Кіріспе

Йоханнес Вермеердің суреті

«Суреттеу өнері» (гол. Allegorie op de schilderkunst), сонымен қатар «Суреттеу аллегориясы» немесе «Суретшінің шеберханасында» деген аттармен де белгілі, голланд суретшісі Йоханнес Вермеердің 17 ғасырдағы маслян бояумен салынған суреті. Ол Австрия Республикасының меншігінде және Венадағы Күнстхаисторишес мұражайында қойылған. Көптеген өнер тарихшылары оны сурет салудың аллегориясы деп санайды, сондықтан суреттің балама атауы бар. Оның композициясы мен иконографиясы оны Вермеердің ең күрделі туындысы етеді. Вермеердің «Марта мен Мария үйіндегі Христос» және «Прокураторша» туындыларынан кейін бұл оның ең ірі жұмысы. Бұл иллюзионистік сурет Вермеердің ең танымал туындыларының бірі. 1868 жылы суретші Йоханнес Вермеердің туындыларын қайта ашқан Торе Бургер бұл суретті өзінің ең қызықтысы деп санады. Светлана Альперс оны бірегей және амбициялық деп сипаттайды; Уолтер Лидтке «суретшінің өнертабыс және орындалу шеберлігінің виртуоздық көрсетілісі, оның шеберханасының қиялданған нұсқасында сахналағандай» дейді. Альберт Бланкерттің сөзіне сүйенсек, «Табиғатқа жақын техниканы, жарқын жарық кеңістігін және күрделі интеграцияланған композицияны осылай біріктіретін тағы бір сурет жоқ».

Сипаттама

Бұл картинада суретші өзінің студиясында көк киім киген әйелді модель ретінде суреттеп жатыр. Суреттегі әйел терезе жанында тұр, ал артқы қабырғада Төменгі елдердің үлкен картасы ілінген. Суреттің оң жағында "I [Oannes] Ver. Meer" деген қолтаңбасы бар, бірақ күні көрсетілмеген. Көптеген сарапшылар осы картинаны 1665-1668 жылдар аралығында салынған деп есептейді, алайда кейбіреулер оның 1670-1675 жылдарға дейін аяқталмаған болуы мүмкін екенін айтады. 1663 жылы Вермеерге Балтазар де Монконис келгенде, оның көрсетуге суреті болмаған, сондықтан бұл картина "студиясында өнерінің керемет үлгісі болуы үшін" салынған болуы мүмкін. Вермеер осы суретті өте жақсы көрген, сондықтан оны өмірінде ешқашан сатпаған. Алперстің сөзіне қарағанда, бұл картина "оның бұрынғы жұмыстарының қорытындысы және бағасы" болып табылады.

Элементтер

Суретте екі ғана тұлға бар: суретші және оның үлгісі, көздері төмен қараған әйел. Суретшінің өзін-өзі суреттегені болжалды; Жан Луи Водоер бұл жас әйелдің оның қызы болуы мүмкін екенін айтты. Суретші, мольберттегі картинаның эскизін көруге болатын, картина алдында отыр. Ол жеңдері мен арқасында кесіктері бар, астындағы көйлек көрінетін әсем қара киім киген. Оның қысқа, кең шалбары мен қызғылт сары шұлықтары бар – бұл сол заманғы басқа да туындыларда кездесетін, Рубенстің танымал автопортретінде де бар қымбат және сәнді киім. Тоқыма мен кресло, екеуі де көрерменді сурет ішіне жетелейді. "Иманның аллегориясындағы" сияқты, төбесі де көрінеді. Сала мамалары картинаның әртүрлі аспектілеріне символизм жатқызады. Сан алуан заттар – мәдениет туралы пікірталас бейнеленген гипстен жасалған маска, үстелдегі мата, фолио және былғары бұйымдар – Либералды өнерлердің символдарымен байланысты. Мәрмәр плиткалы еден мен сәнді алтын люстра Вермеердің шеберлігін көрсетеді және оның перспектива білімін танытады. Әрбір зат жарықты әртүрлі шағылыстырады немесе сіңіреді, материалдық эффектілерді ең нақты бейнелейді. Карта, оның үстіндегі жарықтың бейнеленуімен ерекшеленеді, Нидерландының он жеті провинциясын және оның екі жағындағы голланд қалаларының 20 көрінісін көрсетеді. Оны 1636 жылы Клас Янсзон Висшер жариялаған. Бұл карта, сол және оң жақтағы қала көрінісі болмаған нұсқасы, Якоб Охтервельт пен Николас Маес суреттерінде де кездеседі. Осыған ұқсас карталар Париждегі Ұлттық кітапханада (Bibliothèque Nationale) және швед Skokloster кітапханасында табылған. Картаның жоғарғы сол жағында екі әйелді көруге болады: біреуі айқыш және компас ұстап тұр, ал екіншісі палитра, қылқалам және қала көрінісін ұстап тұр.

