Көру жәшігі: Ескі заманғы көңіл көтеру өнері

Кіріспе

Көрнекі ойын-сауық түрі. Рэри шоу, пип шоу немесе пип-бокс – кішкентай тесік немесе үлкейту әйнегі арқылы көрінетін суреттер мен заттардың (немесе олардың қосындысының) көрмесі. 17-ші және 18-ші ғасырлардағы Еуропада бұл көшпенді ойыншылар ұсынатын танымал ойын-сауық түрі болған.

Тарих

Пип-шоу, сондай-ақ пип-бокс немесе рари шоу ("сирек көрініс") деп те аталады. Оның тарихы ерте заманғы кезеңге (Еуропада 15 ғасыр) барып такалады және әртүрлі мәдениеттерде белгілі. XV ғасырдағы итальяндық қолжазбалық өмірбаянға сәйкес, кейіннен XVIII ғасыр тарихшысы Людовико Антонио Муратори (1672 – 1750) жариялаған, итальяндық гуманистік автор, суретші Леон Баттиста Альберти (1404 – 1472) кішкентай апертурасы бар қораптың ішінде керемет суреттелген суреттерді жасаған. Оның екі түрі бар: түнгі көріністер, ай мен жұлдыздар, және күндізгі көріністер. Бұл суреттер мөлдір болған және алдыңғы және артқы жағынан кезектесіп жарықтандырылған болуы мүмкін, ал артқы жағында суреттелген бөліктер сахнаның өзгеруіне себепші болды. Алайда, Альберти қорабы ертедегі бейне проекторы, сиқырлы фонарьдың алдыңғы үлгісі болған деген болжам бар. 17-18 ғасырларда Еуропаның көшелерінде және жәрмеңкелерінде көшпелі шоумендер би билеуші аюлар, жонглерлер, сиқыршылар және т.б. сияқты басқа ойын-сауықпен бәсекелесті. Олардың ағаш шкафтарында бірнеше көру тесіктері болуы мүмкін және тиісті жіпті тарту арқылы көру орнына орнатылатын суреттер жиынтығы болуы мүмкін. Шоудың барысында айтылған сөздер айтылып, оның ішінде не болып жатқанын түсіндіру немесе драмалау жұмыстары жүргізілді. Көбінесе, қораптардың ішіне театр сахнасына ұқсатып безендірілетін. Пип-шоулар Голландияда 17 ғасырда өте танымал болды. XVII ғасырдағы Голландияның Алтын дәуірі суреттерінің кейбір суретшілері, Питер Янссенс Элинга және Самуэль Диркс ван Хогстратен сияқты, тереңдеген көріністі, әдетте, бөлменің ішкі бөлігін, көзқарасын өзгертіп, тереңдікті қабылдаудың иллюзиясымен бейнелеу түрін жасады. 1700 жылдан бастап осы "перспективалық қораптардың" немесе "оптикалардың" көбісі үлкен диаметрлі және шағын диоптралы екі жақтан бүгілген линзаға ие болды, бұл артық перспективаға ие болды, бұл тереңдікті күшейтті. Суреттердің көпшілігі сәулет және топографиялық тақырыптарды сызықтық перспективалармен көрсетті. 1745 жылы осыған ұқсас перспективті көрініс принттері зограскоп үшін өте танымал болды, ол заттарды қорапқа емес, тұраққа орнату үшін бірдей принципті қолданды. Пип-шоулары мөлдір бояу әдістерімен, перфорациялармен және шамдармен артқы жағынан жарықтандырылғанда ерекше әсерлер беретін кесінді формалармен дамытылды. Алдыңғы жарықты артқы жарыққа ауыстыру суреттің күндізден түнге ауыстыра алатын, бұл кейінірек сиқырлы фонарь шоуларының танымал түрі болып табылатын ыдырау көріністері сияқты. 1758 жылы, содан кейін олар жапон суретшілеріне әсер ете бастады. 19-ғасырдағы қытайлық пип-шоулар көптеген атаулармен белгілі болды, соның ішінде ла ян пьен. Кейде шоумен қораптың сыртындағы қуыршақтармен немесе суреттермен көпшілік алдында өнер көрсетті, содан кейін адамдарға тесіктер арқылы қарау үшін қосымша ақы төледі. Османлы Сириясында sanduk al ajayib (صندوق العجائب, "көрнекті қорап") деп аталатын көрініс түрі болды, оны әңгіме айтушы арқасында алып жүретін. Қораптың алты тесігі бар еді, олар арқылы адамдар орталықтағы шаммен жарықтандырылған көріністерді көруі мүмкін еді. Сандук әл-Аджайб оқиғалары қазіргі заманның кейіпкерлері мен оқиғалары туралы немесе аспан мен тозақтың көріністерін көрсетті. Әлемдегі басқа да пип-шоулардағы басқа да тақырыптар экзотикалық көріністер мен жануарлар, классикалық драма немесе маскалар, соттық рәсімдер, күтпеген трансформациялар (мысалы, періште шайтанға айналады) және әрине, әдепсіз суреттер болды. Рари шоулар 19-ғасырда танымал болған жылжымалы сахналар мен қағаз мүсіндері бар ойыншықтар театрларының бастауы болды. Оларды сондай-ақ қытайлық салют, диорама, стереоскоп және сиқырлы фонарь сияқты оптикалық ойыншықтардың алдыңғылары ретінде қарастыруға болады. Кейбір пип-шоулар өз уақытындағы маскалар мен көркем көріністердің сахналық дизайны мен көріністерін дәл бейнелейді.

