied matched up with this third stage of color classification and naming, there were others that often had the names to multiple other colors and were attributed to knowing more Spanish than the others. In their native language, it is possible that they did not have words for all of the colors that are available to use in Spanish. During their research, they soon noticed that there was no specific name for the word "color" in the Aguaruna language. Often, they had an easier time when speaking with the bilingual people that also knew Spanish. This helped them compile an early list of 10 color terms in both Spanish and Aguaruna. Instead of depending solely on the painted chips like they did in the previous experiment, they "began presenting items of natural or artificial object and asking ’what stain does it have’, a question provided us by a bilingual teacher"(1975). He mentioned later that they were able to find objects of all colors except pink and brown and that this type of color naming procedure helped the participants answer more quickly and was more enjoyable during the study. In addition to this way of color questioning, they also brought some painted cards because they could not find painted chips and used those along with the objects. During the research, they presented the colored objects and asked which types people associated with certain colors, in no particular order, and wrote the results down. After this questioning, they presented cards with different colors and told the participants to choose a focal point for various colors and point out how many cards they attributed to each color. In their findings they noticed how people that were monolingual in Aguaruna only recognized names for the basic white, black, red, and grue while others that spoke a little or were bilingual in Spanish knew the names of many more colors presented. In his findings on the topic of color terminology among the Aguaruna, he noticed that people with access to different languages outside of the community have picked up various names for colors from a different language and brought them into the community in order for some to have access to multiple color terms they might not have had in their own language.

Биопроспектирлеу және Майяның ICBG дау-дамайлары

1998 жылы Берлин және оның әйелі Элоис А. Берлин Майя ICGB – Халықаралық Ынтымақтастық Биологиялық Әртүрлілік Тобын құрды. Бұл топ, Берлиндердің жұмыс істеген Джорджия университеті, мексикалық университет, уэльстік фармацевтикалық компания және Чиапас штатындағы жергілікті майя халқын өкілдік етуге тиіс PROMAYA атты жаңа құрылған Үкіметтік емес ұйым арасындағы биологиялық іздестіру және зерттеу кооперативі ретінде жоспарланған. Мақсаты – әлемдегі биологиялық әртүрліліктің орталықтарының бірі саналатын Чиапас штатындағы майя халқының этноботаникалық білімін жинап, құжаттау, сондай-ақ майя этнобиологиялық біліміне негізделген дәрі-дәрмектерді ашу, патенттеу, өндіру және сату еді. PROMAYA Үкіметтік емес ұйымы дәрілік білімнің иелерімен құқықтар мен пайданы бөлісу үшін жоба арқылы құрылған негіз ретінде бекітілді. Жоба басталғаннан кейін көп ұзамай, жергілікті белсенділер мен мексикалық зиялылардың қатыгез сын-пікірлеріне ұшырады. Олар жеке майялардан алынған білімді зерттеушілер немесе шетелдік фармацевтикалық компаниялар қалай патенттей алады, Берлиндер құрған және олардың бақылауындағы PROMAYA Үкіметтік емес ұйымын Чиапастағы көптеген майя қауымдастықтарының өкілі ретінде қарастыруға бола ма, және майя халқының ұжымдық меншігі болған білім қалай алдын ала келісімсіз жекешелендірілуі мүмкін деген сұрақтарды көтерді. Берлиндер бұл Үкіметтік емес ұйымды құру – қоғаммен пайданы бөлісуді басқарудың және алдын ала хабардар ету келісімін алудың жалғыз мүмкін жолы екенін, ал дәстүрлі білім майялар арасында жалпыға белгілі болғандықтан, жеке майялар сыйақы күте алмайды деп мәлімдеді. Шелкес күшейген сайын мексикалық серіктес жобаны қолдаудан бас тартты, содан кейін NIH та қолдауын кері алды, нәтижесінде жоба 2001 жылы ешқандай нәтиже бермей жабылды. Майя ICBG ісі биологиялық іздестіру мен биопираттықты ажырату мәселелеріне, сондай-ақ биологиялық іздестірушілер үшін қауымдастық қатысуын және алдын ала хабардар ету келісімін қамтамасыз ету қиындықтарына алғашқылардың бірінен назар аударды.

In 1998 Berlin and his wife, Elois A. Berlin, founded an International Cooperative Biodiversity Group the Maya ICGB. The group was intended as a combined bioprospecting and research cooperative between the University of Georgia where the Berlins were employed, a Mexican university, a Welsh pharmaceutical company and a newly created NGO called PROMAYA supposed to represent the Indigenous Maya of Chiapas. The aim was to collect and document the ethnobotanical knowledge of the Maya peoples of Chiapas, one of the world's biodiversity hotspots with regards discovering, patent, produce and market medicines based on Maya ethnobiological knowledge. The NGO PROMAYA was established as a foundation through which the project could share rights and benefits with the indigenous holders of the medicinal knowledge. Soon after being initiated the project became the subject of harsh criticisms by indigenous activists and Mexican intellectuals who questioned how knowledge obtained from individual Maya could be patented by researchers or foreign pharmaceutical companies, how the PROMAYA NGO established by the Berlins and under their control could be considered representative of the many different Maya communities in Chiapas, and how it was possible for the knowledge that had been collective property of the Maya peoples to become suddenly privatized without the prior consent of each of the individual initial holders of the knowledge. The Berlins argued that the establishment of the NGO was the only feasible way of managing benefit sharing with the community and of obtaining prior informed consent, and they that since the traditional knowledge was in the public domain among the Maya no individual Maya could expect remuneration. As tensions mounted the Mexican partner withdrew its support for the project, and later the NIH, which caused the project to be closed down in 2001 without having been able to produce any results. The Maya ICBG case was among the first to draw attention to the problems of distinguishing between bioprospecting and biopiracy, and to the difficulties of securing community participation and prior informed consent for bioprospectors.

Таңдалған басылымдар

Берлин, Брент. 1968 жыл. Целтал сандық жіктегіштері: этнографиялық семантика бойынша зерттеу. Гаага: Janua Linguarum. Берлин, Брент. 1992 жыл. Этнобиологиялық жіктеу: дәстүрлі қоғамдардағы өсімдіктер мен жануарларды жіктеу принциптері. Принстон, Нью-Джерси: Принстон университетінің баспасы. Берлин, Брент. 1995 жыл. "Хуамбиса дыбыстық символизмі". Леанн Хинтон, Йоханна Николс және Джон Дж. Охала редакциялаған "Дыбыстық символизм" жинағында. Кембридж [Англия]: Кембридж университетінің баспасы. Берлин, Элоис Энн және Брент Берлин. 1996 жыл. Мексиканың Чиапас штатындағы Таулы Майя халқының медициналық этнобиологиясы: асқазан-ішек аурулары. Принстон, Нью-Джерси: Принстон университетінің баспасы.