Шығу тегі

Бұл картина Вермеер үшін маңызды туынды саналады, өйткені ол қарызға батқан кезде де одан айырылмады немесе сатпады. 1676 жылдың 24 ақпанында оның жесірі Катарина картинаны кредиторлардың талабын өтеу үшін сатудан қорғау мақсатында анасы Мария Тинске мұра етіп қалдырды. Вермеердің мұрасын басқарған, белгілі Делфт микроскописі Антони ван Леувенхук, осы туындының қайтыс болған суретшінің енесіне берілуі заңсыз екенін анықтады және Джон Майкл Монтиас айтуынша, бұл мәміле кем дегенде қызығушылық тудырды. 1677 жылдың 15 наурызында оның көптеген картиналары Делфт гильдиясында аукционға сатылды. "Сурет өнері" картинасын кім сатып алғаны белгісіз; мүмкін, ол Якоб Диссиус болған шығар. 1696 жылғы Диссиус аукционында бұл картина "әртүрлі бұйымдармен жабдықталған бөлмедегі Вермеердің портреті" деп аталғаны нақты емес. Картина Герард ван Свитенге тиесілі болды, кейін Готфрид ван Свитеннің қолына өтті. 1813 жылы оны 50 флоринге богемиялық австриялық граф Рудольф Чернин сатып алды. Ол Венадағы Чернин мұражайында қойылды. 1860 жылға дейін картина Вермеердің замандасы Питер де Хук салған деп есептелді; Вермеер 19 ғасырдың соңына дейін көпке танылмады. Тіпті картинаға Хук қолтаңбасы қойылған деген жалған мәлімдеме таратылды. Неміс өнер тарихшысы Густав Фридрих Ваагеннің араласуы арқасында бұл картина Вермеердің түпнұсқасы екені анықталды.

Нацистердің мүддесі

1935 жылы граф Яромир Чернин картинаны Эндрю В. Меллонға сатуға тырысты, бірақ Австрия үкіметі картинаны экспорттауға тыйым салды. Австрияны аннексиялағаннан кейін Филипп Ремцма рейхсмаршал Герман Герингтің көмегімен картинаны алуға талпынды. Жеке тұлғаға сату мәмілесі мәдени мұра ретінде танылмады. Ақырында, Адольф Гитлер 1940 жылғы 20 қарашада өзінің өкілі Ханс Поссе арқылы оны 1,82 миллион рейхсмаркаға Линц мұражайының коллекциясына сатып алды. 1945 жылдың соңында американдықтар картинаны Австрия үкіметіне тапсырды, себебі Чернин отбасының оны Гитлердің қысымымен емес, өз еркімен сатқаны есептелді. 1958 жылы Вермеердің «Сурет салу өнері» картинасы уақытша статустан Венадағы Күнстхисторишес мұражайының тұрақты коллекциясына көшірілді. Бірақ 2011 жылы Австрия үкіметі бұл мәселені қайта қарастырмады.