Peep shows, also known as peep box or raree show ("rarity show") can be traced back to the early modern period (15th century in Europe) and are known in various cultures. According to a 15th century Italian manuscript biography, later published by 18th century historian Ludovico Antonio Muratori (1672 – 1750), the Italian humanist author, artist Leon Battista Alberti (1404 – 1472) created wonderful painted pictures exhibited inside a box with a small aperture. He had two kinds: night scenes with the moon and stars, and day scenes. It is thought these pictures may have been transparent and lit alternately from the front and from behind, with parts painted on the back causing changes in the scene. However, it has also been suggested that Alberti's box was an early image projector; a predecessor of the magic lantern. In the 17th and 18th century peep shows were exhibited on streets and fairs across Europe by itinerant showmen, competing with other entertainment like dancing bears, jugglers, conjurers, et cetera. Their wooden cabinets could have several viewing holes and contain sets of pictures to be set into a viewing position by pulling a corresponding string. The show was accompanied by spoken recitation that explained or dramatized what was happening inside. The boxes were often decorated inside to resemble theatrical scenes. Peep shows were most popular in the 17th century in Holland. Some artists from the 17th century Dutch Golden Age painting, like Pieter Janssens Elinga and Samuel Dirksz van Hoogstraten created a type of peep shows with an illusion of depth perception by manipulating the perspective of the view seen inside, usually the interior of a room. From around 1700 many of these "perspective boxes" or "optica" had a bi convex lens with a large diameter and small dioptre for an exaggerated perspective, giving a stronger illusion of depth. Most pictures showed architectural and topographical subjects with linear perspectives. From around 1745 similar perspective view prints became very popular for the zograscope, which used the same principle with the lens on a stand rather than in a box. Peep shows were further developed with translucent painting techniques, perforations and cut out shapes that provided special effects when lit from behind by candles. Changing the light from the front to the back of the picture could change the scene from day to night, much like the dissolving views that would later become a popular type of magic lantern show. about 1758, after which they began to influence Japanese artists. 19th century Chinese peep shows were known by many names including la yang p'ien Sometimes the showman would perform for a crowd with puppets or pictures outside the box and then charge people extra to look through the holes. In Ottoman Syria a form of peep show called sanduk al ajayib (صندوق العجائب, "wonder box") existed, which the storyteller carried on his back. The box had six holes through which people could see scenes backlit by a central candle. Sanduk al ajayib stories were about contemporary figures and events, or showed scenes of heaven and hell. Other common subjects in peep shows throughout the world have been exotic views and animals, scenes of classical drama or masques, court ceremonies, surprise transformations (e. g., of an angel into a devil) and of course, lewd pictures. Raree shows were precursors of toy theatres, with movable scenes and paper figurines, popular in the 19th century. They can also be seen as predecessors to optical toys like Chinese fireworks, the diorama, the stereoscope and the magic lantern. Some peep shows offer the only accurate representation of the stage design and scenery of the masques and pageants of their time.